Bakı, 7 aprel, AZƏRTAC
2022-ci ildən etibarən azərbaycanlı pianoçu Ülviyyə Abdullayeva və ispan rəssam, heykəltəraş Nani Boronat “Əlhambradan tutmuş Şirvanşaha qədər” adlı unikal layihə həyata keçirirlər. Layihə incəsənət, mənəviyyat və antropologiya vasitəsilə İspaniya və Azərbaycan mədəniyyətləri arasında estetik körpü yaradır. Bu iki dünya simvolik olaraq Qranadadakı Əlhambra və Bakıdakı Şirvanşahlar Sarayı ilə təmsil olunur.
Layihənin nəticəsi konsert-sərgidir. Burada Ülviyyə Abdullayevanın ifasında Falla, Albenis, Qranados, Qara Qarayev, Fikrət Əmirov və digər bəstəkarların əsərləri səslənir; proqram klassikadan cazadək ispan və Azərbaycan musiqi ənənələrini birləşdirir. Təsviri hissədə isə Nani Boronat İpək Yolu dövründə olduğu kimi bükülə və daşına bilən “xalça rəsmləri” yaradır.
AZƏRTAC-ın müxbiri ilə söhbətində rəssam layihənin necə yarandığından danışıb.
- Bu layihənin ideyası necə yaranıb?
- Bu, əslində 2017-ci ildə başladığım əvvəlki “Qoruyucular” (Centinelas) layihəsinin davamıdır. Həmin layihə rəsm və heykəltəraşlığı birləşdirən, eyni zamanda antropoloji alt mətnə malik bir iş idi. Orada tarixi döyüşçü obrazı, eləcə də müasir incəsənətin sələfləri hesab olunan bədii əşyalar — silah və qalxanlar diqqət mərkəzində idi.
2022-ci ildə Ülviyyə Abdullayeva ilə tanış oldum. Bu görüş elə bir vaxta təsadüf etdi ki, “Qoruyucular” layihəsi çıxılmaz vəziyyətə düşmüşdü və mən yaradıcı böhran yaşayırdım. Tədqiqatı davam etdirmək üçün mənə yeni istiqamət verən məhz Ülviyyə oldu — o, mənə yeni bir mədəniyyət, Azərbaycan mədəniyyətini və yeni bir bədii janrı — musiqini gətirdi. Beləliklə, “Əlhambradan tutmuş Şirvanşaha qədər” layihəsi yarandı.
Nəticədə bu, rəssam-heykəltəraş və pianoçunun birgə işidir. Bir növ duetdir: biz səhnədə musiqi və təsviri sənət arasında qarşılıqlı dialoq qururuq. Bu, sadəcə musiqi müşayiətli sərgi və ya dekorasiyalı konsert deyil — məqsədimiz vahid bədii bütöv yaratmaqdır.
Hər birimizin öz rolu var. Ülviyyə akademik musiqidən folklora, caza, muğama və flamenkoya qədər müxtəlif janrları əhatə edən proqram hazırlayır. Mən isə ölkəmin mudejar sənətindən və Azərbaycan üçün mühüm olan Şirvan xalçaçılıq məktəbindən ilhamlanaraq əsərlər yaradıram. Əsasən bu iki mədəniyyətin simvolları ilə işləyir, çərçivəsiz və bükülə bilən rəsmlər yaradıram — sanki köçəri xalqların xalçaları kimi.
Bu prosesdə İçərişəhərə tur zamanı Azərbaycan mədəniyyəti haqqında biliklərimi xeyli zənginləşdirən tədqiqatçı Fuad Axundova xüsusi təşəkkür edirəm. Həmçinin yeni əsərlərim üçün dəyərli məlumat və vizual materiallar təqdim edən “Azərxalça”nın kreativ direktoru Əsmər Babayevaya minnətdaram.
- Azərbaycan mədəniyyətini öyrənərkən İspaniya mədəniyyəti ilə oxşarlıqlar gördünüzmü?
- Gözlədiyimdən daha çox. Azərbaycan mədəniyyətini daha yaxşı tanıdıqca, İspaniya ilə bir o qədər çox ortaq cəhət aşkar edirəm.
Bunu ilk dəfə muğam festivalında hiss etdim. Gözlərimi yumub flamenko — cante jondo dinləyərkən sanki Kordova, Malaqa və ya Qranadada idim.
Avropalılar öz kimliklərini əsasən yunan-Roma irsi üzərində qurublar: yunan fəlsəfəsi, Roma hüququ və yəhudi-xristian əxlaqı. Lakin Aralıq dənizini sivilizasiyanın sərhədi saymaq yanlışdır. Əslində, bu mədəni xətt qərbdə Atlantik okeanından başlayaraq şərqdə Qafqaz və Kiçik Asiyaya qədər uzanır.
Bosforu keçən səyyah Qara dənizi, sonra Qafqazı aşaraq yeni, demək olar ki, sehrli bir dənizə — Xəzərə çatır. Mən burada vahid mədəni ox görürəm: Portuqaliya sahillərindən Asiyaya açılan qapı olan Bakıya qədər uzanan körpü.
Biz eyni enlikdə yaşayırıq, oxşar iqlimə sahibik, bənzər meyvə və tərəvəzlər yetişdiririk. Bu isə oxşar qastronomik mədəniyyətin formalaşmasına səbəb olub. Xalqlarımız ailə dəyərlərinə bağlıdır. Həm İberiya yarımadası, həm də Azərbaycan müxtəlif mədəniyyətlərin təsiri ilə formalaşıb.
Xüsusilə bir məqam mənə 1978-ci ilin İspaniyasını xatırlatdı: 40 illik diktaturadan sonra üç nəsil birlikdə ölkəni yenidən qururdu — sərt rejim görmüş yaşlılar, enerjili valideynlər və dünyaya açıq gənclər. Azərbaycanda da oxşar mənzərə müşahidə etdim: sovet dövrünü yaşamış nəsil, inkişaf edən orta nəsil və yaxşı təhsil almış, fəal gənclər.
- Layihə harada təqdim olunub və növbəti təqdimatlar planlaşdırılırmı?
- Layihənin əsas xüsusiyyəti onun sərbəst şəkildə inkişaf etməsidir. Biz daim yeni əsərlər əlavə edir və proqramı hər məkana uyğunlaşdırırıq.
Bu günə qədər layihə Münhendə iki dəfə (Haus des Deutschen Ostens, 2022; Herz Jesu Kirche, 2023) və Bakıda iki dəfə (YARAT, 2023; Beynəlxalq Muğam Mərkəzi, 2023) təqdim olunub.
Bakıda əsərlərim səhnə proyeksiyaları vasitəsilə audiovizual instalyasiya kimi göstərilib. Gələcəkdə isə Almaniyadakı studiyamdan gətirilmiş orijinal əsərlərlə tam formatlı konsert-sərgi təqdim etməyi planlaşdırırıq. Həmçinin layihənin Berlində İspaniya səfirliyində təqdimatı üzərində də işləyirik.
Müxbir – Anara Axundova
