Bakıda keçirilmiş WUF13 çərçivəsində Zero Waste Foundation sürətli urbanizasiya, mənzil tələbatı və iqlim siyasəti arasında artan əlaqəyə diqqət çəkərək, Antalyada keçiriləcək COP31 ərəfəsində dairəvi və aşağı karbonlu mənzil strategiyalarını şəhərlərin dayanıqlı inkişafı üçün əsas şərtlərdən biri adlandırıb.Bakı, Azərbaycan.Sürətli urbanizasiya, artan mənzil tələbatı və güclənən iqlim təzyiqi BMT-Habitat tərəfindən 17-22 may tarixlərində Bakıda təşkil olunan 13-cü Ümumdünya Şəhər Forumunun (WUF13)əsas müzakirə mövzularından biri olub. COP31-ə hazırlıq fonunda hökumətlər, beynəlxalq təşkilatlar və ekspert dairələrişəhərlərin gələcəyi, mənzil sistemləri, ekoloji dayanıqlılıq və iqlimə həssas şəhər siyasətləri ətrafında müzakirələri intensivləşdirirlər. Dayanıqlı urbanizasiya sahəsində dünyanın aparıcı platformalarından biri kimi tanınan WUF13 şəhərlərin yeni iqlim, demoqrafik və resurs çağırışlarına necə uyğunlaşmalı olduğu məsələsinə qlobal diqqət yönəldib. ZeroWasteFoundationbildiribki, WUF13 kimiplatformalariqlimə dayanıqlı şəhərinkişafı, dairəviiqtisadiyyatmodellərivə ekolojikeçidüzrə beynəlxalq əməkdaşlığınvə siyasidialoqungücləndirilməsində mühümroloynayır. Fondunfikrincə, COP31 ərəfəsində dayanıqlı mənzilsiyasətləri, dairəviiqtisadiyyatstrategiyaları və aşağı karbonluşəhərsistemləri şəhərləringələcəyiilə bağlı qlobalmüzakirələrinmərkəzində qalacaq.ZeroWasteFoundation-ınprezidentivə COP31 üzrə ClimateHigh-LevelChampionSamedAğırbaş resurssəmərəliliyini, iqlimməsuliyyətinivə uzunmüddətliekolojidayanıqlılığı birləşdirən şəhərsistemlərininyaradılmasınaehtiyacıngetdikcə artdığını vurğulayıb.Ağırbaşınsözlərinə görə, dayanıqlı və iqlimə davamlı şəhərlərə keçidCOP31-ə gedənyoldabeynəlxalqiqlimgündəmininmüəyyənediciistiqamətlərindənbiriolaraqqalacaq. Fondhəmçininqeydedibki, gələcəyin şəhərləriiqlimrisklərinə, əhaliartımınavə təbiiresurslarüzərində güclənəntəzyiqə cavabverməyə hazırolmalıdır.COP31 ərəfəsində müzakirələrsürətlənirProqnozlaragörə, 2050-ciilə qədərdünya əhalisinintəxminən 70 faizişəhərlərdə yaşayacaq. Buisə şəhər əhalisinindaha 2,5 milyardnəfərartması deməkdir. Urbanizasiyaartımınıntəxminən 90 faizininAsiyavə Afrika ölkələrininpayınadüşəcəyigözlənilir.Mövcudtendensiyalardavamedərsə, əsrinortalarınaqədər 4,6 milyardayaxıninsangecəqondulardavə yakeyfiyyətsizev şəraitində yaşayabilər. Buisə əhalininistihavaşəraiti, daşqınlar, dənizsəviyyəsininyüksəlməsivə su çatışmazlığı kimirisklərqarşısındahəssaslığını artıracaq.Ekspertlərinhesablamalarınagörə, 2050-ciilə qədərdünyadahəril ənazı 40 milyonyenimənzilə ehtiyacyaranacaq. Buehtiyacxüsusilə SaxaradancənubdayerləşənAfrika ölkələrində və Asiyanınbəziregionlarındadahakəskinhissolunacaq. Burəqəmhərgüntəxminən 96 min əlçatanmənzilintikintisinə bərabərdir.Bufondadayanıqlı şəhərtransformasiyası ilə bağlı müzakirələrBirləşmiş MillətlərTəşkilatının İqlimDəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyası çərçivəsində noyabrayındaTürkiyəninevsahibliyiedəcəyiCOP31 ərəfəsində xüsusi əhəmiyyətkəsbedir.“Sıfırtullantı - şəhərlər üçünsistemlihəllyolu”SıfırTullantı Hərəkatınınbanisi, BMT-ninSıfırTullantı üzrə YüksəkSəviyyəliMəsləhət Şurasınınsədrivə ZeroWasteFoundation-ınfəxriprezidentiZati-aliləri Əminə Ərdoğanınirəlisürdüyü yanaşmaçərçivəsində görülənişlərdəndanışanAğırbaş bildiribki, mənzilsektoruqarşıdakı onilliklərin əsasiqlimvə resurs çağırışlarındanbirinə çevriləcək. Bu gün tikinti sektoru artıq qlobal istixana qazı emissiyalarının təxminən 40 faizinə cavabdehdir və dünya enerjisinin üçdəbirindən çoxunu istehlak edir. Bundanbaşqa, hasiledilənxammalındeməkolarki, yarısı və qlobal şirinsuehtiyatlarının 20 faizdən çoxubusektorunpayınadüşür.Ağırbaş həmçininqeydedibki, şəhərlərinsürətliböyüməsivə yenimənzillərintikintisimeşələrə, bataqlıq ərazilərə və biomüxtəlifliyə təzyiqiartırır, infrastrukturungenişlənməsiisə ekosistemlərinpozulmasını dahadadərinləşdirir.Onunsözlərinə görə, sıfırtullantı prinsipləri şəhərinkişafını ətrafmühitə dağıdıcı təsirdənayırmağaimkanverir.“Materialseçimivə modullayihələndirmədənsöküntü və təkraristifadəyə qədərmənzilinbütünhəyatdövrü boyuncasıfırtullantı prinsipləritətbiqedilərsə, şəhərgenişlənməsidahadayanıqlı və resursbaxımındansəmərəliolabilər”, - deyə obildirib.Dairəvimənzilyanaşması və aşağı karbonlu istehsalata keçidAğırbaş mənzilisadəcə tikintiobyektikimideyil, dairəviiqtisadiyyatprinsipləri əsasındaformalaşandinamikmaterialvə enerjisistemikimixarakterizə edib.Onunsözlərinə görə, gələcəyin şəhərplanlaşdırmasının əsasını materiallardanməsuliyyətliistifadə, modultikintitexnologiyaları, təkraremalsistemləri, binalarınenerjisəmərəliistismarı və adaptivmemarlıqtəşkiletməlidir.O, həmçinin “sökülmə üçünlayihələndirmə” yanaşmasının əhəmiyyətinivurğulayıb. Buyanaşmabinalarınistismarmüddətibaşa çatdıqdansonraonlarınelementlərinintullantı kimiutilizasiyayagöndərilməsi əvəzinə sökülərəkyenidənistifadə olunmasınaimkanverir.“Binalar material banklarına çevrilə bilər. Bu, yeni istehsala tələbatı azaldır və resurslardan daha səmərəli istifadə dövriyyəsinin qurulmasına dəstək verir”, - deyə Ağırbaş bildirib.Hazırda materialların istehsalı və tikinti prosesi zamanı yaranan emissiyaları ifadə edən təcəssüm olunmuş karbon qlobal emissiyaların təxminən 11 faizini təşkil edir. Ağırbaşın sözlərinə görə, dairəvi təcrübələr və sıfır tullantı yanaşması 2050-ci ilə qədər tikilmiş mühitdə daxil edilmiş karbonu 75 faizə qədər azalda, eyni zamanda sektorun iqtisadi səmərəliliyini artıra bilər.Əlaqə: Ahmet Musa Bala | [email protected]
