Cebheinfo saytından əldə olunan məlumata görə, ain.az məlumat yayır.
Süni intellekt elm üçün ciddi problem yaratmağa başlayıb. Elmi məqalələr getdikcə heç vaxt mövcud olmayan tədqiqatlara istinad edir.
"Cebheinfo.az" xəbər verir ki, nəticələri "preprint server arXiv"-də dərc olunan yeni bir araşdırma təkcə 2025-ci ildə təxminən 146.000 "hallüsinasiyalı" sitat - tamamilə süni intellekt tərəfindən yaradılan uydurma mənbələr - elmi ədəbiyyatda yer ala biləcəyini müəyyən edib.
Alimlər PubMed Central, bioRxiv və SSRN daxil olmaqla əsas elmi verilənlər bazalarında yerləşdirilən 2,5 milyon elmi məqalədən 111 milyon sitat təhlil ediblər. Tədqiqatçılar ChatGPT kimi çatbotların və dil modellərinin geniş istifadəsindən sonra mövcud olmayan sitatların sayında kəskin artım aşkar ediblər. Problem xüsusilə 2024-cü ilin ortalarında sürətlə artmağa başlayıb.
Əsas təhlükə bu cür sitatların tamamilə inandırıcı görünməsidir. Süni intellekt məqalənin başlığını, müəllif adlarını, jurnalı və hətta DOI nömrələrini saxtakarlığın aşkarlanmasını çətinləşdirən şəkildə "yığa" bilər. Bəzən həqiqi DOI belə mövcuddur, lakin tamamilə fərqli bir məqaləyə istinad edir. Nəticədə, saxta tədqiqatlar digər müəlliflər tərəfindən istinad edilməyə başlayır və yalan məlumatlar tədricən elmi ictimaiyyətə yayılır.
Tədqiqatın müəllifləri vurğulayırlar ki, bu, bir neçə fırıldaqçının məsələsi deyil, sistemli bir problemdir. Saxta sitatlar ən çox kiçik tədqiqat qrupları və yazı üçün süni intellektdən fəal istifadə edən gənc alimlər arasında aşkar edilir. Lakin mövcud yoxlama mexanizmləri - jurnal redaktorları, rəyçilər və avtomatlaşdırılmış filtrlər - bu səhvlərin əksəriyyətini gözdən qaçırır. Tədqiqatçıların fikrincə, saxta sitatlarin təxminən 79%-i hətta arXiv-də moderasiyadan keçir.
Tibbdəki vəziyyət xüsusilə narahatedicidir. Kolumbiya Universitetinin alimləri tərəfindən aparılan ayrıca bir audit mövcud olmayan sitatları olan təxminən 3000 tibbi məqalə müəyyən edib. Bu tədqiqatların bəziləri artıq həkimlər üçün icmallarda və təlimatlarda istifadə olunur. Tədqiqatçılar xəbərdarlıq edirlər ki, saxta məlumatlar klinik qərarlara təsir göstərməyə başlayarsa, nəticələr akademik mühitdən daha da genişlənə bilər.
Bu artan problem fonunda elmi platformalar qaydalarını sərtləşdirməyə başlayıblar. Məsələn, arXiv artıq açıq-aşkar süni intellekt halüsinasiyaları və saxta sitatlarla məqalələr dərc edən müəlliflərin bir illik qadağa ilə üzləşə biləcəyini açıqlayıb.
Alimlər hesab edirlər ki, elm yeni bir növ etimad böhranı ilə üzləşir: süni intellekt yalnız məqalələr yazmağa kömək etmir, həm də tədricən elmi biliklərin təməlini - sitat və təsdiqlənmiş mənbələr sistemini "çirkləndirir".
Xəzər
"Cebheinfo.az"
Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin
Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün ain.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
