XIII Qlobal Bakı Forumunun açılış mərasimində Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin çıxışı təkcə tədbirin siyasi tonunu müəyyən etmədi, həm də Azərbaycanın son illərdə keçdiyi yolun, əldə etdiyi nəticələrin və regionla bağlı baxışlarının sistemli təqdimatına çevrildi. Bu çıxışın əsas xəttini üç mühüm istiqamət təşkil edirdi: təhlükəsizlik və sabitliyin müasir dövlət üçün bir nömrəli prioritet olması, Azərbaycanın suverenliyini bərpa etmə təcrübəsi və Ermənistanla əldə edilən sülhün yeni regional mərhələ yaratması.
Prezident çıxışının əvvəlində Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzinin fəaliyyətini yüksək qiymətləndirərək Qlobal Bakı Forumunun aparıcı beynəlxalq platformalardan biri olduğunu vurğuladı. O qeyd etdi ki, tədbir qlobal miqyasda əsas beynəlxalq forumlarla eyni səviyyədə dayana bilir. Burada prezidentlər, baş nazirlər, parlament sədrləri, ictimai xadimlər, diplomatlar, işgüzar dairələr və vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələri toplaşır, müxtəlif sahələr üzrə təcrübə mübadiləsi aparırlar. Bu yanaşma əslində Azərbaycanın beynəlxalq dialoqa verdiyi əhəmiyyətin göstəricisidir. Bakı sadəcə ev sahibi deyil, həm də qlobal fikir mübadiləsinin fəal təşviqçisidir.
Dövlət başçısının çıxışındakı əsas tezislərdən biri təhlükəsizlik məsələsi idi. O bildirdi ki, hazırkı şəraitdə təhlükəsizlik, sabitlik və müdafiə hər bir ölkənin gündəliyində bir nömrəli prioritet olmalıdır. Çünki bunlar olmadan digər bütün sahələr üzrə inkişaf mənasını itirir. Bu yanaşma həm regional, həm də qlobal kontekstdə aktualdır. Müasir dünyada iqtisadi inkişaf, sosial rifah, enerji və nəqliyyat layihələri yalnız dayanıqlı təhlükəsizlik mühitində real nəticə verə bilər. Prezidentin bu tezisi əslində Bakı Forumunun mövzusu ilə də səsləşir: fikir ayrılıqlarını aradan qaldırmaq üçün əvvəlcə sabitlik və etimad mühiti yaradılmalıdır.
İlham Əliyev Azərbaycanın keçdiyi tarixi yolu bu təhlükəsizlik fəlsəfəsinin ən aydın nümunəsi kimi təqdim etdi. O xatırlatdı ki, işğal dövründə Azərbaycan üçün sülh və suverenliyin bərpası əsas prioritet olub. Təxminən 30 il ərzində ölkə ərazisinin 20 faizi işğal altında qalıb, milyonlarla insan etnik təmizləməyə məruz qalıb və BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələri kağız üzərində qalıb. Prezident burada çox mühüm mesaj verdi: beynəlxalq hüququn selektiv tətbiqi və beynəlxalq institutların təsirsizliyi bəzən dövlətləri öz hüquqlarını özü təmin etməyə məcbur edir.
Bu kontekstdə Prezident Azərbaycanın təcrübəsini üç mərhələdə təqdim etdi. Birinci mərhələ işğal şəraitində yaşamaq təcrübəsi idi. Bu, təkcə hərbi deyil, həm də siyasi və humanitar sınaq idi. İkinci mərhələ 2020-ci ilin 44 günlük Vətən müharibəsi zamanı ərazilərin güc yolu ilə azad edilməsidir. İlham Əliyev bildirdi ki, sülh yolu ilə həll üçün bütün ümidlər tükəndikdə, amma həqiqət, ədalət və beynəlxalq hüquq sənin tərəfində olduqda, gücdən istifadə zəruri olur. Onun fikrincə, Azərbaycan bu hüququ BMT Nizamnaməsinin 51-ci maddəsi çərçivəsində reallaşdırıb. Üçüncü mərhələ isə sülh təcrübəsidir. Prezidentin təqdimatında bu mərhələ xüsusilə diqqət çəkirdi, çünki Azərbaycan hərbi qələbədən sonra siyasi normallaşmanı irəli aparmağa üstünlük verib.
Çıxışın ən maraqlı hissələrindən biri Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin yeni mərhələsi ilə bağlı idi. Prezident qeyd etdi ki, 2023-cü ilin sentyabrındakı son qanlı toqquşmadan 2025-ci ilin avqustunda sülhün əldə edilməsinə qədər iki ildən az vaxt keçib. Onun fikrincə, bu, normallaşmanın görünməmiş sürətidir və güclü siyasi iradə sayəsində mümkün olub. Burada əsas mesaj ondan ibarətdir ki, düşmənçilik əbədi ola bilməz, müharibə nə vaxtsa başa çatmalıdır və bunun üçün iki ölkənin qərarı həlledicidir. Prezident vurğuladı ki, artıq yeddi aydır tərəflər sülh şəraitində yaşayırlar və sərhəddə sakitlik hökm sürür. Atəş açılmır, qurban yoxdur, itkilər yaşanmır.
Dövlət başçısı real sülhün göstəricisi kimi konkret addımları da sadaladı. Azərbaycan Ermənistana müxtəlif istiqamətlərdən malların daşınmasına qoyulmuş məhdudiyyətləri aradan qaldırıb, ticarəti bərpa edib, hətta həyati əhəmiyyətli neft məhsullarının ixracına başlayıb. Bu mesaj olduqca önəmlidir. Çünki burada sülh yalnız sənəd və bəyanat səviyyəsində deyil, iqtisadi davranış və regional münasibətlərin normallaşması səviyyəsində təqdim olunur. Bu, Prezidentin “biz sülhü yalnız kağız üzərində deyil, real həyatda təmin etmişik” tezisini gücləndirir.
Çıxışın digər mühüm istiqaməti vasitəçilik məsələsinə yanaşma idi. İlham Əliyev keçmiş Minsk qrupu həmsədrlərinin 28 illik fəaliyyətini uğursuzluq kimi qiymətləndirdi və qeyd etdi ki, sülh məhz ikitərəfli formatda, üçüncü tərəf olmadan mümkün oldu. Bu fikir çox əhəmiyyətlidir, çünki Prezident regionun gələcək təhlükəsizlik arxitekturasında birbaşa dialoqa üstünlük verildiyini nümayiş etdirdi. Onun mövqeyinə görə, bəzi hallarda uzun illər davam edən vasitəçilik münaqişəni həll etməkdən daha çox onu dondurmağa və idarə olunan gərginlik alətinə çevirməyə xidmət edir.
Beləliklə, Prezident İlham Əliyevin Forumdakı çıxışı Azərbaycanın suverenlik təcrübəsini beynəlxalq auditoriya üçün siyasi model kimi təqdim etdi. Bu modelin əsas elementləri milli iradə, beynəlxalq hüquqa istinad, güc və siyasi həll arasında ardıcıllıq, qələbədən sonra sülhə üstünlük və regional əməkdaşlığa açıq yanaşmadır. Müasir dünyada artan qeyri-müəyyənlik, yeni münaqişə ocaqları və zəifləyən çoxtərəfli mexanizmlər fonunda bu çıxış Azərbaycanın öz təcrübəsini qlobal müzakirənin praktik hissəsinə çevirmək cəhdidir. Başqa sözlə, Bakı Forumundakı bu nitq təkcə regional hadisələrin şərhi deyil, həm də təhlükəsizlik və sülh barədə daha geniş siyasi tezis idi.
Abbas Pənahov
Yeni Azərbaycan Partiyası
Nəsimi rayon təşkilatının
Sədr müavini
