Rusiya və Ermənistan ötən il qarşılıqlı ticarətdə İrəvanın Avropa İttifaqı ilə yaxınlaşması ilə bağlı söhbətlərə görə 5,1 milyard dollar itiriblər. Bu barədə Rusiya Baş nazirinin müavini Aleksey Overçuk TASS-a verdiyi müsahibədə bildirib: “2024-cü ilin sentyabr ayında biz erməni həmkarlarımızın diqqətini onların Aİ üzvlüyünə can atmaq barədə danışıqlarının Rusiya sahibkarlarının Ermənistanla ticarətə münasibətinə mənfi təsir göstərdiyinə yönəltdik. Təkcə Aİ ilə yaxınlaşma barədə bu danışıqlar Rusiya-Ermənistan münasibətlərinə 5,1 milyard dollara başa gəldi”.
Sözlərini əsaslandırmaq üçün hökumət başçısının müavini konkret rəqəmlər gətirərək qeyd edib ki, 2024-cü ilin sonuna qədər Rusiya ilə Ermənistan arasında qarşılıqlı ticarətin həcmi 11,5 milyard dollar təşkil edib, ötən il isə ilkin məlumatlara görə, təxminən 6,4 milyard dollara düşüb: "Sizcə, Rusiya sahibkarları Ermənistandan çıxarılarsa, Rusiyada erməni bizneslərinin mövcudluğuna necə reaksiya verəcəklər? Bəs bundan sonra nə baş verəcək? Düşünmürəm ki, nə Ermənistan, nə də Rusiya bu sualın cavabını bilmək istəyir, baxmayaraq ki, bu, göz qabağındadır”. Onun sözlərinə görə, Ermənistan biznes nümayəndələri Aİ-yə mal satmaq perspektivlərini ayıq-sayıq qiymətləndirməlidirlər: “Əminəm ki, Ermənistan biznesləri Avropa bazarında Ermənistan meyvə-tərəvəz məhsullarının, Ermənistan mineral suyunun və Ermənistan spirtinin satış perspektivlərini ayıqlıqla qiymətləndirirlər. Bu sənaye sahələrində çalışanlar, eləcə də bu məhsulları daşıyanlar da bunu nəzərə almalıdırlar. Əlbəttə ki, bəziləri iddia edəcək ki, Ermənistanın Avropa perspektivləri var və o, yalnız Aİ ilə ticarət AİB ilə ticarəti əvəz etməyə başlayana qədər AİB ilə əlaqələrə ehtiyac duyur. Bununla belə, avropalıların Ermənistan mallarının Avropa bazarına daxil olmasına icazə verməməkdə marağı artıq ifadə olunub”. Ekspertlər hesab edir ki, belə yanaşma ilə Rusiya seçkilər ərəfəsində Ermənistan sahibkarlarını Nikol Paşinyan hakimiyyətinə qarşı üsyana sövq etməyə çalışır. Xatırladaq ki, Ermənistan Avrasiya İqtisadi Birliyinin üzvü olaraq qalır və eyni zamanda Aİ ilə əməkdaşlığı dərinləşdirmək niyyətində olduğunu bəyan edir. Ermənistanın Avrasiya İqtisadi Birliyindən nəzəri olaraq çıxması ilə bağlı müzakirələr ölkə parlamentinin 26 mart 2025-ci ildə Avropa İttifaqına qoşulmaq niyyəti haqqında qanun layihəsini qəbul etməsindən sonra başlayıb. Lakin Aİ üzvlük təklifi etməmişdi və müxalifət sənədi hüquqi cəhətdən absurd adlandırdı. Baş nazir Nikol Paşinyan bəyan edibki, Aİ-yə qoşulmaq qərarı referendum olmadan qəbul edilə bilməz, lakin ölkənin 20 ildən sonra Aİ-yə qoşulacağının mümkünlüyünü də bildirib. Paşinyan həmçinin bildirib ki, İrəvan mümkün qədər uzun müddət AİB-də qalacaq. O bildirib ki, ölkənin Avrasiya İqtisadi Birliyinin üzvü olaraq qalmaq imkanı var və eyni zamanda dövlət inkişafı, idarəetmə və sair baxımından Avropa standartlarına uyğunluq təmin edir. Daha əvvəl Moskvada Ermənistan Milli Assambleyasının sədri Alen Simonyanla görüşdə İrəvanın mövqeyini şərh edən Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrov vurğulayıb ki, Moskva Ermənistanın seçiminə hörmətlə yanaşır, lakin AİB-ə üzvlük Avropa İttifaqına qoşulmaqla uyğun gələ bilməz. Elə bu fonda Aleksey Overçuk qeyd edir ki, Ermənistan Rusiyanın onunla iqtisadi münasibətlərini yenidən qurmalı olduğu nöqtəyə çox yaxınlaşıb. Overçuk etiraf edib ki, ikitərəfli görüşlərdə, eləcə də Avrasiya İqtisadi Birliyi formatında Ermənistan liderləri Rusiya ilə dostluqdan danışır və AİB-ə sadiqliklərini bəyan edirlər: “Bizim tərəfimizdən müzakirələr səmimi və həmişə hörmətcil şəkildə aparılır. Eyni zamanda, sözləri əməllərlə müqayisə etdikdə belə bir nəticəyə gəlmək olar ki, həmkarlarımız bu ölkə ilə iqtisadi münasibətlərimizi yenidən qurmalı olduğumuz nöqtəyə çox yaxınlaşıblar”. Overçukun qeyd etdiyi kimi, Rusiya hökuməti öz səlahiyyətlərinə görə Ermənistanla ticarət və iqtisadi münasibətlərin gələcək vəziyyətinin perspektivlərindən narahatdır: “Güzəştin satışının elan edilməsi, regional kontekstin ümumi anlaşılması və Ermənistan rəhbərliyinin Aİ ilə yaxınlaşma siyasəti nəzərə alınmaqla, onların gələcəyi ilə bağlı ciddi suallar yaranır”. Qeyd edək ki, Ermənistanın Avrasiya İqtisadi Birliyi ilə münasibətlərində son illərdə müşahidə olunan məsafələşmə regionda geosiyasi dəyişikliklərin mühüm göstəricilərindən biri kimi qiymətləndirilir. 2015-ci ildə bu quruma qoşulan Ermənistan ilkin mərhələdə iqtisadi inteqrasiyadan fayda əldə etməyi və xüsusilə Rusiya ilə əlaqələri daha da möhkəmləndirməyi hədəfləyirdi. Lakin zaman keçdikcə həm daxili, həm də xarici faktorlar bu kursun yenidən qiymətləndirilməsinə səbəb olub. Digər mühüm amil iqtisadi şaxələndirmə ehtiyacıdır. AİB çərçivəsində iqtisadi əməkdaşlıq əsasən Rusiya bazarından asılılıq yaradır. Halbuki Ermənistan son illərdə Avropa İttifaqı ilə əlaqələri genişləndirməyə çalışır. Xüsusilə hərtərəfli və genişləndirilmiş tərəfdaşlıq sazişi iqtisadi islahatların və ticarət əlaqələrinin diversifikasiyasına yönəlmiş addım kimi qiymətləndirilir. Bu isə AİB ilə inteqrasiyanın əvvəlki qədər prioritet olmamasına gətirib çıxarır. Siyasi faktorlar da bu prosesdə mühüm rol oynayır. Nikol Paşinyan hakimiyyətə gəldikdən sonra daha balanslı və çoxvektorlu xarici siyasət yürütməyə çalışır. Bu yanaşma həm Rusiya ilə münasibətləri qorumağı, həm də Qərb ilə əlaqələri inkişaf etdirməyi nəzərdə tutur. Lakin praktiki olaraq bu balansı saxlamaq getdikcə çətinləşir və nəticədə AİB-dən müəyyən dərəcədə uzaqlaşma müşahidə olunur. Bununla belə, Ermənistanın AİB-dən tam çıxışı qısa müddətdə real görünmür. Ölkə iqtisadi və enerji baxımından hələ də Rusiyadan ciddi şəkildə asılıdır. Bundan əlavə, əmək miqrasiyası və ticarət əlaqələri də AİB çərçivəsində mühüm rol oynayır. Ermənistanın Avrasiya İqtisadi Birliyindən uzaqlaşması bir neçə faktorun, o cümlədəntəhlükəsizlik narahatlıqları, iqtisadi maraqların dəyişməsi, siyasi kursun yenilənməsi və ictimai rəyin transformasiyasınıb təsiri altında formalaşan mürəkkəb prosesdir. Bu tendensiyanın gələcəkdə hansı istiqamətdə inkişaf edəcəyi isə həm regiondakı geosiyasi vəziyyətdən, həm də Ermənistanın daxili siyasi və iqtisadi prioritetlərindən asılı olacaq.
Tahir TAĞIYEV
