Mümkündür, amma olmaz...
Əgər Bakı əncirinin tingini Kəlbəcər dağlarında əksək, bitməyəcək. Durub həmin tingin birini də aşağılara - Tərtərə, Ağdərəyə endirsək, boy verəcək, ağac olacaq, məhsuldarlıq da göz oxşayacaq - məhz göz oxşayacaq, di gəl, Bakı ənciri olmayacaq. Nə illah edirlər, Bığır narı Abşeronda çürüyür, Naxçıvan göycəsinə bütün aqrotexniki xidmət və digər tələb olunan gübrələr verilsə də öz coğrafi ərazisindən kənarda dadını-duzunu itirir. İnsan elə deyil, uyğunlaşması daha çevik baş verir...
Bəlkə buna görə, sovet hökuməti yazıçı, şair “yetişdirə” bilirdi? Bu da sualdır: yetişdirə bildimi? Bəzən köklər öz “DNA”sını qoruyub saxlamaq üçün torpağın müxtəlif qatlarında mürəkkəb “kombinasiyalara əl ata” bilir. Necə ki, sovet ədəbiyyatının əksər görkəmli müəllifləri buna cəhd etdi, Ədəbiyyat yaratdı...
Ekstremal situasiyalar hal dəyişdirə bilir. Nəticələr gözlənilməz olur. Sovetlərdə də belə alındı. Pis, yaxşı, məhsuldarlıq var. Fəqət, sovetlərin bu çeşnisi müasir Qərbə də keçməyə? Son otuz ildə, Qərbdən dünyaya - yazıçı yetişdirmək cəhdləri sürətlə artıb. Qlobal nəşriyyatlar kitab sənayesini daha da industriallaşdırmaq üçün əsas həlqəni - yazıçını süni şəraitdə, inkubasiya şərtləri daxilində yetişdirməyə çalışıb. Budur, bir-birini təkrarlayan mətnlər, harada olmasına, hansı mədəniyyəti daşımasına baxmayaraq, eyni cür düşünən, ağrıyan, görən və hər şeyi təxminən eyni tərzdə fiksasiya edən müəlliflər ordusu göz qabağındadır. Bunun bir ucu qlobal istehlakçılıqdan qaynaqlansa da digər ucu məhz “yetişdirmə”dədir...
Əlbəttə, master-klaslar, müxtəlif səviyyəli, ödənişli kurslar bəzən özlərini keçmişdən gələn ədəbi məclislərin, hərəkat və fəlsəfi cərəyanların genetik davamçıları hesab edirlər. Əvvəlki dövrlərdə istər cərəyanlar, istərsə də məclislər Ədəbiyyata ayrıca, danılmaz faydalar verirdi. Fəqət, sırf kommersiya istiqamətli “yaradıcı” “yazıçı” yetişdirmək bozludur. Olsun, bu, Ədəbiyyatı təklənməyə, arınmağa sövq edir. Yaxşı ki, belədir: Ədəbiyyat da bundan sonra nə edəcəyinə özü qərar verəcək...
Məsələ burasındadır ki, ödənişli kurslarda pinəçidən tutmuş peşəkar jurnalistə qədər hər cür peşə adamı yetişdirmək olar. Hətta yazı qabiliyyətlərinin artırılması üçün gözəl ölkəmizin əsasən şifahi düşünən gözəl insanlarının yazı qabiliyyətlərinin artırılması istiqamətində əvəzsiz xidmətlər də göstərmək mümkündür. Bircə, “yazıçı” “yaradıcı” yetişdirmək israr edilməsin.Bakı ənciri kimi, yad ərazidə bitməyəcək. Bitsə də yalandan göz oxşayacq. Bizə ədəbiyyatın dadı və faydası lazımdır, yoxsa siması, görünüşü? Bu suallara da zaman cavab verəcək...
“Mədəniyyət -2040” konsepsiyası çərçivəsində bu suallara da cavab tapmağa çalışmamalıyıqmı? Yazıçı yetişdirməkdənsə, proses yetişdirilməməlidir? Bəlkə yazıçı çayır otu olmalıdır? Yoxsa, broyler toyuqlara bənzəməyəcək?
Məqsəd Nur
