Azərbaycan və İran xoş günlərin sevincini bölüşən, çətinliklər zamanı həmişə bir-birinə köməyə gələn, dəstək göstərən qonşu ölkələrdirlər. Hər iki ölkədə cəmiyyətlər və dövlətlər səviyyəsində qarşılıqlı rəğbət yüksək səviyyədədir. Fevralın 28-dən başlayan müharibə ilə əlaqədar dost ölkədə yaranan çətinliklərin respublikamızda böyük həssaslıqla izlənilməsi bunun əyani təsdiqidir. Müharibə başlayandan bəri prezidentlər İlham Əliyev və Məsud Pezeşkian bir neçə dəfə telefon vasitəsi ilə təmaslar quraraq müxtəlif məsələlərlə əlaqədar fikir mübadiləsi aparıblar. Son olaraq Prezident İlham Əliyev İran Prezidenti Məsud Pezeşkianın Azərbaycana təşəkkür etməsinə münasibət bildirib.
Bu barədə Prezidentin “X” sosial media hesabında paylaşım edilib. Paylaşımda deyilir: “İran İslam Respublikasının Prezidenti, qardaşım Prezident Məsud Pezeşkianın Azərbaycan xalqına və dövlətinə göstərilən dəstəyə görə təşəkkürünü ifadə etməsi xalqımız tərəfindən yüksək qiymətləndirilir.
Dost və qardaş xalqlarımız əsrlər boyu bir-birinə dayaq olub və həm yaxşı, həm də çətin günlərdə daim bir-birimizin yanında olmağa davam edəcəyik”.
Bir sıra təbii amillərlə şərtlənən dostluq münasibətləri
Müstəqil Azərbaycanın xarici siyasət kursunda qonşularla xoş mərama əsaslanan münasibətlərin qurulması xətti xüsusi yer tutur. Prezident İlham Əliyev müxtəlif auditoriyalar qarşısında etdiyi çıxışlarında dəfələrlə əsaslandırıb ki, heç bir ölkə qonşu dövlətlərlə yüksək səviyyədə əməkdaşlıq qurmadan uğurlu inkişafını təmin edə bilməz. Öz növbəsində respublikamız regional əməkdaşlığın dərinləşməsinə davamlı töhfələr verir. Ölkəmizin İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə uyğun olaraq yaratdığı reallıqlar regionda təhdidlərin aradan qaldırlmasına və sabitlik, təhlükəsizlik şəraitində əməkdaşlığın genişləndirilmməsinə münbit zəmin yaradıb.
Azərbaycanla İranın dostluq münasibətlərinə gəldikdə isə bunu ilk növbədə bir sıra təbii amillər şərtləndirir. Hər şeydən əvvəl Azərbaycanla İranın coğrafi bağlılığı var. Respublikamızın ən uzun dövlət sərhədi 765 kilometr olmaqla məhz bu ölkə ilədir. Bu amil də iki ölkə arasında əlaqələrin qurulmasını asanlaşdırır, daşımalarda xərcləri azaldır, vaxtı qısaldır, təhlükəzisliyi təmin edir.
Coğrafiya yaxın olduğu kimi, Azərbaycan və İran xalqlarının keçdikləri yolda da oxşarlıqlar çoxdur. Tarixi əlaqələr, etiqad birliyi, mədəni köklər, milli-mənəvi dəyərlər, xalqların həyat tərzindəki oxşarlıqlar və bu kimi digər cəhətlər dostluğumuzun möhkəm və etibarlı olmasına, necə deyərlər, təbii təminatlar verir.
İran həm də o dövlətdir ki, dünya üzrə müstəqil Azərbaycanın hüdudlarından kənarda ən çox azərbaycanlı məhz burada yaşayır. Onlar ta qədimdən İran tarixinin formalaşmasında, bu dövlətin inkişafında mühüm rol oynayıblar. Bu gün də İranın ictimai-siyasi və mədəni həyatında soydaşlarımızın rolu böyükdür.
Uğurla reallaşdırılan birgə layihələr
İndiyədək Azərbaycanla İranın birlikdə reallaşdırdıqları layihələr iki ölkə arasında münasibətlərin yüksələn xətlə inkişaf etməsini əyani şəkildə təsdiqləyir. Xüsusilə də nəqliyyat sahəsində reallaşdırılan birgə layihələr əməkdaşlığa yaxşı nümunədir. Hər iki ölkə Şimal-Cənub Dəhlizində öz səylərini birləşdirməklə onun funksionallığının artırılmasına böyük səy göstərir.
Ağbənd istiqamətində yeni avtomobil körpüsünün inşası əlaqələrin genişlənməsinə güclü impuls verəcək. Körpünün tikintisi artıq başa çatıb və sərhəd-gömrük infrastrukturunun inşası tamamlandıqdan sonra onun istismara verilməsi nəzərdə tutulur.
Hazırda Araz çayının cənub sahili boyunca yeni nəqliyyat infrastrukturunun yaradılması layihəsinin icrası intensiv şəkildə davam etdirilir. Layihəyə uyğun olaraq Azərbaycanın əsas hissəsini İran ərazisi vasitəsilə Naxçıvan Muxtar Respublikasına birləşdirmək üçün Biləsuvar-Bazərqan magistral yolu çəkiləcək. Bəhs olunan marşrut üzrə, həmçinin İran ərazisindən keçməklə Şərqi Zəngəzurla Naxçıvan arasında yeni dəmir yolu xətti çəkiləcək. Bununla bağlı müvafiq sənədlər imzalanıb.
Araz çayı üzərində “Xudafərin” və “Qız Qalası” hidroqovşaqlarının inşası ilə ikitərəfli münasibətlərdə yeni bir səhifə açılıb. Ölkələrimiz arasında xoş niyyətə əsaslanan münasibətlərin inkişafını təmin edən siyasətin töhfəsi olaraq uzun illərdir fəaliyyət göstərən Araz, Mil-Muğan su anbarları və Araz Su Elektrik Stansiyasından sonra Araz çayı üzərində “Xudafərin” və “Qız Qalası” hidroqovşaqları və su elektrik stansiyaları layihəsinin həyata keçirilməsi göstərir ki, Azərbaycan və İran öz aralarındakı sərhədi davamlı şəkildə səmərəli əməkdaşlıq imkanlarına uğurla çevirən ölkələrdir.
Döst ölkənin üzləşdiyi çətinliklərə Azərbaycanın həssas yanaşması
İki dost və qardaş xalqın həm yaxşı, həm də çətin günlərdə daim bir-birinin yanında olmasını İranın fevralın 28-dən başlayan mühaaribə ilə əlaqədar üzləşdiyi çətinliklərə Azərbaycanın həssas yanaşma sərgiləməsi bir daha təsdiqləyir. Məlumdur ki, fevralın 28-dən başlayan İran - ABŞ -İsrail müharibəsi bu ölkədə mülki infrastruktura ciddi ziyan vurur, təchizatı çətinləşdirir. Belə vəziyyətdə Azərbaycan özünün humanizm və qonşuluq siyasətinə sadiqliyini nümayiş etdirir. Xatırladaq ki, Prezident İlham Əliyev İran İslam Respublikasının Ali Rəhbəri Ayətullah Seyid Əli Xameneinin və bir çox mülki şəxsin həlak olması ilə əlaqədar İranın Azərbaycandakı səfirliyinə gələrək başsağlığı verib. Eyni zamanda, dövlətimizin başçısının tapşırıqlarına uyğun olaraq respublikamızdan qonşu ölkəyə humanitar yardımlar göndərilir. Respublikamızdan İrana ilk dəfə humanitar yardım martın 10-da yola salınnıb. Göndərilən yardıma 10 ton un, 6 ton düyü, 2,4 ton şəkər, 4 tondan artıq içməli su, 600 kiloqrama yaxın çay, həmçinin 2 tona yaxın dərman və tibbi ləvazimatlar daxil idi.
Bundan sonra Azərbaycandan Novruz bayramı ərəfəsində qonşu ölkəyə 5 yük avtomobili (TIR) vasitəsilə növbəti humanitar yardım yola salınıb. Bu humanitar yardıma ümumi həcmi 82 ton olan müxtəlif adda ərzaq məhsulları, dərman vasitələri və tibbi ləvazimatlar daxil idi. Humanitar yardımın Novruz bayramı ərəfəsində göndərilməsi nəzərə alınaraq, yük avtomobillərinə müvafiq Novruz sovqatı və bayram məhsulları da əlavə olunub.
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin tapşırığına əsasən, İran İslam Respublikasına növbəti humanitar yardım aprelin 4-də yola salınıb. Yardım prezidentlər İlham Əliyev və Məsud Pezeşkian arasında 2026-cı il martın 8-də baş tutmuş telefon danışığına uyğun olaraq həyata keçirilib. Məqsəd qonşu və dost İran xalqının mövcud ehtiyaclarının qarşılanmasına dəstək göstərməkdir.
İran İslam Respublikasına göndərilən, ümumi həcmi 200 ton olan humanitar yardıma 190 ton ərzaq və qida məhsulları, 7 ton dərman vasitələri və 3 ton tibbi ləvazimatlar daxildir. Humanitar yardım 10 yük avtomobili (TIR) vasitəsilə yola salınıb.
Eyni zamanda, Azərbaycan bir neçə dəfə Rusiyadan gələn humanitar yardımın İrana göndərilməsinə imkan yaradıb. Dövlətimizin başçısının bildirdiyi kimi, qonşu və dost ölkəyə respublikamızdan humanitar yardımlar göndərilməsi bundan sonra da davam etdiriləcək.
Mübariz FEYİZLİ
