Şəhərlərdəki su böhranı son illərdə qlobal urbanizasiya prosesinin ən ciddi problemlərindən birinə çevrilib. Əhali artımı, iqlim dəyişiklikləri və sürətli şəhərləşmə nəticəsində su resursları üzərində təzyiq davamlı şəkildə artır. Əgər əvvəllər su çatışmazlığı əsasən kənd təsərrüfatı və quraq regionlarla əlaqələndirilirdisə, indi dünyanın ən böyük şəhərləri də bu risklə üzləşir. Bu vəziyyət artıq yalnız ekoloji məsələ deyil, iqtisadi təhlükəsizlik, şəhər idarəçiliyi və sosial sabitliklə bağlı qlobal çağırış kimi qiymətləndirilir.
BMT-nin məlumatlarına görə, hazırda dünya əhalisinin təxminən yarısı ilin müəyyən dövrlərində su stressi yaşayan ərazilərdə yaşayır. Dünya Bankı və OECD proqnozları göstərir ki, 2050-ci ilə qədər şəhərlərdə suya tələbat kəskin şəkildə artacaq. Urbanizasiya sürətləndikcə içməli su, sənaye istehlakı və kommunal xidmətlər üçün tələb yüksəlir. Eyni zamanda iqlim dəyişiklikləri səbəbindən yağıntı rejimlərinin dəyişməsi və quraqlıq dövrlərinin uzanması şəhərlərin su təminatını daha həssas edir.
Son illərdə bir sıra iri şəhərlərdə yaşanan böhranlar problemin miqyasını açıq şəkildə ortaya qoyub. Cənubi Afrikanın Keyptaun şəhərində “Day Zero” kimi tanınan su böhranı, Hindistanın bəzi meqapolislərində su ehtiyatlarının kritik həddə enməsi və ABŞ-ın qərb ştatlarında uzunmüddətli quraqlıq şəhər idarəçiliyinin yeni risklərlə qarşılaşdığını göstərir. Bu hadisələr sübut edir ki, su infrastrukturu urbanizasiya tempinə uyğun yenilənmədikdə iqtisadi fəaliyyət və sosial həyat ciddi təzyiq altına düşür.
Şəhərlərdə su böhranının iqtisadi nəticələri də olduqca genişdir. Sənaye istehsalı, enerji sektoru, tikinti və xidmət sahələri birbaşa su resurslarından asılıdır. Dünya İqtisadi Forumunun hesabatlarında su çatışmazlığı yaxın onilliklərin əsas iqtisadi riskləri sırasında göstərilir. Su təminatında problemlər istehsal xərclərini artırır, kənd təsərrüfatında məhsuldarlığı azaldır və ərzaq qiymətlərinə təsir edir. Eyni zamanda kommunal sistemlərdə yaranan təzyiq şəhər büdcələri üçün əlavə maliyyə yükü yaradır.
Məhz buna görə beynəlxalq təşkilatlar inteqrə olunmuş su idarəçiliyi modelini ön plana çıxarır. Müasir yanaşmada su siyasəti yalnız təchizat məsələsi deyil, şəhər planlaşdırmasının əsas elementi kimi qəbul edilir. Yağış sularının toplanması, təkrar su istifadəsi, ağıllı monitorinq sistemləri və su itkilərinin azaldılması gələcəyin şəhər modellərində əsas istiqamətlərdən biridir. Sinqapur və İsrail kimi ölkələrin tətbiq etdiyi texnologiya əsaslı su idarəetmə modelləri məhdud resurslarla dayanıqlı sistem qurmağın mümkün olduğunu göstərir.
Azərbaycan da su resursları baxımından həssas ölkələr sırasında yer alır. İqlim dəyişiklikləri, quraqlıq dövrlərinin artması və urbanizasiya ölkədə su təhlükəsizliyi məsələsini daha aktual edir. Son illərdə yeni su anbarlarının tikilməsi, damlama suvarma sistemlərinin tətbiqi və şəhər infrastrukturunda itkilərin azaldılması istiqamətində həyata keçirilən layihələr bu risklərin idarə olunmasına yönəlib. Xüsusilə “ağıllı şəhər” və “yaşıl tikinti” layihələrində su səmərəliliyinin əsas prioritetlərdən biri kimi nəzərə alınması gələcək urbanizasiya modelində yeni yanaşmanın formalaşdığını göstərir.
