ABŞ-ın Çinlə bağlı xarici siyasəti iki dövlət arasındakı qüvvələr balansını uzunmüddətli şəkildə dəyişə biləcək ciddi transformasiya mərhələsinə daxil olub...
Poliqon xəbər verir ki, bu barədə Strateji və Beynəlxalq Araşdırmalar Mərkəzinin baş elmi əməkdaşı Henrietta Levin Foreign Affairs üçün yazdığı analitik məqalədə bildirib.
Onun qiymətləndirməsinə görə, 2025-ci ildəki ticarət müharibəsindən sonra Pekin nəinki ciddi strateji məğlubiyyətdən yayına bilib, hətta ABŞ-ın ixrac nəzarəti və texnologiya siyasətinə təsir imkanları əldə edib. Müəllif hesab edir ki, ABŞ prezidenti Donald Trampın administrasiyası Çinin sistemli şəkildə cilovlanması siyasətindən tədricən uzaqlaşaraq Çin lideri Si Cinpinlə şəxsi razılaşmaların qorunmasına üstünlük verməyə başlayıb.
Məqalədə qeyd olunur ki, dönüş nöqtəsi 2025-ci ilin əvvəlində başlayan ticarət qarşıdurması olub. ABŞ sərt tariflər və məhdudiyyətlər tətbiq etdikdən sonra Çin nadir torpaq metalları və strateji əhəmiyyətli mineralların ixracını məhdudlaşdırıb. Bu isə ABŞ sənayesinə ciddi zərbə vurub və Vaşinqtonu gərginliyi azaltmaq yolları axtarmağa məcbur edib.
Müəllif bildirir ki, daha sonra Cənubi Koreyanın Busan şəhərində keçirilən sammitdə əldə olunan razılaşmalar ABŞ üçün ciddi güzəştlərlə nəticələnib. Pekin nadir torpaq resurslarının ixracına qoyduğu məhdudiyyətləri müvəqqəti yumşaldıb, Vaşinqton isə Çin şirkətlərinə qarşı bəzi yeni ixrac məhdudiyyətlərindən imtina edib və müəyyən addımları Pekinin mövqeyi nəzərə alınmaqla koordinasiya etməyə razılaşıb.
Məqalədə vurğulanır ki, əvvəllər ABŞ ixrac nəzarətindən Çinin hərbi proqramlarına, ikili təyinatlı texnologiyaların ötürülməsinə, Rusiyaya dəstəyə və insan hüquqları pozuntularına qarşı vasitə kimi istifadə edirdi. İndi isə müəllifin fikrincə, Çin Vaşinqtonun bu mexanizmlərdən necə istifadə etdiyinə dolayı təsir göstərmək imkanı qazanıb.
Henrietta Levin ABŞ-Çin diplomatiyasının üslubundakı dəyişikliklərə də xüsusi diqqət ayırır. Əvvəllər Vaşinqton iqtisadi məsələləri təhlükəsizlik mövzularından — Tayvan, Cənubi Çin dənizi və ABŞ-ın Asiyadakı hərbi mövcudluğundan ayırmağa çalışırdısa, indi Tramp administrasiyası demək olar ki, bütün məsələləri vahid danışıqlar paketinin hissəsi kimi nəzərdən keçirir.
Məqalədə qeyd olunur ki, Pekin Trampın Si Szinpinlə nümayişkaranə “isti münasibətlər” qurmaq istəyindən Tayvan məsələsində güzəştlər əldə etmək üçün istifadə edə bilər. Müəllifin fikrincə, Çin Vaşinqtonun Tayvanın müstəqilliyi ilə bağlı ritorikasını yumşaltmasında və Taybeyə siyasi dəstəyi azaltmasında maraqlıdır.
Levin ABŞ-ın bəyanatları ilə real addımları arasında ziddiyyət olduğunu da vurğulayır. Çinlə mümkün "G-2" tərəfdaşlığı barədə açıqlamalara baxmayaraq, ABŞ ordusu Hind-Sakit okean regionundakı mövcudluğunu gücləndirməyə davam edir, Tayvan boğazında əməliyyatlar keçirir və xüsusilə Filippin və Yaponiya ilə əməkdaşlığı genişləndirir.
Müəllifin fikrincə, bu ikili yanaşma səhv hesablamalar və təhlükəli yanlış qərarlar riskini artırır. Pekin ABŞ-ın müttəfiqlərini sərt şəkildə müdafiə etməyə hazır olmadığı qənaətinə gələ bilər. Halbuki Vaşinqtonun hərbi fəallığı praktiki olaraq yüksək səviyyədə qalır.
Məqalədə vurğulanır ki, Çin ABŞ-la münasibətlərdə özünü getdikcə daha inamlı hiss edir və Tayvan, eləcə də Cənubi Çin dənizi məsələlərində daha aqressiv mövqe tuta bilər. Bu halda Vaşinqton ya qarşıdurmaya gedərək münaqişə riskini artırmalı, ya da regiondakı təsir imkanlarını tədricən itirməli olacaq.
Poliqon.info
