Alimlər Ayın Cənub qütbünə yaxın, daim kölgədə qalan kraterlərdə super-stabil lazer sistemi yerləşdirməyi təklif ediblər. Bu bölgələrdə həddindən artıq aşağı temperatur və demək olar ki, ideal vakuum şəraiti kosmos üçün indiyədək yaradılmış ən dəqiq zaman və naviqasiya sistemlərindən birini qurmağa imkan verə bilər...
Poliqon xəbər verir ki, bu barədə Interesting Engineering yazır.
Qeyd olunur ki, konsepsiya Günəş işığı almayan ay kraterlərinə əsaslanır. Bu sahələr daimi qaranlıqda qalır və temperatur təxminən 50 kelvinə qədər enir. Alimlərin fikrincə, bu şərait vibrasiya, istilik səsi və səth qeyri-sabitliyini minimuma endirir ki, bunlar Yer üzündə yüksək dəqiqlikli optik sistemlərə ciddi təsir göstərir.
Məqaləyə görə, layihənin əsasında optik silikon rezonator boşluğu dayanır. Bu qurğu iki güzgü arasında yalnız müəyyən tezlikli işığın rezonans yaratmasına imkan verir və ona qoşulmuş lazerin siqnalını sabitləşdirir. Məqsəd zamanla dəyişməyən, son dərəcə sabit tezlikli lazer əldə etməkdir.
Alimlər bildirirlər ki, Ay laboratoriyaları Yer üzündə mümkün olmayan üstünlüklər təqdim edir. Atmosferin olmaması, zəif seysmik aktivlik və sabit istilik mühiti yüksək dəqiqlik tələb edən ölçmə sistemləri üçün ideal şərait yaradır.
ABŞ Milli Standartlar və Texnologiya İnstitutunun və JILA laboratoriyasının fiziki Cun Ye qeyd edib ki, daim kölgədə qalan kraterlər bu cür sistem üçün unikal şərait yaradır və Yer üzündəki bir çox maneələri aradan qaldırır.
Onun sözlərinə görə, rezanator sistemindən qalan istiliyin kosmosun soyuq boşluğuna yayılması sayəsində optik rezonator əlavə soyudulma olmadan 16 kelvinə qədər soyudula bilər. Bu temperaturda silikon demək olar ki, genişlənmir və büzülmür, bu da lazer şüasının rezonatorda hər dəfə eyni məsafəni keçməsini təmin edir.
Alimlər vurğulayırlar ki, hətta ən kiçik fiziki dəyişikliklər lazer tezliyinə təsir edə bilər, lakin Ayda bu dəyişikliklər xeyli azalır.
Sistem kommersiya lazerinin silikon rezonatorun tezliyinə sinxronlaşdırılması ilə işləyəcək. Sabitləşdikdən sonra lazer Ay səthində naviqasiya və zaman ölçmə üçün istinad siqnalına çevrilə bilər.
Belə texnologiya Ay üçün GPS-ə bənzər bir sistem yarada, enişləri dəqiqləşdirə və hətta Yer–Ay arasında yüksək dəqiqlikli optik rabitəni dəstəkləyə bilər.
Alimlər həmçinin bildirirlər ki, bir neçə belə sistem Ayda məsafələrin son dərəcə dəqiq ölçülməsinə və hətta kosmos-zaman dalğalanmaları kimi ekzotik fiziki hadisələrin aşkarlanmasına imkan verə bilər.
Layihənin həyata keçirilməsi üçün əvvəlcədən hazırlanmış optik silikon rezonatorların robotlar və ya Artemis missiyası çərçivəsində astronavtlar tərəfindən daim kölgədə olan kraterlərə yerləşdirilməsi nəzərdə tutulur. Daha sonra lazer mənbələri qurularaq sistem işə salınacaq.
Uğurlu olacağı təqdirdə, bu texnologiya Ay vaxt standartının əsasını qoya və Yerlə Ay arasında yüksək dəqiqlikli kommunikasiya şəbəkələrinin qurulmasına imkan verə bilər. Alimlər ilk sınaqların yaxın illərdə Yer orbitində, Ayda isə onilliyin sonuna qədər həyata keçirilə biləcəyini düşünürlər.
Poliqon.info
