Qorxu və bədənin reaksiyası Müxtəlif sinir yolları orqanları güclü fiziki fəaliyyətə hazırlayır. Beynin motor korteksi əzələlərə sürətli siqnallar göndərərək onları ani hərəkətlər üçün hazır vəziyyətə gətirir. Buraya döş və qarın əzələləri də daxildir. Bu əzələlər həyati vacib orqanları qorumağa kömək edir. Buna görə stres zamanı sinə və ya qarın nahiyəsində sıxılma hiss edə bilərik. Bu prosesdə simpatik sinir sistemi mühüm rol oynayır. O, sanki “qaz pedalı” kimi işləyərək “döyüş və ya qaç” reaksiyasını sürətləndirir. Simpatik sinir hüceyrələri bütün bədənə yayılıb və xüsusilə ürəkdə, ağciyərlərdə və bağırsaqlarda çoxdur. Bu hüceyrələr böyrəküstü vəziləri adrenalin kimi hormonlar ifraz etməyə təşviq edir. Hormonlar qan vasitəsilə orqanlara çatır və onların daha sürətli işləməsinə səbəb olur. Əzələlər aktiv işləməyə hazırlaşdıqda onlara daha çox qan lazımdır. Simpatik sinir sistemindən gələn siqnallar ürəyin daha sürətli və güclü döyünməsinə səbəb olur. Biz bunu sinə nahiyəsində hiss edirik. Məhz buna görə güclü emosiyalar çox vaxt ürəklə əlaqələndirilir. Eyni zamanda ağciyərlərdə hava yolları genişlənir, nəfəsalma sürətlənir və dərinləşir. Bu isə bəzən nəfəs darlığı hissi yarada bilər. “Döyüş və ya qaç” vəziyyətində həzm sistemi ikinci plana keçir. Simpatik fəaliyyət bağırsaq hərəkətlərini zəiflədir və mədəyə gedən qan axınını azaldır. Beləliklə, oksigen və enerji ürək və beyin kimi həyati vacib orqanlara yönləndirilir. Qorxu və narahatlıq zamanı mədə və bağırsaqlarda hiss etdiyimiz narahatlığın səbəbi də budur. Hər şey yenə beyində tamamlanır Sinə və ya mədədə hiss etdiyimiz bütün dəyişikliklər sinirlər vasitəsilə yenidən beyinə ötürülür. Artıq həyəcan vəziyyətində olan beyin bu siqnalları həm şüurlu, həm də şüuraltı şəkildə emal edir. İnsula adlanan beyin bölgəsi duyğuların, ağrının və bədən hisslərinin şüurlu şəkildə hiss edilməsində xüsusi rol oynayır. Prefrontal korteks isə bu hisslərə məna verir. Məsələn, “bu keçici hissdir” və ya “vəziyyət çox pisdir” kimi düşüncələr burada formalaşır. Bəzən bu fiziki hisslər narahatlığı daha da artırır. Çünki beyin bədəndəki qarışıqlığı təhlükənin böyüklüyü kimi qəbul edə bilər. Qorxu və narahatlıq beyində başlasa da, bədəndə hiss olunur. Çünki beyin emosional vəziyyətə uyğun olaraq bədənin fəaliyyətini dəyişdirir. Amma bu dəyişiklikləri hiss etməyimizi təmin edən yenə də beyindir. Necə ki, Eminem “Lose Yourself” mahnısında deyilir: ovucların tərləməsi, dizlərin əsməsi və qolların ağırlaşması zəiflik deyil, beynin güclü stress və narahatlığa verdiyi tamamilə təbii reaksiyadır. Mənbə: Verywell Mind Torrico TJ, Abdijadid S.“Nevroanatomiya və Limbik Sistem” Kitab: StatPearls [İnternet nəşri].
Treasure Island (Florida): StatPearls Publishing; 2024 yanvar.
Mənbə: NCBI – Neuroanatomy, Limbic System
Mariotti A.
“Xroniki stresin sağlamlığa təsiri: Beyin və bədən əlaqəsinin molekulyar mexanizmlərinə yeni baxış”
Future Science OA.
