2025-ci ildə Hesablama Palatası 43 audit keçirib. Bunu Hesablama Palatasının sədri Vüqar Gülməmmədov Milli Məclisin İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin iclasında çıxışı zamanı deyib.
V.Gülməmmədov bildirib ki, 2025-ci ilin İş Planı üzrə keçirilmiş audit 700-ə yaxın qurum və müəssisələri, layihələri əhatə edib: "Say ifadəsində büdcə qanunvericiliyi və dövlət satınalmaları üzrə aşkar edilmiş nöqsanların payı çox olub. Müvafiq olaraq, 51.6 faiz və 24.1 faiz təşkil edib. Əvvəlki illərlə müqayisədə büdcə qanunvericiliyi üzrə pozuntuların payında artım, satınalmalar sahəsində isə pozuntu sayında artmama müşahidə edirik". Onun vurğulamasına görə, 2021-2025-ci illərdə ümumilikdə 26 səmərəlilik auditi keçirilib, yoxlamalar 4.1 milyard manatdan çox vəsaiti əhatə edib. Büdcəyə hesablanmış zərərin 101.5 mln. manatı üzrə vəsaitin bərpası, 40.2 mln. manatı üzrə isə materialların hüquq-mühafizə orqanlarına göndərilməsi barədə qərar qəbul edilib. Bu qeyd "Azərbaycan Respublikası Hesablama Palatasının 2025-ci ildə fəaliyyəti haqqında Hesabat"da əksini tapıb.
Təhlillər göstərir ki, pozuntuların əsas hissəsi dövlət vəsaitlərinin məqsədyönlü istifadə edilməməsi, satınalma prosedurlarının düzgün icra olunmaması və maliyyə hesabatlarının qeyri-dəqiq tərtibi ilə bağlıdır. Bəzi hallarda isə layihələr üzrə ayrılmış vəsaitlərin gecikdirilməsi və ya tam icra olunmaması kimi hallar da müşahidə edilir. Bu cür problemlər dövlət proqramlarının effektivliyinə mənfi təsir göstərir və ayrılmış büdcə resurslarının səmərəsiz istifadəsinə gətirib çıxarır. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, bu artımın bir neçə əsas səbəbi var. İlk növbədə, dövlət qurumlarında daxili nəzarət mexanizmlərinin zəifliyi diqqət çəkir. Bəzi təşkilatlarda maliyyə idarəetməsi üzrə peşəkar kadr çatışmazlığı və ya mövcud qaydaların düzgün tətbiq edilməməsi pozuntuların yaranmasına şərait yaradır. Bundan əlavə, rəqəmsal nəzarət sistemlərinin yetərincə inkişaf etməməsi də riskləri artırır. Elektron idarəetmə alətlərinin məhdud tətbiqi bəzi hallarda insan amilindən qaynaqlanan səhvləri və sui-istifadə ehtimallarını yüksəldir. Pozuntuların artması yalnız iqtisadi deyil, həm də sosial nəticələr doğurur. Dövlət vəsaitlərinin səmərəsiz istifadəsi sosial layihələrin keyfiyyətinə təsir edir, infrastruktur layihələrinin gecikməsinə səbəb olur və nəticədə vətəndaşların rifah səviyyəsinə mənfi təsir göstərir. Ekspertlər həmçinin hesab edir ki, ictimai nəzarətin gücləndirilməsi də vacibdir. Açıq məlumat bazalarının genişləndirilməsi, büdcə xərcləri ilə bağlı məlumatların daha əlçatan və şəffaf təqdim edilməsi vətəndaş cəmiyyətinin bu proseslərdə iştirakını artırar. Bu isə öz növbəsində dövlət qurumlarının daha məsuliyyətli fəaliyyət göstərməsinə stimul yaradar.
Samirə SƏFƏROVA
