Dünya üzrə boy uzunluğu insanların sağlamlıq, qidalanma, genetik və sosial faktorlarından asılıdır. Son onilliklərdə bəzi bölgələrdə boyun gözləniləndən qısalması müşahidə olunur. Bu fenomen tibbdə və antropologiyada maraq doğurur. Xüsusən kişilərin getdikcə boy-buxunda əcdadlarından geri qalmasıq qadınları narahat edir.
Medicina.az bunun səbəblərini araşdırıb.
1. Genetik faktorlar
Boy əsasən polygenic trait (çoxgenli xüsusiyyət) ilə müəyyən olunur.
Əgər valideynlər qısaboydursa, uşaqlar da çox vaxt qısaboy olur
Lakin təkcə genetika tam izah vermir
2. Qidalanma və mikroelement çatışmazlığı
Boy inkişafı üçün əsas vacib qidalar var:
Zülal (əsasən uşaq və yeniyetmə dövrdə)
Kalsium, D vitamini,, maqnezium və sink kimi minerallar
Müasir uşaqlarda:
Fast-food və az balanslı qidalanma
Vitamin və mineral çatışmazlığı yaradır.
Bu, sümük inkişafını əngəlləyə bilər və boyu qısaldır.
3. Hərəkətsizlik
Müasir insanlar oturaq həyat tərzi keçirir
Sümüklərə və əzələlərə yüklənmə az olur.
Bu da sümüklərin düzgün böyüməsinə mane olur, xüsusilə yeniyetmə dövrdə.
4. Hormonal və endokrin faktorlar
Boy böyüməsi üçün vacib hormonlar:
growth hormone (böyümə hormonu)
Tiroid hormonları
Uşaqlarda və yeniyetmələrdə hormon balanssızlığı:
boyun az inkişafına səbəb ola bilər
5. Xroniki stres və psixoloji faktorlar
Stress kortizol səviyyəsini artırır
Kortizol sümüklərin böyüməsinə mane ola bilər
Müasir uşaqlarda məktəb, sosial media və təzyiqlər boy artımını azalda bilər.
6. Ətraf mühit və toksinlər
Ağır metallar (misal: civə)
Pestisidlər və digər kimyəvi maddələr
bədən hormon sisteminə təsir edərək boyun tam böyümməsinə mane olur.
7. Yuxu və böyümə
Gec və az yuxu böyümə hormonunun ifrazını azaldır
Müasir uşaqlar arasında gec yatma, ekran qarşısında çox vaxt keçirmə bu problemi artırır
8. Sümüklərin düzgün formalaşmaması
Oturaq həyat, yanlış duruş
Fiziki aktivlik azlığı
Sümüklər tam uzanmır.
9. Mikrofauna və həzm sistemi
Uşağın bağırsaq florası qidaları udmaqda əhəmiyyətlidir
Həzm sistemi pozğunluğu qidalanmanın yetərsiz istifadəsinə səbəb olur
Bu da boy inkişafına təsir edə bilər.
Aygün Musayeva
