|
| 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | Δ | Δ % | ||||||||||||||||
| Aktivlər | 576,7 | 511,3 | 465,1 | 280,5 | 328,7 | 292,3 | −284 | −49% | ||||||||||||||||
| Kreditlər (net) | 328,3 | 254,8 | 215,4 | 151,1 | 162,4 | 174,2 | −154 | −47% | ||||||||||||||||
| Depozitlər | 402,8 | 358,1 | 301,2 | 124,8 | 169,4 | 130,4 | −272 | −68% | ||||||||||||||||
| Kapital | 81,3 | 75,3 | 77,2 | 83,6 | 80,5 | 77,0 | −4,3 | −5% | ||||||||||||||||
| Mənfəət | 10,3 | 6,4 | 4,8 | 10,7 | 7,6 | 4,1 | −6,2 | −60% | ||||||||||||||||
| Dividendlər | — | — | 5,5 | 9,3 | 10,7 | 7,6 |
|
| Mənbə: AFB Bank-ın audit hesabatları (MHBS), Baker Tilly Azerbaijan. Dividendlər — kapitalda dəyişikliklər haqqında hesabatlardan. Bu bazar trendinin əksi deyil. Eyni dövrdə Azərbaycan bank sektorunun məcmu aktivləri təxminən 44-dən 55,7 mlrd AZN-ə qədər artdı, bu, təxminən 25% artım deməkdir. AFB Bank əks istiqamətdə hərəkət edirdi. Dividend “tozsoran”: mənfəət gedir, kapital əriyir 2022–2024-cü illər üzrə kapitalda dəyişikliklər hesabatlarının təhlili sabit nümunə üzə çıxarır: dividendlər sistematik olaraq xalis mənfəəti üstələyir. 2023-cü ildə 7,57 mln AZN mənfəət əldə olunarkən səhmdarlara 10,68 mln ödənildi. Bu da bankın qazandığından 41% çoxdur. 2024-cü ildə 4,1 mln mənfəət ilə 7,57 mln ödənildi. İki ildə bankdan 6,6 mln AZN daha çox çıxarıldı qazandığından. “Fitch Ratings” 2025-ci ilin avqustunda birbaşa qeyd etdi: 2023-cü ilin xalis mənfəəti dividend şəklində tam bölüşdürüldü, bu da FCC kapital əmsalının 39%-dən 36%-ə düşməsinə səbəb oldu. Kapital ardıcıl olaraq əriyirdi: 83,6 → 80,5 → 77,0 mln AZN. Səhmdarlar təhlükəsizlik yastığı nazikləşdiyi anda pul çıxarırdılar: Fitch məlumatlarına görə, problemli kreditlərin (Stage 3) ehtiyatlarla örtülməsi eyni dövrdə 86%-dən 60%-ə düşdü. İflicdən tükənməyə “AFB Bank”ın likvidlik tarixçəsi iki fazaya bölünür. 2020–2022-ci illərdə ani likvidlik 97–106%-i keçirdi: bank böyük nağd pul ehtiyatı toplamışdı, lakin onu kreditlərə çevirmədi. Bu investisiya iflici idi. 2023–2025-ci illərdə mənzərə dəyişdi. Prudensial hesabat məlumatlarına görə, ani likvid aktivlər ardıcıl azalırdı: 42,1 mln-dan (2023 sonu) 32,1 mln-a (2024) və 28,5 mln AZN-ə (2025). Nağd pul mövqeyi 66-dan 49-a və sonra 19,3 mln-a düşdü. Nostro hesabları təkcə 2024-cü ildə 13,4-dən 2,8 mln AZN-ə düşdü. Əgər 2020-ci ildə “AFB Bank” “kreditləşməni dayandıran nəhəng seyf” idisə, 2024-cü ilə qədər seyf tədricən boşalırdı. Birinci diaqnoz — iflic. İkinci — tükənmə. Səhmdar konteksti: əlaqələrin davamlılığı 2019-cu ilə qədər “AFB Bank” “Gilan Holding”in strukturuna daxil idi. 2019-cu ilin fevralında səhmlərin 99,64%-i Hikmət İsmayılov tərəfindən 70,14 mln AZN-ə alındı. Açıq mənbələrə görə, əvvəlki və indiki səhmdarlar arasında əlaqənin olduğu bildirilir ki, bu da biznes modelinin davamlılığını izah edir. Mülkiyyətçinin rəsmi dəyişməsindən altı il sonra Qəbələ — holdinqin tarixi investisiya regionu — hələ də bankın kredit portfelinin 10%-ni təşkil edirdi (2025-ci il prudensial məlumatlarına əsasən 29,4 mln AZN) və bu göstərici Sumqayıt, Gəncə və Abşeronun birlikdə kreditləşmə həcmini üstələyirdi. Hikmət İsmayılov eyni zamanda “Bank of Baku”-nun da səhmdarıdır (31,11%). Bu fakt tarixin növbəti aktında əsas əhəmiyyət kəsb edəcək. Dönüş nöqtəsi: komandanın dəyişməsi 2025-ci ilin əvvəlində “AFB Bank”da radikal idarəetmə yenidənqurması baş verdi. Fevralda 2011-ci ildən bəri banka rəhbərlik edən İdarə Heyətinin sədri Orxan Xubanlı vəzifəsini tərk etdi. Mayda bu vəzifəyə Amid Qənbərov — “Bank of Baku”-da 19 ildən artıq müxtəlif vəzifələrdə, o cümlədən Partnyorlarla iş və alternativ satış departamentinin direktoru kimi çalışmış menecer təyin edildi. Paralel olaraq Müşahidə şurasının sədri Vüsal Şahverdiyev oldu — ABB-dən (ölkənin ən böyük bankı), “INSEAD” məzunu. İdarə Heyəti sədrinin müavini vəzifəsinə “PMD Group”dan Rüfət Manafov təyin edildi — “Gilan Holding”in keçmiş aktivlərinin bir hissəsini udmuş şirkət. Əsas detal: Qənbərov eyni səhmdarın digər bankından gəldi. Bu bazar işə götürməsi deyil, qrupdaxili transferdir. Səhmdar pərakəndə mütəxəssisini öz banklarından birinə ləğvedici dividend rejimindən aqressiv artım rejiminə keçirmək tapşırığı ilə köçürdü. Əvvəllər First News Intelligence “Unit Bank of Baku-nun “artımın gizli qiyməti”ni təhlil etmişdi — Qənbərovun karyerasını qurduğu bank. Yeni komandanın “AFB Bank”-a eyni riskləri gətirib-gətirməyəcəyi sualı hələlik açıq qalır. Mövzu üzrə oxuyun: Bank of Baku və artımın gizli qiyməti: bankın hesabatları nədən xəbər verir? Akt II. Kredit sprinti (2025) Sektorun durğunluğu fonunda 60% artım 2025-ci ilin nəticələri beşillik trendi alt-üst etdi. “AFB Bank”ın kredit portfeli 59,8% — 183-dən 292,5 mln AZN-ə (+109,5 mln bir ildə) artdı. Bank ölkənin bütün 22 bankı arasında artım tempinə görə mütləq lider oldu. Sektorun ümumi kredit portfeli 2025-ci ildə cəmi 2–3% artdı. AFB Bank — autlayerdir. Cədvəl 2. AFB Bank-ın 2025-ci ildə kredit artımının strukturu
| Seqment | 2024 sonu | 2025 sonu | Artım |
| İstehlak | ~21 800 | 65 000 | +198,6% |
| Biznes kreditləri | ~90 000 | 158 900 | +76,4% |
| İpoteka | ~71 300 | 68 600 | −3,7% | Mənbə: Marja.az “AFB Bank”ın maliyyə göstəricilərinə istinadən. Min AZN. İstehlak kreditləri üç dəfə artdı. Biznes kreditləri 76% artdı. Bununla belə, bank 7 filial və 4 şöbə ilə fəaliyyət göstərir və genişmiqyaslı marketinq kampaniyaları keçirməyib. Maliyyələşdirmə mənbələri: dövlət damcısı “AFB Bank” portfelin bir ildə 109 mln AZN artırılması üçün pulu haradan tapdı? “Fitch Ratings” 2025-ci ilin avqustunda cavab verdi: topdan borclanmalar bankın öhdəliklərinin 36%-ni təşkil edir və əsasən dövlət inkişaf institutlarından alınan aşağı dəyərli uzunmüddətli kreditlərdir. Depozit bazası öhdəliklərin 61%-ni təşkil edir, lakin “Fitch” onu “əlaqəli tərəflər və konqlomeratla əlaqəli şirkətlər daxil olmaqla, adlar üzrə yüksək konsentrasiyalı” kimi xarakterizə edir. Açıq mənbələrdən əldə olunan məlumatlara görə, beynəlxalq xətləri fəal cəlb edən rəqiblərdən fərqli olaraq beynəlxalq inkişaf institutlarının heç birinin (EBRD, IFC, FMO, DEG) “AFB” Bank ilə layihələri yoxdur. Maliyyələşdirmə müstəsna olaraq daxilidir: dövlət inkişaf institutları, üç istiqraz buraxılışı (5, 10 və 5 mln AZN — bankın tarixində ilk dəfə) və konsentrasiyalı depozitlər. “Fitch”dən qırmızı bayraqlar: portfelin 70%-i 25 borcalana düşür 2025-ci ilin avqustunda “Fitch Ratings” “AFB Bank”a B (Stable Outlook) reytinqi verdi və eyni zamanda qeyd etdi: anderraytinq standartları — zəifdir (weak). “Fitch-in qiymətləndirməsinə görə, ən böyük 25 borcalan qrupu korporativ və KOM portfelinin 70%-dən çoxunu təşkil edir, əsas hissəsi — “relationship-based exposures”. Rəsmi olaraq AMB normativlərinə görə əlaqəli şəxslərə kreditlər cəmi 1,9 mln AZN təşkil edir (portfelin 1%-dən az). Lakin “Fitch” real konsentrasiyanı fərqli qiymətləndirir: korporativ və KOM portfelinin 70%-dən çoxu — relationship-based exposures-dur, depozit bazası isə konqlomeratla əlaqəli şirkətlərin vəsaitlərini əhatə edir. Problemli kreditlər (IFRS 9 üzrə Stage 3) 2024-cü ilin sonunda ümumi portfelin 14,4%-ni təşkil edirdi. Ehtiyatlarla örtülmə 60% olub ki, bu da bir il əvvəl 86% idi. “Fitch” reytinqin aşağı salınması şərtlərini birbaşa göstərdi: zərər və ya sürətli kredit artımı nəticəsində kapitalizasiyanın maddi zəifləməsi, həmçinin ən böyük korporativ müştərilərdən depozitlərin əhəmiyyətli axını. “Başdan Başa”: məhdud effektli rəqəmsal platforma 2025-ci ilin sentyabrında “AFB Bank” tam rəqəmsal kreditləşmə platforması olan “Başdan Başa” layihəsini işə saldı. Limit 50.000 AZN-ə qədər, faiz 14,5%-dən, komissiya sıfır. Üçüncü rübə qədər onlayn kreditləşmənin payı pərakəndə portfelin 50%-ni keçdi. Lakin platforma 12 aydan maksimum 3,5 ay işlədi. İstehlak portfelinin tam il ərzində üç dəfə artımını tək rəqəmsal kanalla izah etmək mümkün deyil. İlk 8 ayda artım görünən marketinq kampaniyaları olmadan, ənənəvi mexanizmlər vasitəsilə gedirdi. Tənzimləyici tədbirlər və şikayət indeksi Aqressiv artım fonunda AMB 2025-ci ildə “AFB Bank”a iki nəzarət tədbirini tətbiq etdi: valyuta hesabatlarının pozulmasına görə məcburi göstəriş (fevral) və AML/CFT pozuntusuna görə məhkəmə cəriməsi (sentyabr). Bir ildə iki tənzimləyici tədbir bu ölçülü bank üçün qeyri-xarakterikdir. AMB-nin şikayət indeksi əməliyyat fəaliyyətində həddindən artıq yüklənməni təsdiqləyir: 2026-cı ilin yanvarında göstərici 3,83-ə çataraq 2-ci yeri (qırmızı zona), fevralda isə 2,95-lə 3-cü yeri tutub. Müqayisə üçün, 2025-ci il üzrə orta göstərici 1,49 təşkil edib. Beləliklə, indeksdə 2,5 dəfəyədək artım müşahidə olunur ki, bu da infrastruktura adekvat investisiyalar olmadan müştəri bazasının aqressiv genişləndirilməsinin birbaşa nəticəsi kimi qiymətləndirilir. First News Intelligence Unit araşdırmaları bankın maliyyə sağlamlığı ilə şikayət indeksi arasında ardıcıl korrelyasiya nümayiş etdirir. 2025-ci ildə antireyitinqdə sabit lider olan “Bank BTB”, 2026-cı ilin martında AMB tərəfindən bank olamyan kredit təşkilatına çevrildi (bizim analitik proqnozumuzdan yeddi həftə sonra). Mövzu üzrə oxuyun: Bank BTB-nin süqutu: təhlilimiz nəticəni Mərkəzi Bankın qərarından 7 həftə əvvəl necə proqnozlaşdırdı Diaqnoz: bank-eksperiment “AFB Bank” — altı ildə üç iş rejimindən keçən qurumdur və onların heç biri dayanıqlı olmayıb. 2022-yə qədər: keptiv bankçılıq — holdinq strukturu çərçivəsində dar maraq dairəsinə xidmət, investisiya iflici, artıq likvidlik. 2023–2024: ləğvedici dividend — mənfəəti üstələyən dividendlər vasitəsilə sistematik kapital çıxarılması. Likvidlik ehtiyatının istifadəsi. Mənfəət düşür, portfelin keyfiyyəti pisləşir. 2025:kredit sprinti — Yeni komandanın sürətli şəkildə formalaşdırılması, dövlət inkişaf institutlarından maliyyələşmənin cəlbi və sektorun durğunluğu fonunda kredit portfelinin aqressiv şəkildə 60% artırılması müşahidə olunur. Korporativ portfelin yüksək konsentrasiyası diqqət çəkir: kreditlərin 70%-dən çoxu cəmi 25 borcalanın payına düşür. Eyni zamanda, AML üzrə cərimələrin tətbiqi, şikayət indeksinin qırmızı zonada qalması və “Fitch”in reytinqin aşağı salınması ilə bağlı xəbərdarlığı bankın risk profilinin artdığını göstərir. Üç ssenari: bundan sonra nə olacaq Əsas sual AFB Bank-ın böyüyə bilib-bilməyəcəyi deyil. O, artıq böyüyüb. Sual — hansı qiymətə və hansı nəticə ilə. Əsas sual AFB Bank-ın böyüyə bilib-bilməyəcəyi deyil. O, artıq böyüyüb. Məsələ bu böyümənin hansı qiymət və hansı nəticələrlə əldə olunmasıdır. Ssenari 1: İdarə olunan transformasiya Bu ssenari yeni komanda həqiqətən nə etdiyini bilirsə, mümkün ola bilər. Qənbərov 19 il “Bank of Baku”da pərakəndə qurdu, Şahverdiyev ABB səviyyəsində korporativ idarəetmə gətirdi. Strategiya: ucuz dövlət resurslarını “qurudulmuş” banka tökmək, portfeli artırmaq, “Başdan Başa” vasitəsilə dayanıqlı pərakəndə modelə çıxmaq, müştəri bazasını diversifikasiya etmək. 2–3 ildən sonra bazar payı 2–3% olan və normal iqtisadiyyata malik bank. İstiqraz buraxılışları, bazar maliyyələşdirməsinə doğru ilk addım. İkinci addım isə, fiziki şəxslərin depozitlərinin artımıdır. Reallaşma şərti: yeni portfelin keyfiyyəti qəbul edilən olmalıdır (yeni verilişlər üzrə NPL 5%-dən aşağı), dividend siyasəti isə təmkinli olmalıdır. Hər iki şərt hələ təsdiqlənməyib. Ssenari 2: Yeni səviyyədə durğunluq Bu ssenari zamanı böyümüş bank tempi saxlaya bilməyəcək. İstehlak portfeli pisləşəcək (ilk əlamətlər çox güman ki, bir-iki ay ərzində görəcəyimiz 2025-ci il auditində ortaya çıxmalıdır), biznes kreditləşməsi dar borcalanlar dairəsində konsentrasiyalı qalacaq, depozit bazası diversifikasiya olunmayacaq. “AFB Bank” 250–300 mln AZN aktivlər səviyyəsində sabitləşəcək, lakin sıçrayış olmadan: nə artım, nə daralma. Bank əvvəlki kimi səhmdar qrupuna xidmət edən niş alət olaraq qalacaq, sadəcə daha böyük miqyasda. Göstəricilər: sabit B reytinqi, mənfəət səviyyəsində dividendlər, şikayət indeksi sarı zonaya qayıdır, lakin yaşıla yox. Ssenari 3: Aşırı istiləşmə və geri çəkilmə Artıq qeyd etdiyimiz kimi, korporativ portfelin 70%-i 25 borcalana dayanır. Onlardan ən azı 2–3-ü çətinliklərlə üzləşsə — əlaqəli (“özününkülərin”) borcalanların kreditləşdirilməsində (relationship-based lending) birinin çətinlikləri çox vaxt qrupun çətinlikləri deməkdir, bununla da portfel pisləşməyə başlayacaq. Ehtiyatlar örtmək üçün yetərli olmayacaq (“Stage 3” örtülməsi — 60%-dir və düşməyə davam edir). Kapital incədir (293 mln portfel ilə 77 mln). “Fitch” reytinqi aşağı salacaq. Əlaqəli tərəflərin depozitləri çıxa bilər — və artıq indi həddi aşmaq üzrə olan likvidlik kritik olacaq. “Bank BTB” presedenti göstərir ki, AMB reaksiya verir, lakin gec reaksiya verir. BTB-nin QBKT-yə çevrilməsi aylarla davam edən aqoniyadan sonra baş verdi, First News Intelligence Unit tənzimləyicinin müdaxiləsindən çox əvvəl qeyd etmişdi. İzləyəcəyimiz üç göstərici 2025-ci il üzrə audit (“Baker Tilly”, may–iyun 2026-a gözlənilir). 109 mln yeni kreditin real keyfiyyətini göstərəcək. Əgər yeni verilişlər üzrə “Stage 3” artıq 10%+ zonasındadırsa — model sual altındadır. 2025-ci il üzrə dividendlər. Əgər səhmdar yenə mənfəətin hamısını götürsə, strategiya dəyişməyib, yalnız əməliyyatın miqyası dəyişib. Əgər dividendlər minimal olsa — bu niyyətlərin ciddiliyinin əlamətidir. Əgər səhmdar yenə mənfəətin hamısını götürsə, bu, strategiyanın dəyişmədiyini, yalnız əməliyyat miqyasının artdığını göstərir. Dividendlər minimal səviyyədə saxlanılarsa, bu, niyyətlərin ciddiliyinə işarədir. Aprel–iyun 2026 üzrə şikayət indeksi. Əgər bank qırmızı zonadan çıxsa, bu o deməkdir ki, əməliyyat infrastrukturu artıma uyğunlaşıb. Əksinə, qırmızı zonada qalsa həddindən artıq istiləşmə xronikdir. Auditin dərc olunmasına qədər AFB Bank olduğu kimi qalır: açıq sonlu eksperiment. *** First News Intelligence Unit (FNIU) — Azərbaycanın maliyyə sektoru və iqtisadiyyatının tədqiqatlarına ixtisaslaşan 1news.az redaksiyasının analitik bölməsidir. Yazını başqa dillərdə də oxuya bilərsiniz: AFB Bank: Diagnosis and Three Scenarios for the Future of a ‘Bank-Experiment’
