ain.az xəbər verir, 525.az saytına əsaslanaraq.
"Bir rəsmin dedikləri" rubrikasının budəfəki qonağı ADPU-nun nəzdində Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Kollecinin müəllimi Aynur Seyfullayevadır. Müsahibimizlə məşhur fransız rəssamı Edqar Deqanın "Opera teatrının orkestrı" əsərindən danışmışıq.
Edqar Deqa XIX əsr Fransa təsviri sənətinin ən görkəmli nümayəndələrindən biri və impressionizm cərəyanının aparıcı rəssamlarından hesab olunur. O, Fransanın Paris şəhərində varlı və mədəni bir ailədə dünyaya gəlib. Deqa gənc yaşlarından incəsənətə böyük maraq göstərmiş və əvvəlcə hüquq təhsili alsa da, sonradan tamamilə rəssamlığa yönəlib.
Deqa yaradıcılığında xüsusilə balet rəqqasələri, opera səhnələri, gündəlik şəhər həyatı və insan fiqurlarının hərəkəti əsas mövzu olub. Rəssam insanların təbii vəziyyətlərini, məşq və hazırlıq anlarını, həmçinin səhnə arxasında baş verən məqamları təsvir etməyi sevirdi. Onun əsərlərində qeyri-adi kompozisiya quruluşu, gözlənilməz baxış bucaqları və hərəkətin təsvirinə xüsusi maraq diqqəti cəlb edir. Deqa əsasən yağlı boya ilə işləsə də, pastel texnikasından və heykəltaraşlıqdan da geniş istifadə edib. Deqa impressionist rəssamlarla birlikdə sərgilərdə iştirak etsə də, o, özünü tam mənada impressionist hesab etmirdi. O, açıq havada işləməkdən çox, emalatxanada işləməyi üstün tuturdu və kompozisiyanın dəqiqliyinə böyük əhəmiyyət verirdi. Bununla belə, onun əsərlərində gündəlik həyat səhnələrinin təsviri, işıq və hərəkətin təqdimatı impressionizm estetikasına yaxın idi.
- Bu əsər Edqar Deqa yaradıcılığının hansı dövrünə təsadüf edir?
- "Opera teatrının orkestrı" 1834-1917 illərdə çəkilmiş kətan üzərində yağlı boya əsəridir. Bu iş rəssamın opera və balet mövzularına müraciət etdiyi erkən dövr yaradıcılığının diqqətəlayiq nümunələrindən biri hesab olunur.
Rəsmdə Paris Operasının köhnə binası olan Salle Le Peletier teatrının orkestr səhnəsində oturan musiqiçilər təsvir edilib. Bu bina 1821-ci ildən Paris Operasının əsas səhnəsidir və 1873-cü ildə yanaraq məhv olub. Əsərdə göstərilən musiqiçilərin əksəriyyəti Deqanın yaxın dostlarının portretləridir. Onların arasında xüsusilə ön planda faqot ifaçısı və bəstəkar Desire Dihau (1838-1909) seçilir. Məhz o, bu əsərin sifarişçisi olmuş və rəsmdə öz alətində ifa edərkən təsvir edilmişdir. Kompozisiyada diqqət çəkən digər fiqur isə violonçel ifaçısı Louis-Marie Piletdir; o da öz simli alətində ifa edərkən təsvir olunmasıdır.
Əsər tamamlandıqdan sonra əlavə düzəlişlər etmək imkanı olmadan sifarişçiyə - Dihauya təqdim edilib. O, rəsmi Lill şəhərində nümayiş etdirmişdi. Bu sərgi Deqanın ailəsi üçün də mühüm hadisə olub. O vaxta qədər rəssamın yaradıcılığına bir qədər şübhə ilə yanaşan ailə üzvləri belə demişdilər: "Məhz sənin sayəndə o, nəhayət ki, bir əsər yaratdı və tamamladı - həqiqi bir rəsm əsəri".
- Tablo hazırda harada saxlanılır?
- Əsər Parisdə, Orse muzeyində qorunur.
- Deqanın bu tabloda rəqqasə obrazlarına xüsusi önəm verdiyini görürük.
- Rəssamın hərəkəti təsvir etməyə olan xüsusi marağı - təkcə rəqqasələrin deyil, həm də tamaşaçının gözünün səhnə boyunca hərəkətini göstərmək istəyi - əsərin impressionist xüsusiyyətlərini müəyyən edən əsas amillərdən biridir. Bu əsər Deqanın yaradıcılığında balet rəqqasələrinin ilk dəfə göründüyü rəsmdir. Sonrakı illərdə rəssam balet mövzusuna çox tez-tez müraciət etmiş və rəqqasələri müxtəlif məşq və səhnə anlarında təsvir edib. Məhz bu balet mövzulu əsərlər Deqanı dünya incəsənətində ən məşhur edən və onun yaradıcılığının ən tanınmış hissəsi hesab olunan əsərlərdir.
Bu rəsmdə Deqa portret janrı ilə məişət səhnəsini birləşdirərək maraqlı bədii həll yaradıb. Rəssam dostu Desire Dihaunu orkestr səhnəsində oturan on dörd musiqiçidən biri kimi təsvir edib. Kompozisiya sanki tamaşaçı salonunda oturan bir insanın baxış nöqtəsindən qurulub və tamaşaçı orkestr üzvlərini aşağıdan görür. Musiqiçilərin üzərində isə səhnədə çıxış edən balerinaların yalnız ayaqları və ətəkləri görünür; onların bədənləri rəsmin kənarı tərəfindən "kəsilmiş" kimi təqdim olunub. Bu qeyri-adi kompozisiya həlli tamaşa zamanı diqqəti bəzən səhnədən orkestrə yönələn bir tamaşaçının təsadüfi baxışını xatırladır.
- Kompozisiya və rəng həlli haqqında nə deyə bilərsiniz?
- Bu əsərin kompozisiyası Edqar Deqa yaradıcılığı üçün xarakterik olan qeyri-adi və dinamik quruluşla seçilir. Rəssam təsviri ənənəvi səhnə kompozisiyasından fərqli olaraq orkestr səhnəsindən baxış nöqtəsi ilə təqdim etmişdir və bunun nəticəsində tamaşaçı sanki orkestrdə oturan musiqiçilərlə eyni məkanı paylaşırmış kimi hiss edir. Kompozisiyanın ön planında orkestr üzvləri sıx şəkildə yerləşdirilmişdir və onların fiqurları bir-birinə yaxın şəkildə təsvir olunaraq kompozisiyada sıxlıq və canlılıq təsiri yaradır. Rəssam diqqəti əsasən musiqiçilərin üzlərinə və onların alətləri ilə məşğul olduqları ana yönəldir. Xüsusilə mərkəzdə yerləşdirilən faqot ifaçısı kompozisiyanın əsas vizual mərkəzi kimi çıxış edir və tamaşaçının baxışını özünə cəlb edir. Musiqiçilərin bir-birinin arxasında yerləşdirilməsi dərinlik hissi yaradır və orkestr çuxurunun məkanını real şəkildə göstərir.
Kompozisiyanın ən maraqlı xüsusiyyətlərindən biri isə səhnədə rəqs edən balerinaların yalnız ayaqlarının və ətəklərinin görünməsidir. Rəssam onların bədənlərini tam göstərmir və bu üsulla səhnə ilə orkestr arasında vizual əlaqə yaradır. Bu kadrlaşdırma üsulu fotoqrafiyaya bənzər təsir bağışlayır və tamaşaçının baxışını həm orkestrə, həm də səhnədə baş verən hərəkətə yönəldir. Beləliklə, Deqa kompozisiyada həm səhnə sənətini, həm də musiqiçilərin fəaliyyətini eyni anda göstərərək çoxqatlı bədii məkan yaradır.
Əsərin rəng həlli daha çox tünd və sakit tonların üstünlük təşkil etməsi ilə xarakterizə olunur. Orkestr üzvlərinin qara frakları və tünd kostyumları kompozisiyanın əsas rəng kütləsini təşkil edir və bu tünd rənglər fonun və fiqurların ümumi atmosferini müəyyənləşdirir. Bu rəng seçimi orkestr çuxurunun qapalı və kölgəli mühitini real şəkildə əks etdirir.
Deqa tünd rənglər fonunda işıq və kontrast yaratmaq üçün bəzi yerlərdə daha açıq və isti tonlardan istifadə edib. Musiqi alətlərinin qızılı və qəhvəyi çalarları, həmçinin bəzi üzlərin işıqlandırılması kompozisiyada ritm və rəng müxtəlifliyi yaradır. Rəssam bu üsulla tamaşaçının diqqətini müəyyən nöqtələrə yönəldir və fiqurların plastikasını daha aydın göstərir.
Səhnədə görünən balerinaların ətəkləri isə kompozisiyaya tamamilə fərqli rəng atmosferi gətirir. Bu hissədə açıq çəhrayı, ağ və pastel tonları istifadə edilmişdir və bu rənglər orkestrın tünd tonları ilə güclü kontrast təşkil edir. Beləliklə, səhnənin parlaq və işıqlı mühiti ilə orkestr çuxurunun kölgəli atmosferi arasında maraqlı rəng qarşıdurması yaranır.
Ümumilikdə, Deqa rəng həllini kompozisiyanın ideyasına uyğun şəkildə qurmuşdur: tünd və sakit tonlar musiqiçilərin ciddiliyini və orkestr mühitini göstərir, səhnədəki açıq və parlaq rənglər isə baletin yüngül və zərif atmosferini vurğulayır. Bu rəng qarşılaşdırması əsərin bədii təsirini gücləndirir və tamaşaçıya opera tamaşasının həm səhnə, həm də səhnəarxası dünyasını eyni anda hiss etdirməyə imkan verir.
- Sizcə, bu rəsm bizə nə deyir?
- Bu əsər Edqar Deqa yaradıcılığında yalnız opera mühitinin təsviri deyil, eyni zamanda sənətin müxtəlif tərəflərini və səhnə həyatının görünməyən məqamlarını göstərən dərin məna daşıyan bir əsər kimi qəbul olunur. Rəssam bu kompozisiya vasitəsilə tamaşaçını yalnız səhnədə baş verən hadisələrə deyil, həm də səhnə arxasında çalışan insanların fəaliyyətinə diqqət yetirməyə dəvət edir. Əsərdə orkestr üzvlərinin ciddi və diqqətli ifadələri musiqiçilərin səhnədəki tamaşanın uğurlu olması üçün nə qədər məsuliyyətlə çalışdıqlarını göstərir və bu da tamaşa sənətinin kollektiv əmək nəticəsində yarandığını vurğulayır. Əsərin bizə dediyi əsas fikirlərdən biri də səhnə sənətinin yalnız gözə görünən tərəfdən ibarət olmamasıdır. Rəssam balerinaların tam fiqurlarını göstərmək əvəzinə onların yalnız ayaqlarını təsvir edərək tamaşaçıya səhnədə gördüyü gözəlliyin arxasında böyük bir əmək və hazırlıq prosesinin dayandığını xatırladır. Beləliklə, Deqa opera və balet sənətinin iki müxtəlif tərəfini - səhnədəki estetik gözəlliyi və orkestr çuxurundakı ciddi və məsuliyyətli işi - eyni kompozisiyada birləşdirərək sənətin bütöv bir sistem olduğunu göstərir.
Əsər eyni zamanda insan diqqətinin və müşahidə qabiliyyətinin xüsusiyyətlərini də əks etdirir. Kompozisiya sanki tamaşa salonunda oturan bir insanın baxış bucağını xatırladır: tamaşaçı bir anlıq səhnədən diqqətini ayıraraq orkestrdə çalışan musiqiçilərə baxır. Bu yanaşma Deqanın gündəlik həyatın təsadüfi anlarını və hərəkətini təsvir etməyə olan marağını göstərir. Rəssam tamaşa zamanı diqqətin necə dəyişdiyini və insan gözünün müxtəlif detalları necə seçdiyini bədii şəkildə ifadə edib.
Əsər həm də XIX əsr Parisinin mədəni həyatını əks etdirən mühüm sənəd kimi qəbul edilə bilər. Opera və balet həmin dövrdə şəhərin ən vacib mədəni hadisələrindən biri idi və Deqa bu əsər vasitəsilə həmin mühitin real atmosferini təqdim edir. Musiqiçilərin geyimləri, alətləri və orkestr çuxurunun quruluşu dövrün teatr həyatını canlı şəkildə təsvir edir və tamaşaçıya həmin dövrün incəsənət mühitini hiss etməyə imkan verir.
Bundan başqa, əsərdə insan əməkdaşlığı və kollektiv yaradıcılıq ideyası da ön plana çıxır. Orkestr üzvlərinin bir-birinə yaxın yerləşdirilməsi və hər birinin öz aləti ilə məşğul olması birlikdə yaradılan musiqinin harmoniya və ahəngini simvolizə edir. Bu, sənətin yalnız fərdi istedadın deyil, həm də kollektiv əmək və qarşılıqlı əlaqənin nəticəsi olduğunu göstərən mühüm bir mesajdır.
Aytac SAHƏD
Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün ain.az saytını izləyin.
