Çingiz Ramazanlı "Vərəmsiz Gələcəyə Doğru" İctimai Birliyinin sədri birliyinin pasiyent mərkəzli yanaşmanı icma əsaslı modelə çevirərək vərəmlə mübarizədə sosial təsiri gücləndirməsi haqqında açıqlama verib.
QHT.az həmin açıqlamanı təqdim edir:
Vərəmsiz Gələcəyə Doğru İctimai Birliyində pasiyent mərkəzli yanaşmadan icma əsaslı təsirə: Azərbaycan modeli
Müasir səhiyyə idarəçiliyində uğurlu nəticə əldə etmək yalnız tibbi xidmətin keyfiyyəti ilə deyil, eyni zamanda pasiyentin sosial mühitlə əlaqələndirilməsi ilə müəyyən olunur. Xüsusilə vərəmlə mübarizə kimi uzunmüddətli və həssas sahədə pasiyent mərkəzli yanaşma artıq təkbaşına kifayət etmir. Bu yanaşmanın icma əsaslı təsir mexanizmləri ilə tamamlanması xəstəliyin qarşısının alınmasında və müalicənin davamlılığında yeni imkanlar yaradır. Azərbaycanda bu istiqamətdə fərqli və praktik model formalaşdıran qurumlardan biri “Vərəmsiz Gələcəyə Doğru” İctimai Birliyidir. Təşkilat fəaliyyətə başladığı ilk mərhələlərdə əsas diqqəti birbaşa pasiyentin ehtiyaclarının müəyyən edilməsinə yönəltdi. Müalicəyə sadiqlik, psixoloji dəstək, hüquqi məlumatlandırma və sosial müşayiət bu modelin əsas komponentlərini təşkil edirdi. Lakin qısa müddətdə məlum oldu ki, pasiyentin sağalması yalnız onun fərdi davranışından asılı deyil. Ailə münasibətləri, qonşuluq münasibətləri, iş mühiti və yerli sosial təsirlər də prosesdə ciddi rol oynayır. Məhz bu reallıq təşkilatı fəaliyyət fəlsəfəsini daha geniş icma platformasına keçirməyə sövq etdi. Beləliklə, pasiyentlə başlayan müdaxilə tədricən icma daxilində maarifləndirici və davranış dəyişdirici təsirə çevrildi.
İctimai Birliyin tətbiq etdiyi Azərbaycan modelində hər bir pasiyent potensial sosial təsir nöqtəsi kimi qiymətləndirilir. Müalicə prosesindən keçən şəxslər yalnız xidmət alan tərəf deyil, həm də gələcək maarifləndirici resurs kimi hazırlanırlar. Sağalmış və ya müalicəyə yüksək sadiqlik göstərmiş pasiyentlər sonradan icma görüşlərində, təlimlərdə və məlumat sessiyalarında iştirak edirlər. Onların şəxsi hekayələri tibbi broşürdən daha güclü inandırıcılıq yaradır. Çünki insanlar statistik rəqəmdən çox canlı təcrübəyə inanmağa meyllidirlər. Bu metod stigma və qorxu divarının yumşaldılmasına əhəmiyyətli təsir göstərir. İcma üzvləri vərəmi yalnız qorxulu yoluxucu xəstəlik kimi deyil, müalicə olunan və idarə edilən sosial məsələ kimi qəbul etməyə başlayırlar. Təşkilat bununla paralel olaraq yerli fəallar, bələdiyyə nümayəndələri, müəllimlər və ilkin səhiyyə əməkdaşları ilə koordinasiyalı əməkdaşlıq qurur. Nəticədə pasiyentlə bağlı məlumat və dəstək yalnız tibb müəssisəsində qapanmır, onun yaşadığı mühitə də yayılır. Bu isə müalicədən yayınma hallarının azalmasına real zəmin yaradır.
Azərbaycan modelinin diqqətçəkən cəhəti onun milli sosial psixologiyanı nəzərə almasıdır. Yerli icmalarda şəxsi nüfuz, tanışlıq və etibar amili rəsmi çağırışlardan daha güclü təsir edir. “Vərəmsiz Gələcəyə Doğru” İctimai Birliyi məhz bu xüsusiyyəti nəzərə alaraq məlumatlandırmanı yuxarıdan aşağı deyil, içəridən xaricə prinsipi ilə qurur. Yəni dəyişiklik mesajı kənardan gələn təlimat formasında deyil, icmanın öz içindən gələn paylaşım formasında təqdim olunur. Bu isə müqaviməti azaldır və qəbul səviyyəsini artırır. Pasiyent mərkəzli xidmətdən icma əsaslı təsirə keçid nəticəsində təşkilat tək bir şəxsin deyil, bütöv sosial çevrənin davranışına toxuna bilir. Belə yanaşma profilaktik yoxlamalara marağı artırır, erkən diaqnostika imkanlarını genişləndirir və yanlış təsəvvürləri zəiflədir. Ən əsası isə vərəmlə mübarizəni yalnız həkimlərin işi olmaqdan çıxarıb vətəndaş məsuliyyəti səviyyəsinə yüksəldir. Bu gün həmin model Azərbaycan vətəndaş cəmiyyəti sektorunda səhiyyə sahəsində innovativ sosial müdaxilə nümunəsi kimi dəyərləndirilə bilər. Pasiyentdən başlayan və icmada kök salan bu təsir mexanizmi göstərir ki, davamlı nəticə üçün müalicə ilə yanaşı sosial etimadın da qurulması vacibdir.
