Zamanın amansız axınında xalqların varlığını yaşadan, onları tarixin yaddaşından silinməyə qoymayan, keçmişin mesajlarını bu günə daşıyan ən konkret və sarsılmaz sübutlar məhz daşlaşmış yaddaşımız olan abidələrdir.
Hər bir tarixi tikili, qədim qala divarları, naxışlı minarələr, məqbərələr və ya qədim yaşayış məskənləri memarlıq nümunəsi olmaqla yanaşı, həm də bir millətin müəyyən bir coğrafiyadakı möhürü, onun sivilizasiya tarixinin ən dürüst salnaməsidir.
Bu maddi irs nümunələri keçmişlə gələcək arasında vizual körpü rolunu oynayaraq dövlətlərin və cəmiyyətlərin keçdiyi inkişaf yolunu sənədləşdirir.
İnsan ömrü məhdud olsa da, onun yaratdığı memarlıq nümunələri sivilizasiyaların varislik xəttini qoruyaraq zamanı dondurmağı bacarır.
Məhz bu mənəvi ehtiyacı və bəşəri məsuliyyəti dərk edən dünya birliyi bəşəriyyətin ortaq mirasını qorumaq məqsədilə 1982-ci ildə Tarixi Yerlər və Abidələrin Mühafizəsi Şurası tərəfindən irəli sürülən və bir il sonra YUNESKO tərəfindən rəsmiləşdirilən 18 aprel – Beynəlxalq Abidələr və Tarixi Yerlər Günü hər il dünya miqyasında peşəkar səviyyədə qeyd edilir.
Bu tarixin təsis olunması dünyadakı mədəni müxtəlifliyin qorunması, abidələrin qarşılaşdığı risklərin diqqət mərkəzinə gətirilməsi və beynəlxalq mühafizə standartlarının tətbiqi baxımından həlledici əhəmiyyət kəsb edir. Məhz bu gün insanlığın dağıdıcılığa qarşı qurub-yaratmaq iradəsinin zəfər günüdür.
Abidələr hər bir coğrafiyanın vizual pasportudur və bu pasport vasitəsilə biz bir millətin keçdiyi inkişaf yolunu, onun estetik zövqünü, dini fəlsəfəsini və mühəndislik nailiyyətlərini öyrənirik.
Azərbaycanın zəngin tarixi coğrafiyası da bu beynəlxalq gün kontekstində xüsusi çəkiyə malikdir. Ölkəmiz qədim sivilizasiyaların kəsişməsində yerləşdiyi üçün burada ibtidai insan düşərgələrindən tutmuş, orta əsrlərin möhtəşəm memarlıq komplekslərinə qədər geniş spektrdə abidələr mövcuddur.
Azərbaycanın hər qarış torpağı bu baxımdan dünyanın ən nadir açıq səma altındakı muzeylərindən biri hesab oluna bilər.
Qobustanın minillikləri pıçıldayan qayalarından tutmuş, İçərişəhərin dar küçələrindəki sirli atmosferə, Şəki xanlarının əzəmətli saraylarından Qarabağın yenidən dirçələn dini-mədəni abidələrinə qədər hər bir nümunə bizim milli kimliyimizin ayrılmaz hissəsi və Azərbaycanın dünya mədəniyyətinə verdiyi mühüm töhfələrdir.
Xüsusilə, işğaldan azad edilmiş Qarabağ və Şərqi Zəngəzur ərazilərindəki tarixi abidələrin mövcud vəziyyəti, onların restavrasiyası və yenidən beynəlxalq elmi dövriyyəyə qaytarılması bu gün milli mədəniyyət siyasətimizin ən aktual və strateji mövzusuna çevrilmişdir.
Bu ərazilərdəki Ağdam Cümə məscidi, Şuşanın tarixi məhəllələri, Xudafərin körpüləri və qədim alban məbədləri bizim daşlaşmış tariximizdir. Onlar bu torpaqlardakı çoxəsrlik varlığımızın ən təkzibedilməz sübutları, milli kimliyimizin qorunması və tarixi həqiqətlərin dünyaya çatdırılması üçün əvəzolunmaz resurslardır.
