ABŞ-da yerləşən biotexnologiya şirkəti Colossal Biosciences, tamamilə süni yumurtadan sağlam bir cücənin ilk dəfə çıxdığını açıqlayıb. “The Telegraph”ın məlumatına görə, şirkət bu inkişafın nəsli kəsilmiş növlərin geri qaytarılması səylərində "kritik bir mərhələ" olduğunu iddia edir. Texnologiyanın, xüsusən də əsrlər əvvəl Yeni Zelandiyada nəsli kəsilmiş nəhəng moa quşunun dirçəldilməsində istifadə edilməsi planlaşdırılır.
Hafta.az yazır ki, şirkət tərəfindən hazırlanmış sistemdə embrionlar təbii yumurtanın funksiyalarını təqlid edən 3D çaplı süni qabığın içərisində yetişdirilib. Üstündə pəncərəsi olan kapsul sayəsində elm adamları cücələrin inkişafını və çıxma prosesini müşahidə edə biliblər.
Şirkətin heyvan baxımı meneceri Payg MakNikl, süni yumurtadan çıxan ilk cücəni tutarkən "bütün insan duyğularını eyni anda hiss etdiyini" söyləyib. MakNikl deyib: "Sevincdən tullanmaq və onu qorumaq üçün qabarcıqlı filmə bükmək istəyirsən".
Texnologiya, Yeni Zelandiyanın Cənub Adasında yaşayan və Polineziya Maorilərinin bölgəyə gəlməsindən sonra 1380-1445-ci illər arasında nəsli kəsilmiş nəhəng moa quşunu geri qaytarmaq layihəsi üçün hazırlanıb.
Təxminən 3,5 metr hündürlüyündə olduğu təxmin edilən nəhəng moa, toyuq yumurtasından təxminən 80 dəfə böyük yumurta qoyub. Buna görə də, embrionu daşıya biləcək qədər böyük canlı quş növü yoxdur. Şirkət süni yumurta texnologiyasının daha böyük ölçülərə qədər böyüdülə biləcəyini və nəticədə moa embrionlarını daşımaq qabiliyyətinə malik olacağını bildirib.
Şirkətin həmtəsisçisi və baş direktoru Ben Lamm deyib: "Nəhəng moa kimi növləri geri qaytarmaq yalnız qədim genomları yenidən yaratmaqla bitmir. Daşıyıcı orqanizmin olmadığı hallarda tamamilə yeni bir inkubasiya sisteminin inkişaf etdirilməsini tələb edir".
Təbii yumurtalar embrionu fiziki təsirlərdən və infeksiyalardan qoruyur, eyni zamanda mürəkkəb qaz mübadiləsi sistemi təmin edir. Qabıqdakı mikroskopik məsamələr oksigenin daxil olmasına və karbon qazının və nəmin xaric olmasına imkan verir.
Alimlər əvvəllər süni yumurta istehsal etməyə çalışsalar da, embrionlara kifayət qədər oksigen təmin etməkdə çətinlik çəkirdilər. Colossal komandası biomühəndislik yolu ilə hazırlanmış silikon əsaslı membrana malik 3D çaplı qəfəs quruluşu hazırlayaraq bu problemi həll etdiklərini açıqlayıblar.
Şirkətin biologiya direktoru professor Endryu Pask bildirib ki, sistem yalnız yumurtadan çıxmağı deyil, həm də heyvanların sağlam inkişafı üçün nəzərdə tutulub. Paskın sözlərinə görə, texnologiyanın nəsli kəsilməkdə olan quşların qorunmasından tutmuş "nəsli kəsilmənin aradan qaldırılması" layihələrinə qədər geniş tətbiq sahəsi var.
Dallasda yerləşən şirkət əvvəllər təxminən 12 min il əvvəl nəsli kəsilmiş "Divewolf" növünün geri qayıtdığını elan edib. Şirkətin hədəflərinə həmçinin dodo, yunlu mamont, Tasmaniya pələngi və göy qurd antilopu da daxildir.
"Üzüklərin hökmdarı" filmlərinin rejissoru Peter Cekson da nəhəng moa layihəsi üçün 15 milyon dollar investisiya dəstəyi verib. Cekson bildirib ki, "Həyatım boyu mənə “moaların nəsli kəsilib” deyilib. Amma indi yox olma hekayənin sonu olmamalıdır".
Böyük Britaniyadakı mütəxəssislər inkişafın təsirli göründüyünü, lakin elmi nəticələrin jurnallarda dərc olunmasını gözləməyin vacib olduğunu söyləyiblər.
Roslin İnstitutunun inkişaf bioloqu Dr. Megan Davey, təbii yumurta qabığının mürəkkəb bioloji funksiyalarını təqlid edən quruluşun "biomühəndislikdə təsirli nailiyyət" olduğunu söyləyib.
