525.az saytından alınan məlumata görə, ain.az bildirir.
Əbülfəz SüleymanlıProfessor [email protected]
Bayramlar insanlığın ortaq yaddaşında sülhün, bağışlamağın və yenilənmənin simvoludur. Dinindən, dilindən və coğrafiyasından asılı olmayaraq, bu xüsusi günlər insanları bir araya gətirən, düşmənçilikləri yumşaldan, insanın içindəki mərhəmət duyğularını gücləndirən mənəvi dəyərlər kimi qəbul edilir. Bayramlar həm də ortaq yaddaşın və ictimai həmrəyliyin ifadəsidir. Lakin zaman-zaman elə dövrlər olur ki, bu mənəvi dəyərlərin üzərinə kölgə düşür və “bayram sevinci” ilə həyatın sərt reallıqları arasında dərin bir ziddiyyət yaranır.
Bu ziddiyyətin kökündə insanlığın ikili təbiəti dayanır. Bir tərəfdə sevgi, bağışlama və birlik idealları, digər tərəfdə isə qarşıdurma, güc mübarizəsi və üstünlük arzusu. Bayramlar məhz bu iki istiqamətin kəsişdiyi nöqtədə formalaşır: onlar həm insanın ən ali mənəvi çağırışını, həm də onun qarşılaşdığı çətin reallıqları eyni anda özündə daşıyır.
Tarix boyu ən ağır dövrlərdə belə bayramlar tamamilə yox olmayıb. Əksinə, insanlar onları qorumağa çalışıb. Çünki bayram yalnız ənənə deyil – o, ümidin, davamlılığın və mənəvi dirənişin ifadəsidir. Lakin belə zamanlarda bayramın xarakteri dəyişir: şənliyin yerini təmkin, coşqunun yerini isə düşüncə alır. Sevinc isə çox vaxt kədər və nigaranlıqla iç-içə keçir.
Müasir dünyada bu dəyişimin daha incə formaları müşahidə olunur. Qlobal miqyasda artan gərginliklər, sərtləşən siyasi ritorika və güc nümayişləri bayramların ictimai məzmununa da təsir edir. Bəzən bayram günlərində belə sülh və barışdan çox, təhlükəsizlik və mübarizə anlayışlarının ön plana çıxması bu mənəvi dəyərlərin mahiyyətini kölgələndirir. Bu hal cəmiyyətin duyğu dünyasını da dəyişir.
Bu baxımdan, bayramın mövcudluğu yalnız insanın daxili dünyası ilə deyil, eyni zamanda yaşadığı xarici şəraitlə də bağlıdır. Xarici gərginliklər bayramın formasını dəyişsə də, onun əsas dəyəri insanın daxilində formalaşır. Məhz bu qarşılıqlı təsir – xarici reallıq və daxili mənəviyyatın vəhdəti – bayramın həqiqi məzmununu müəyyən edir. Yəni bayram həm daxili duyğu, həm də xarici şəraitlə bağlıdır.
Bu səbəbdən bayramı yalnız sosial hadisə deyil, həm də dərin mənəvi dəyər kimi anlamaq lazımdır. Çünki onun mahiyyəti nə təkcə şəraitdə, nə də yalnız hisslərdədir; o, bu ikisinin kəsişdiyi yerdə yaranır. Bu baxımdan bayramlar cəmiyyətin ruh halını da göstərir.
Bəlkə də məhz belə mürəkkəb dövrlərdə bayramlar daha çox əhəmiyyət qazanır. Çünki insan yalnız rahat zamanlarda deyil, çətinliklər içində də öz dəyərlərinə sarılır. Bayram bu mənada bir xatırlatmadır: insanın əsas gücü dağıtmaqda deyil, birləşdirməkdə; hökm etməkdə deyil, paylaşmaqda; nifrətdə deyil, mərhəmətdədir. Münaqişə bölgələrində isə bayram çox vaxt kövrək sevinclə iç-içə keçən bir dözüm və yaşama iradəsinin sınağına çevrilir.
Bu gün insanlıq texnoloji baxımdan böyük irəliləyişlər əldə etsə də, mənəvi baxımdan hələ də sınaqlarla üz-üzədir. Bayramlar isə bu mənəvi vəziyyətin cəmiyyət həyatında necə təzahür etdiyini göstərən ən aydın məqamlardan biridir. Çünki belə günlərdə insanların bir-birinə münasibəti, mərhəmət hissi, bağışlamağa və paylaşmağa hazırlığı daha aydın görünür. Üstəlik, müharibələrin təsiri yalnız döyüş bölgələri ilə məhdudlaşmır; onların doğurduğu narahatlıq, qeyri-müəyyənlik və psixoloji gərginlik başqa cəmiyyətlərin də bayram ovqatına təsir edir.
Nəticə etibarilə, bayramlar yalnız təqvimdə təkrarlanan mədəni hadisə deyil, cəmiyyətin mənəvi durumunu, dəyərlər sistemini və kollektiv vicdanını əks etdirən mühüm ictimai göstəricidir. Müharibə, qeyri-müəyyənlik və ümumi narahatlıq şəraitində bayramların yaşanma forması dəyişsə də, onların mahiyyəti tamamilə aradan qalxmır. Əksinə, belə dövrlərdə bayramlar insanın mənəvi dayanıqlığını, cəmiyyətin isə həmrəylik imkanlarını görünən edən xüsusi bir göstəriciyə çevrilir. Bu baxımdan bayramların qorunması yalnız ənənənin davamı deyil, həm də insani və etik məsuliyyətin ifadəsi kimi dəyərləndirilməlidir.
Bayramlarımız insanın insan olaraq qalmasının ən gözəl təzahürü olsun.
Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün ain.az saytını izləyin.
