Nyu-Yorkda yaşayan azərbaycanlı müğənni Elariz Məmmədoğlu sosial şəbəkədə “Novruz” adının dəyişdirilməsi ilə bağlı müzakirə yaradıb. O, sözün fars mənşəli olduğunu vurğulayaraq “Novruz” adının “Bahar bayramı” ilə əvəz olunmasını təklif edib.
“Novruz” sözünün fars dilinə aid olması bu bayramın adının dəyişdirilməsini zəruri edirmi?
Məsələ ilə bağlı KONKRET.az-a açıqlama verən yazıçı Şərif Ağayar bildirib ki, bu cür fikirlər zaman-zaman səsləndirilib. Hətta muğamın adının dəyişdirilməsi belə müzakirə mövzusu olub.
Yazıçı qeyd edib ki, İrandakı mövcud fars rejiminə qarşıdır:
“21-ci əsrdə bu cür dövlət modeli yanlışdır. Həm özlərinə, həm dünyaya, həm də bizə problemlər yaradırlar. Amma bu o demək deyil ki, biz fars mədəniyyətinə qarşıyıq. Əgər fars və ərəb mənşəli adları dəyişsək, ölkə əhalisinin yarıdan çoxunun adı dəyişməli olacaq”.
Şərif Ağayar əlavə edib ki, dilə konservativ yanaşmanın tərəfdarı deyil, lakin bu məsələdə ifrata varmaq düzgün deyil:
“Novruz” sözü artıq vətəndaşlıq qazanmış, bədii mətnlərimizdə, filmlərdə və tamaşalarda dəfələrlə estetik şəkildə işlədilən bir ifadədir. Onu dəyişməklə heç nə qazanmayacağıq”.
Onun sözlərinə görə, dilimizdə hələ tam oturuşmayan və ağırlıq yaradan bəzi ifadələrin sadələşdirilməsi mümkündür:
“Məsələn, “müəyyənləşdirmək”, “nöqteyi-nəzər” kimi sözləri daha sadə qarşılıqlarla əvəz etmək olar”.
Yazıçı vurğulayıb ki, “Novruz” kəlməsi artıq cəmiyyətdə qəbul olunmuş və sevilən ifadəyə çevrilib:
“Biz bu sözü bəlkə də farslardan daha çox sevirik. Bu cür sözlərə qarşı ön mühakimə ilə yanaşmağın tərəfdarı deyiləm”.
Elariz Məmmədoğlunun təklifinə münasibət bildirən Ağayar qeyd edib ki, müğənni daha yaradıcı ideyalar irəli sürə bilər:
“Elariz bəy görünür qürbətdə yaşayır və Azərbaycan üçün darıxır. O, öz sahəsinə uyğun daha kreativ təkliflər versin. Təbii ki, hər kəs fikrini ifadə etməkdə azaddır. Amma belə məsələlərdə dil mütəxəssisləri ilə məsləhətləşmək daha məqsədəuyğundur”.
Şərif Ağayar hesab edir ki, hər hansı dəyişiklik təklif edilərkən onun gətirəcəyi fayda və itkilər diqqətlə qiymətləndirilməlidir:
“Türkiyənin dil islahatına baxsaq, bir çox dəyişikliklərin effektiv olmadığını görərik. Dil həm yeniliyə açıqdır, həm də həssasdır. Onu inzibati yollarla tənzimləmək mümkün deyil – əsas odur ki, insanlar həmin sözləri işlətsin”.
Yazıçı vurğulayıb ki, dil məsələləri daha çox mütəxəssislər və ədəbiyyat nümayəndələri tərəfindən yönləndirilməlidir. Onun fikrincə, Azərbaycan dilinin qorunması inkişafdan imtina demək deyil, əksinə, onu zənginləşdirəcək mühitin yaradılmasını tələb edir:
“Türk və ingilis dillərindən gələn neologizmlərə qarşı dilin müqaviməti artırılmalıdır. Bunun üçün bədii-publisistika və ədəbiyyat inkişaf etməlidir. Azərbaycan dilində səlis yazan insanlara sərmayə qoyulmalıdır. Bu gün mətbuatımızda bədii-publisistika zəifləyib, müəllif yazıları demək olar ki, yoxa çıxıb. Xəbər və video kontent ön plana keçib, halbuki yazılı mətn dili daha çox qidalandırır”.
Sonda Ağayar xəbərdarlıq edib ki, bu problemlər gələcəkdə daha qabarıq hiss olunacaq:
“Necə ki, demoqrafik sahədə artıq ciddi azalma müşahidə olunur, eyni təhlükə dilimizi də gözləyir. Səbəb isə yazıçılara və bədii publisistika ilə məşğul olanlara yetərincə diqqət ayrılmamasıdır. Elariz bəyin təklifi də müəyyən mənada bu boşluqdan qaynaqlanır. Əgər bu sahədə inkişaf olsa, belə təşəbbüslərin ciddi olmadığı daha aydın görünər”.
Dəniz Pənahova
KONKRET.az
