Azərbaycanda gənclərin əmək bazarına inteqrasiyası son illərdə daha da çətinləşib. İş elanlarında irəli sürülən yüksək təcrübə tələbi, aşağı maaş təklifləri və uyğun vakansiyaların azlığı bir çox gəncin iş tapmaq imkanlarını məhdudlaşdırır.
Mövzu ilə bağlı QHT.az-a açıqlama verən "Sosial Maarifləndirmə" İctimai Birliyinin sədri Tural Nurməmmədov bildirib ki, Azərbaycanda gənclərin əmək bazarına inteqrasiyası son illərdə daha mürəkkəb və çoxşaxəli problemə çevrilib. Bu məsələ təkcə fərdi bacarıqlar və motivasiya ilə deyil, həm də struktur iqtisadi və institusional amillərlə sıx bağlıdır.
O qeyd edib ki, ilk növbədə, gənclərin əmək bazarına daxil olmasını çətinləşdirən əsas struktur faktorlar arasında iqtisadiyyatın məhdud şaxələndirilməsi xüsusi yer tutur. Əmək bazarının əsas hissəsi müəyyən sahələrdə cəmləşdiyindən yeni məzunlar üçün uyğun və müxtəlif vakansiyalar kifayət qədər deyil. Bundan əlavə, təhsil sistemi ilə əmək bazarının tələbləri arasında uyğunsuzluq da ciddi problemdir. Universitetlərdə verilən nəzəri biliklər çox zaman praktik bacarıqlarla dəstəklənmir, nəticədə məzunlar iş mühitinə hazır olmur. Regionlar üzrə iqtisadi imkanların qeyri-bərabər paylanması da gənclərin iş tapmaq imkanlarını məhdudlaşdırır.
İşəgötürənlərin yüksək təcrübə tələbi ilə gənclərin real imkanları arasında yaranan uyğunsuzluq isə klassik “təcrübə paradoksu” kimi izah oluna bilər: iş tapmaq üçün təcrübə tələb olunur, lakin təcrübə qazanmaq üçün iş lazımdır. Şirkətlər adətən əlavə təlim və uyğunlaşma xərclərindən qaçmaq üçün artıq təcrübəli namizədlərə üstünlük verirlər. Bu isə yeni məzunların əmək bazarına daxil olmasını daha da çətinləşdirir. Digər tərəfdən, bir çox təşkilatda strukturlaşdırılmış təcrübə və ya “entry-level” proqramların olmaması bu boşluğu daha da dərinləşdirir.
Həmçinin Tural Nurməmmədov bildirib ki, Gənclərin iş bazarına daha rahat daxil olması üçün bir neçə istiqamətdə dəyişikliklər zəruridir. İlk olaraq, təhsil sistemi praktik yönümlü hala gətirilməli, universitet–sənaye əməkdaşlığı gücləndirilməlidir. Təcrübə proqramları, təlimlər və dual təhsil modelləri genişləndirilməlidir. Eyni zamanda, işəgötürənlər üçün gəncləri işə götürməyə təşviq edən mexanizmlər – məsələn, vergi güzəştləri və ya subsidiya proqramları tətbiq oluna bilər. Gənclərin özlərinin də bacarıqlarını əmək bazarının tələblərinə uyğun inkişaf etdirməsi, xüsusilə rəqəmsal və dil bacarıqlarına fokuslanması vacibdir.
Dövlət proqramlarının effektivliyinə gəldikdə isə, son illərdə bu istiqamətdə müəyyən addımlar atılsa da, onların təsiri hələ tam yetərli hesab olunmur. Bəzi proqramlar gənclərə qısamüddətli dəstək versə də, uzunmüddətli və davamlı məşğulluq yaratmaqda çətinlik çəkir. Problemin köklü həlli üçün proqramların daha məqsədyönlü, nəticəyönümlü və əmək bazarının real ehtiyaclarına uyğun şəkildə dizayn edilməsi vacibdir. Eyni zamanda, bu proqramların monitorinqi və qiymətləndirilməsi də gücləndirilməlidir ki, onların real təsiri ölçülə bilsin.
Son olaraq, müsahib bildirib ki, gənclərin əmək bazarına inteqrasiyası kompleks yanaşma tələb edən bir məsələdir. Bu sahədə həm dövlət, həm təhsil sistemi, həm də özəl sektor arasında koordinasiyalı fəaliyyət olmadan davamlı irəliləyiş əldə etmək çətin olacaq.
Piranə Xasiyeva
