Təbriz Məhərrəmoğlu yazır...
Bəzi kitablar var ki, onları oxuyarkən müəllifin sadəcə mətn yazmadığını, eyni zamanda gələcəyin siyasi xəritəsini düşünərək fikir inşa etdiyini hiss edirsən. Cavanşir Feyziyevin “Türk Dövlətləri Birliyi: Qlobal İnteqrasiyanın Türk Modeli” əsəri də məhz belə kitablardandır. Bu kitabda müəllif təkcə türk dünyasının keçmişindən danışmır, həm də gələcəyin mümkün geosiyasi arxitekturasını qurmağa çalışır.
Əsərin əsas fərqi ondadır ki, burada “Türk Birliyi” anlayışı emosional şüar və romantik ideya kimi təqdim edilmir. Müəllif bu birliyi tarixi yaddaş, ortaq sivilizasiya kodları, iqtisadi zərurət və qlobal güc balansı üzərində əsaslandırır. Kitabı oxuduqca hiss olunur ki, müəllif türk coğrafiyasına yalnız etnik və mədəni baxımdan yox, həm də dünya siyasətinin yeni enerji və nəqliyyat mərkəzi kimi yanaşır.
Cavanşir Feyziyev kitabda maraqlı bir məqamı önə çıxarır: XXI əsrdə dövlətlərin gücü yalnız ordunun və iqtisadiyyatın həcmi ilə ölçülmür. Yeni dövrdə mədəni təsir, ortaq kimlik, enerji marşrutları və kommunikasiya xətləri də strateji güc sayılır. Müəllifə görə türk dövlətləri məhz bu parametrlər üzrə dünyanın ən əlverişli coğrafiyalarından birində yerləşir. Çinlə Avropanı birləşdirən xəttin mərkəzində türk coğrafiyasının dayanması təsadüfi deyil.
Kitabda diqqət çəkən başqa bir məqam isə “Türk konsensusu” anlayışıdır. Müəllif hesab edir ki, türk dövlətləri arasında inteqrasiya yalnız siyasi ittifaq modeli ilə deyil, ortaq düşüncə və strateji baxış formalaşdırmaqla mümkündür. Burada müəllif Avropa Birliyinin təcrübəsinə toxunsa da, türk dünyası üçün fərqli və daha elastik model təklif edir. Çünki türk dövlətlərini birləşdirən əsas faktor yalnız iqtisadi maraq deyil, minilliklərdən gələn ortaq tarix və mədəni yaddaşdır.
Əsərdə tez-tez hiss olunur ki, müəllif türklərin tarixdə oynadığı rolu yalnız keçmişin şöhrəti kimi təqdim etmək istəmir. Əksinə, kitabın ana xəttində belə bir fikir var: tarix yalnız xatırlanmaq üçün deyil, gələcəyi qurmaq üçün öyrənilməlidir. Bu baxımdan müəllif türk dövlətlərini qlobal proseslərin müşahidəçisi yox, iştirakçısı və müəyyənedici gücü kimi görmək istəyir.
Kitabın maraqlı tərəflərindən biri də odur ki, müəllif geopolitik analizlə fəlsəfi düşüncəni paralel aparır. Bəzi hissələrdə əsər siyasi araşdırmadan çox sivilizasiya manifesti təsiri bağışlayır. Müəllif türk dünyasının parçalanmış potensialının vahid strateji platformaya çevriləcəyi halda yeni qlobal güc mərkəzinin yaranacağını vurğulayır.
Əslində bu kitabı fərqləndirən əsas cəhət onun zamanından əvvəl yazılmış fikir təsiri bağışlamasıdır. Çünki bu gün Türk Dövlətləri Təşkilatının güclənməsi, ortaq nəqliyyat layihələrinin genişlənməsi, enerji və müdafiə əməkdaşlığının artması kitabda səsləndirilən bir çox tezislərin artıq praktik müstəviyə keçdiyini göstərir.
“Türk Dövlətləri Birliyi: Qlobal İnteqrasiyanın Türk Modeli” sadəcə siyasi kitab deyil. Bu əsər həm də türk dünyasının gələcəyi haqqında düşünənlər üçün ideoloji xəritədir. Kitabı oxuyanda anlayırsan ki, müəllifin əsas məqsədi keçmişi xatırlatmaq yox, gələcəyi təsəvvür etdirməkdir.
- Gecə Modu
- Ana səhifə
- Statistika
- Mənbələr
- Reytinq
- Hava
- Valyuta
