Bakı. Trend:
Son dövrlərdə rəqəmsal mühitin uşaqların həyatında oynadığı rolsürətlə artdıqca, onların təhlükəsizliyi məsələsi dövlətsiyasətinin prioritet istiqamətlərindən birinə çevrilir. Bubaxımdan Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 15 yaşdan kiçikistifadəçilərin zərərli kontentdən və müxtəlif təhdidlərdənqorunmasına yönəlmiş qanun layihəsini qəbul etməsi mühüm addım kimiqiymətləndirilir. Yeni yanaşma yalnız texniki tənzimləmə deyil, həmdə uşaqların psixoloji və sosial rifahını qorumağa hesablanmışkompleks siyasətin tərkib hissəsidir.
Qanunvericilik təşəbbüsünün aktuallığı ötən həftə Şanlıurfa vəKahramanmaraş şəhərlərində məktəblərdə baş vermiş silahlı hücumlarfonunda daha da aydın görünür. Bu hadisələr təkcə lokaltəhlükəsizlik problemi kimi deyil, eyni zamanda rəqəmsalplatformalarda yayılmış zorakılıq və aqressiyanın real həyatasirayət etməsinin nümunəsi kimi qiymətləndirilir. Virtual mühitdəformalaşan davranış modellərinin reallıqda təzahürü artıqinkaredilməz fakt kimi ortaya çıxır.
Türkiyə təcrübəsi region ölkələri, o cümlədən Azərbaycan üçün dəəhəmiyyətli siqnal rolunu oynayır. Rəqəmsal təhlükəsizlik məsələsiartıq təkcə sosial problem deyil, həm də milli təhlükəsizlikkomponentinə çevrilməkdədir. Bu kontekstdə uşaqların zərərliinformasiya təsirlərindən qorunması dövlət səviyyəsində sistemliyanaşma tələb edir.
Yeni yanaşmalar çərçivəsində yaşın təsdiqlənməsi, şəxsiyyətəəsaslanan nəzarət mexanizmləri və VPN üzərindən məhdudiyyətlərinaşılmasına qarşı texniki tədbirlərin tətbiqi xüsusi əhəmiyyət kəsbedir. Türkiyədə yaxın perspektivdə sosial şəbəkələr üçün istifadəçiidentifikasiyası və məlumat paylaşma öhdəliklərinin tətbiqiplanlaşdırılır ki, bu da platformaların məsuliyyətini artırmağayönəlib.
Müasir dövrdə uşaqların böyük hissəsi vaxtının əhəmiyyətliqismini rəqəmsal mühitdə keçirir. Virtual dostluqların artması,sosial şəbəkələrin gündəlik həyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilməsionların psixoloji formalaşmasına birbaşa təsir edir. Nəzarətsizalqoritmlər isə uşaqları manipulyasiya edə, onların davranış vədəyərlər sistemini yönləndirə bilir. Bu səbəbdən rəqəmsalplatformalarda təqdim olunan məzmunun filtrasiya olunması vənəzarət mexanizmlərinin gücləndirilməsi zəruri hesab olunur.
Zorakılığın təbliği, intihara təşviq, qeyri-etik davranışlarınnormallaşdırılması, cinsi istismar və nifrət ritorikasınınyayılması kimi təhlükəli tendensiyalara qarşı daha sərt monitorinqsiyasətinin tətbiqi artıq qaçılmazdır. Bu yalnız ayrı-ayrıölkələrin deyil, bütövlükdə beynəlxalq ictimaiyyətingündəmindədir.
Sosial mediaya nəzarətin gücləndirilməsi qlobal trendə çevrilib.Avropa İttifaqı, Fransa və Birləşmiş Krallıq kimi aktorlar buistiqamətdə artıq konkret hüquqi mexanizmlər tətbiq etməyəbaşlayıblar. Hər bir ölkə öz siyasi, hüquqi və sosialxüsusiyyətlərini nəzərə alaraq fərqli modellər formalaşdırsa da,ümumi məqsəd eynidir – rəqəmsal mühiti daha təhlükəsiz etmək.
Azərbaycanda da bu sahədə mühüm addımlar atılır. Prezident İlhamƏliyev tərəfindən 27 fevral tarixində imzalanmış sərəncam uşaqlarınrəqəmsal mühitdə qorunması istiqamətində yeni mərhələnin başlanğıcıkimi qiymətləndirilir. Sənəddə sosial şəbəkələrdə qeydiyyat zamanıyaş məhdudiyyətlərinin tətbiqi də daxil olmaqla bir sıra mühümmexanizmlər nəzərdə tutulur. Bu təşəbbüs uşaqların zərərlitəsirlərdən qorunması baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır vəölkədə rəqəmsal təhlükəsizlik sisteminin gücləndirilməsinə xidmətedir.
Nəticə etibarilə, rəqəmsal məkan artıq sadəcə ünsiyyət vasitəsideyil, cəmiyyətin təhlükəsizlik arxitekturasının bir hissəsidir. Bumühitdə uşaqların qorunması isə həm dövlətin, həm də cəmiyyətinortaq məsuliyyəti olaraq qalır.
