Bu gün – 4 aprel tarixində dünyada Beynəlxalq Mina Xəbərdarlığı və Minatəmizləmə Fəaliyyətinə Yardım Günü qeyd olunur. Bu həm də milyonlarla insanın həyatını təhlükə altında saxlayan, müharibələr bitdikdən sonra belə “səssiz ölüm” kimi fəaliyyətini davam etdirən minalara qarşı qlobal mübarizənin simvoludur.
Musavat.com xatırladır ki, 2005-ci il dekabrın 8-də Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyası tərəfindən qəbul edilmiş qətnamə ilə təsis edilən bu gün dünya ictimaiyyətini minaların yaratdığı təhlükələrə diqqət çəkməyə, həmçinin minatəmizləmə fəaliyyətlərinin gücləndirilməsinə çağırır.
Qətnamədə xüsusi olaraq vurğulanır ki, minalar və müharibənin partlayıcı qalıqları yalnız hərbi dövrün problemi deyil, onlar mülki əhalinin həyatına, sağlamlığına və təhlükəsizliyinə illərlə, hətta onilliklərlə ciddi təhdid olaraq qalır, eyni zamanda sosial-iqtisadi inkişafın qarşısını alan əsas maneələrdən birinə çevrilir.
20 ildən çoxdur ki, BMT-nin Minatəmizləmə Xidməti dünyanın müxtəlif bölgələrində bu ölümcül təhlükənin aradan qaldırılması üçün fəaliyyət göstərir. Bu qurum təkcə minaların fiziki təmizlənməsi ilə kifayətlənmir, həm də humanitar yardımın çatdırılmasını təmin edir, mülki əhalinin təhlükəsizliyini qoruyur, qaçqın və məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarına qayıdışını mümkün edir. Eyni zamanda beynəlxalq humanitar hüququn təşviqi və müharibədən zərər çəkmiş icmaların yenidən qurulması istiqamətində də mühüm rol oynayır.
Əlbəttə, bu qlobal problemin ən ağır nəticələrini yaşayan ölkələrdən biri də məhz Azərbaycandır. Uzun illər davam edən işğal siyasətinin mirası olaraq, ölkəmiz bu gün dünyanın mina və partlayıcı qalıqlarla ən çox çirklənmiş ölkələri sırasında ilk onluqda yer alır.
Rəsmi məlumatlara əsasən, işğaldan azad olunmuş ərazilərdə təxminən 11 min 667 kvadrat kilometr sahə mina və digər partlayıcı qalıqlarla çirklənib. Bu, ölkə ərazisinin 13 faizindən çoxuna bərabərdir. Daha dəhşətlisi isə odur ki, həmin ərazilərdə 1 milyondan artıq mina basdırıldığı ehtimal olunur. Bu rəqəmlər hər addımda ölüm təhlükəsi deməkdir, öz doğma torpaqlarına qayıtmaq istəyən insanların qarşısında görünməz, lakin son dərəcə real bir maneədir. Eyni zamanda kəndlərin, yolların, məktəblərin, təsərrüfat sahələrinin uzun illər istifadəsiz qalması deməkdir.
Azərbaycan Respublikasının Minatəmizləmə Agentliyinin məlumatına görə, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə 261 min 551 hektar sahə mina və partlamamış hərbi sursatlardan təmizlənib. Bu, böyük və mühüm nailiyyət olsa da, ümumi mənzərə fonunda görüləsi işlərin hələ çox olduğunu açıq şəkildə göstərir.
Şübhəsiz ki, mina təhlükəsinin ən ağır tərəfi isə insan həyatına vurduğu zərbədir. 2020-ci il noyabrın 10-dan 2026-cı il aprelin 3-dək olan dövrdə 421 nəfər mina qurbanı olub. Onlardan 72 nəfər həyatını itirib, 349 nəfər isə müxtəlif dərəcəli xəsarətlər alıb.
Son 30 ilin statistikası isə daha sarsıdıcıdır: Azərbaycanda mina qurbanlarının ümumi sayı 3500 nəfərə çatır. Bu qurbanlar arasında 362 uşaq və 38 qadın var.
Göründüyü kimi, minalar yalnız hərbçiləri deyil, ən çox günahsız insanları, uşaqları, qadınları hədəf alır. Hər bir rəqəm bir ailənin faciəsi, yarımçıq qalan həyat, sönən ümidlər deməkdir. Mina partlayışı nəticəsində əlil olan insanlar yalnız fiziki deyil, həm də psixoloji travmalarla üzləşirlər. Bu isə problemin humanitar ölçüsünü daha da dərinləşdirir.
Ötən gün Milli Məclisdə müzakirəyə çıxarılan yeni qanun dəyişikliyi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Belə ki, “Təhsil haqqında” qanuna təklif edilən dəyişikliyə əsasən, minatəmizləmə fəaliyyəti zamanı həlak olmuş şəxslərin övladlarının təhsil haqqı dövlət büdcəsi hesabına ödəniləcək. Bu təşəbbüsə görə, həmin şəxslərin övladları Azərbaycan Respublikasının istənilən təhsil müəssisəsində (əlavə təhsil istisna olmaqla) ödənişli əsaslarla təhsil aldıqları müddətdə maliyyə yükündən azad olunacaqlar.
Minatəmizləyənlər əslində müharibədən sonrakı dövrün görünməyən qəhrəmanlarıdır. Onlar hər gün həyatlarını riskə ataraq torpaqları ölüm tələlərindən təmizləyir, insanların təhlükəsiz gələcəyini təmin edirlər.
Beləliklə, Beynəlxalq Mina Xəbərdarlığı Günü bir daha xatırladır ki, müharibələr bitə bilər, amma onların qoyduğu izlər uzun illər qalır. Azərbaycan üçün isə bu məsələ həm milli təhlükəsizlik, həm humanitar, həm də sosial-iqtisadi inkişaf məsələsidir. Azad edilmiş torpaqların bərpası, insanların öz yurdlarına qayıdışı və regionun dirçəldilməsi birbaşa minatəmizləmə işlərinin sürəti və effektivliyindən asılıdır. Bu səbəbdən, həm beynəlxalq dəstəyin artırılması, həm də milli səviyyədə fəaliyyətlərin daha da gücləndirilməsi həyati əhəmiyyət daşıyır. Çünki hər təmizlənmiş ərazi xilas edilən bir həyat, bərpa olunan bir ümid, qurulan bir gələcək deməkdir.
Xalidə Gəray
Musavat.com
