Baş nazir Viktor Orbanın seçkilərdə ağır məğlubiyyəti illərdir Budapeşti Avropa İttifaqı (Aİ) daxilində nadir dost hesab edən Kremlə ciddi zərbə vurur. Lakin Moskva hələ də dənizə çıxışı olmayan ölkə üzərində əhəmiyyətli enerji sövdələşmə çipinə sahibdir və bu da Rusiya ilə çətin bir münasibət qurmağı çətinləşdirir.
Hafta.az yazır ki, bu reallıq, gələcək Baş nazir Peter Magyar üçün həssas vəziyyət yaradır. Magyarın Tisza Partiyası parlamentdə böyük səs çoxluğu qazandı və buna qismən Aİ və NATO ilə gərgin münasibətləri normallaşdırmaq vədləri ilə nail oldu.
Seçki kampaniyası zamanı Magyar Macarıstanın Amerika-Rusiya müstəmləkəsi olmaq istəmədiyini bildirdi. Bu açıqlamada Orbanın həm ABŞ Prezidenti Donald Trampdan, həm də Rusiya Prezidenti Vladimir Putindən aldığı dəstəyə işarə edilirdi. Magyar azad və Avropa Macarıstanını dəstəkləyəcəyinə, korrupsiyanı aradan qaldıracağına və Moskvaya qarşı realist bir yanaşma tətbiq edəcəyinə söz verdi.
2024-cü ildə “The New York Times”a verdiyi müsahibədə Magyar demişdi: "Macarıstan tarixini bilən hər kəs başa düşür ki, biz dəfələrlə Rusiya tərəfindən hücuma məruz qalmışıq".
Buna baxmayaraq, Magyar Moskva ilə əlaqələrini tamamilə kəsməyəcəyinə işarə etdi. Bu, Orban hökumətinin 16 illik hakimiyyəti dövründə yaratdığı enerji asılılığı ilə əlaqədardır. Magyar təbii qaz və xam neft idxalının 80 faizdən çoxunu Rusiyadan idxal edən və iqtisadi cəhətdən çətinlik çəkən Macarıstanı miras alacaq. O, enerji təchizatının şaxələndirilməsi üçün çalışacaqlarını söylədi, lakin bunun uzun müddət çəkəcəyini də vurğuladı.
Bu vəziyyət Moskvanı gələcək illər üçün Macarıstan üzərində müəyyən təsir dairəsinə sala bilər. Lakin, qısa müddətdə Orbanın seçkilərdə məğlubiyyəti Putini Avropanı bölmək məqsədindəki ən təsirli müttəfiqlərindən birindən məhrum edir.
Putinin “Qoca qitə” ilə münasibətləri, Rusiyanın dörd ildən çox əvvəl başlatdığı müharibədə Avropanın əsasən Ukrayna ətrafında birləşməsi səbəbindən kəskin şəkildə pisləşib. Bu arada Orban Aİ daxilində ən səs-küylü tənqidçilərdən biri idi və tez-tez İttifaqın siyasət məqsədlərinə mane olurdu.
Orbanın hərəkətləri Avropanın Rusiyanın işğalına reaksiyasını ləngidirdi. Bunlara Ukraynaya planlaşdırılan 90 milyard avroluq kreditin qarşısını almaq və Rusiyaya qarşı sanksiyalar, eləcə də Ukraynanın Aİ ilə üzvlük danışıqlarının başlamasına qarşı çıxmaq daxil idi. Onun Rusiya enerjisini davamlı olaraq alması, Avropanın böyük bir hissəsi bu əlaqələri kəsərkən, Moskvanın qitədə iqtisadi cəhətdən möhkəmlənməsinə imkan verdi.
Berlin mərkəzli Almaniya Xarici Əlaqələr Şurasının baş tədqiqatçısı Andras Raç, Kremlin yeni Macarıstan hökumətinə uyğunlaşmağa çalışacağını söyləyib. O bildirib ki, “Orban hökuməti naməlum müttəfiq idi. Orban hökuməti korrupsiya ilə dolu praqmatik müttəfiq idi. Əgər belə bir müttəfiq hakimiyyəti itirərsə, Rusiya adətən bu insanları qısa zamanda kənarlaşdırır”.
Raçın sözlərinə görə, Magyarın qələbəsi o qədər aydındır ki, “Kremlin kursunu dəyişməməsi irrasional olardı”.
Bu dəyişikliyin əlamətləri bazar ertəsi günü ortaya çıxdı.
Kremlin sözçüsü Dmitri Peskov jurnalistlərə deyib: “Macarıstan öz seçimini edib. Biz bu seçimə hörmətlə yanaşırıq. Ümid edirik ki, Macarıstanın yeni rəhbərliyi ilə çox praqmatik əlaqələrimiz davam edəcək”.
Peskov bildirib ki, Rusiya Macarıstanla müsbət münasibətləri qorumaq istəyir və dialoq həm Moskva, həm də Budapeşt üçün faydalı olacaq. O, əlavə edib ki, Rusiya "dünyanın ən etibarlı enerji təchizatçılarından biridir və belə də qalacaq".
Analitiklərə görə, Rusiya seçkilərdə əhəmiyyətli rol oynayıb və Moskva Orbanın lehinə səslərə təsir göstərmək üçün fəal şəkildə çalışır. Ekspertlər qeyd edirlər ki, Orbanın Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenskini hədəf alan kampaniya mesajları Rusiya kəşfiyyatının ritorikasına bənzəyirdi.
Lakin bu səylər sızdırılmış telefon zəngləri və Orbanın və onun yaxın çevrəsinin Moskvadakı rəsmilərə sədaqət andı içdiyini göstərən sənədlərlə puça çıxdı. Magyar və Tisza Partiyalasının mitinqlərində bəzi macarlar Rusiya əleyhinə şüarlar səsləndiriblər.
Brüsseldə yerləşən Avropa İslahatları Mərkəzinin baş tədqiqatçısı Zselike Çaki deyib: "Macarların böyük bir hissəsi Rusiya asılılığından qurtulmaq üçün Tisza-ya səs verib, lakin administrasiya vəzifəyə gələndə və Tisza bu münasibətlərin əsl miqyasını görəndə çətin qərarlar qəbul etməli ola bilər".
Analitik Raczın fikrincə, Rusiyanın Macarıstan mediası və təhlükəsizlik qurumları üzərindəki təsiri ilə bağlı sürətli dəyişikliklər baş verə bilər. O, yeni hökumətin Orban dövründə qurulan bəzi əlaqələri qısa zamanda kəsə və bəzi rus diplomatlarını ölkələrinə yumşaq bir şəkildə göndərə biləcəyini söyləyib.
Bundan əlavə, Macarıstanın Aİ-nin Ukraynanı dəstəkləmək səylərində maneə törədən rol oynamağı dayandırması ehtimalı çox yüksəkdir. Lakin Çaki Macarıstanın seçiciləri arasında fikir ayrılıqları və Rusiyadan enerji asılılığı səbəbindən Ukrayna siyasətində ehtiyatlı olacağını gözlədiyini söyləyib.
Macarıstan yeni enerji mənbələri axtararkən Racz hesab edir ki, yeni hökumət əvvəlcə Rusiya neftindən asılılığını azaltmağa çalışacaq, çünki bu, şaxələndirmək üçün ən asan enerji mənbəyidir. Lakin Rusiya təbii qazından və nüvə enerjisindən asılılığa son qoymaq daha çətin olacaq.
Macarıstan 2021-ci ildə Rusiya ilə 15 illik təbii qaz müqaviləsi imzaladı və ondan tez bir zamanda çıxmaq demək olar ki, mümkün olmaya bilər. Bundan əlavə, ölkənin elektrik enerjisinin təxminən yarısı cənubda, Paksda Sovet İttifaqı tərəfindən tikilmiş nüvə elektrik stansiyasından gəlir. Bu stansiya Rusiya yanacağından istifadə edir və Rusiyanın dövlət nüvə şirkəti tərəfindən genişləndirilir. Bu müqaviləni ləğv etmək də çətin ola bilər.
Magyar bildirib ki, Orban hər hansı qərar verməzdən əvvəl Rusiya ilə imzaladığı enerji müqavilələrinin təfərrüatlarını başa düşməlidir.
Raczın sözlərinə görə, yeni Macarıstan hökuməti Rusiyanı sistemdən tamamilə çıxarmaqdansa, onu alternativ enerji təchizatçıları ilə rəqabətə məcbur etməyə üstünlük verə bilər.
Racz sözünə davam edib: “Enerji təhlükəsizliyi məsələsində köklü və ani dəyişikliklər çox, çox nadir hallarda baş verir. Beləliklə, bəli, Rusiya müəyyən bir təsir gücünü saxlamağa davam edəcək”.
