Bakı, 13 mart, AZƏRTAC
Son illər Azərbaycan nəqliyyat və logistika sahəsində həyata keçirdiyi genişmiqyaslı və məqsədyönlü layihələr sayəsində regionun iqtisadi və geosiyasi xəritəsində öz mövqeyini daha da möhkəmləndirib. Əgər əvvəlki dövrlərdə Azərbaycan daha çox enerji resurslarının ixracatçısı kimi tanınırdısa, bu gün ölkəmiz Asiya ilə Avropa arasında etibarlı tranzit və logistika qovşaqlarından biri kimi çıxış edərək qlobal nəqliyyat sistemində mühüm rol oynayır. Bu istiqamətdə həyata keçirilən Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yolu, Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı, eləcə də Şimal–Cənub və Şərq–Qərb beynəlxalq nəqliyyat dəhlizləri kimi strateji infrastruktur layihələri Azərbaycanın əlverişli coğrafi mövqeyini real iqtisadi üstünlüyə çevirməyə imkan yaradıb. Həmin layihələr yalnız ölkəmizin beynəlxalq nəqliyyat və logistika sistemində rolunun artmasına xidmət etmir, eyni zamanda regionun iqtisadi inkişafına, ticarət əlaqələrinin genişlənməsinə və yeni iqtisadi imkanların formalaşmasına mühüm töhfə verir.
Bu barədə AZƏRTAC-a açıqlamasında Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Humanitar siyasət komitəsinin sədri, deputat Canməmməd Canməmmədov deyib.
Deputat qeyd edib ki, Cənubi Qafqaz regionunda uzun illər davam edən geosiyasi qarşıdurmalar fonunda nəqliyyat-kommunikasiya layihələri yalnız iqtisadi baxımdan deyil, həm də strateji təhlükəsizlik və siyasi sabitlik baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edir: “Belə layihələrin həyata keçirilməsi region ölkələri arasında iqtisadi əməkdaşlığın genişlənməsinə, qarşılıqlı iqtisadi asılılığın artmasına və nəticə etibarilə uzunmüddətli sabitliyin möhkəmlənməsinə xidmət edir. Bu baxımdan Zəngəzur dəhlizi layihəsi təkcə Azərbaycan və region ölkələri üçün deyil, bütövlükdə Avrasiya məkanında ticarət və logistika marşrutlarının yenidən formalaşması baxımından mühüm geoiqtisadi təşəbbüs kimi qiymətləndirilir. Zəngəzur dəhlizi Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında birbaşa quru nəqliyyat əlaqəsinin yaradılmasını nəzərdə tutur. Eyni zamanda, bu marşrut Azərbaycan ilə Türkiyə arasında birbaşa nəqliyyat əlaqəsini təmin edən mühüm strateji xətt kimi nəzərdə tutulur. Layihə yalnız avtomobil və dəmir yolu nəqliyyatı ilə məhdudlaşmır. Dəhliz boyunca enerji xətlərinin çəkilməsi, müasir kommunikasiya infrastrukturlarının yaradılması, logistika və sənaye mərkəzlərinin formalaşdırılması da nəzərdə tutulur. Bu isə layihənin çoxşaxəli iqtisadi və nəqliyyat platformasına çevrilməsi üçün geniş perspektivlər açır. Dəhlizin istifadəyə verilməsi Cənubi Qafqaz regionunda uzun illər bağlı qalmış nəqliyyat-kommunikasiya xətlərinin bərpasına şərait yaradacaq və regionun logistika xəritəsində köklü dəyişikliklərə səbəb olacaq. Bu layihə faktiki olaraq Xəzər hövzəsindən Avropaya uzanan beynəlxalq nəqliyyat marşrutlarının mühüm halqalarından biri kimi çıxış edə bilər. Eyni zamanda Zəngəzur dəhlizi Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu kimi tanınan Orta dəhlizin əsas komponentlərindən birinə çevrilə bilər. Məhz bu marşrut Asiya ilə Avropa arasında alternativ və daha etibarlı quru nəqliyyat yolunun formalaşmasına xidmət edən mühüm strateji xətt hesab olunur”.
“Son illərdə qlobal ticarət sistemində baş verən geosiyasi dəyişikliklər logistika marşrutlarının şaxələndirilməsi məsələsini daha da aktuallaşdırıb. Xüsusilə Rusiya–Ukrayna müharibəsi, beynəlxalq sanksiyalar, həmçinin Yaxın Şərq regionunda mövcud olan gərgin geosiyasi vəziyyət qlobal təchizat zəncirlərində alternativ marşrutlara olan ehtiyacı artırıb. Belə bir şəraitdə Zəngəzur dəhlizi Avrasiya ticarətində yeni alternativ marşrut kimi xüsusi strateji əhəmiyyət qazanır. Bu marşrut Avropa ilə Asiya arasında nəqliyyat əlaqələrini daha da genişləndirərək qlobal təchizat zəncirlərinin təhlükəsizliyinin və dayanıqlılığının artırılmasına töhfə verə bilər”, - deyə deputat diqqətə çatdırıb.
C.Canməmmədov qeyd edib ki, Zəngəzur dəhlizi Avrasiya məkanında formalaşmış əsas nəqliyyat marşrutlarının şaxələndirilməsi baxımından da mühüm strateji əhəmiyyətə malikdir: “Hazırda Asiya ilə Avropa arasında yükdaşımaların böyük hissəsi ənənəvi olaraq şimal marşrutu – Rusiya üzərindən keçən nəqliyyat xətləri və cənub marşrutu – İran istiqaməti vasitəsilə həyata keçirilir. Lakin son illərdə qlobal geosiyasi proseslər, regional münaqişələr və beynəlxalq sanksiyalar bu marşrutların dayanıqlılığı və təhlükəsizliyi ilə bağlı müəyyən risklər formalaşdırıb. Belə bir şəraitdə Xəzər hövzəsi üzərindən keçən Orta dəhliz getdikcə daha böyük əhəmiyyət qazanır. Zəngəzur dəhlizinin açılması isə bu marşrutun effektivliyini və iqtisadi səmərəliliyini daha da artıraraq onu Avrasiya ticarətində əsas alternativ logistika xəttinə çevirə bilər. Digər tərəfdən, Zəngəzur dəhlizi Avrasiya nəqliyyat sistemində yeni inteqrasiya imkanlarının formalaşmasına da təkan verə bilər. Bu marşrut vasitəsilə Mərkəzi Asiya ölkələri, Xəzər hövzəsi dövlətləri, Cənubi Qafqaz və Türkiyə arasında nəqliyyat əlaqələrinin daha sıx və çevik şəkildə qurulması mümkün olacaq. Nəticə etibarilə, Asiya ilə Avropa arasında yükdaşımaların coğrafiyası genişlənəcək, logistika zəncirləri daha çevik və dayanıqlı hala gələcək. Bu isə beynəlxalq ticarət sistemində marşrutların şaxələndirilməsi, tranzit risklərinin azaldılması və qlobal təchizat zəncirlərinin sabitliyinin təmin olunması baxımından Zəngəzur dəhlizinin strateji əhəmiyyətini daha da artırır. Zəngəzur dəhlizinin fəaliyyətə başlaması yük daşımalarının həyata keçirilməsi prosesində həm vaxt, həm də maliyyə baxımından səmərəliliyin artmasına səbəb olacaq. Daha qısa və təhlükəsiz nəqliyyat marşrutlarının formalaşması beynəlxalq ticarətin inkişafı üçün mühüm stimul yaradır. Bu isə Avrasiya məkanında ticarət axınlarının yeni istiqamətlər üzrə formalaşmasına və regionun qlobal iqtisadi sistemdə rolunun daha da güclənməsinə gətirib çıxara bilər. Beləliklə, Zəngəzur dəhlizi yalnız regional logistika layihəsi deyil, həm də qlobal iqtisadi sistemdə yeni nəqliyyat və ticarət imkanları yaradan mühüm geoiqtisadi təşəbbüs kimi çıxış edir. Sözügedən layihə eyni zamanda Azərbaycanın milli təhlükəsizliyi və iqtisadi suverenliyi baxımından da xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Dəhliz vasitəsilə ölkənin əsas hissəsi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında birbaşa quru əlaqəsinin yaradılması strateji baxımdan mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu amil həm iqtisadi əlaqələrin genişlənməsinə, həm də regionda nəqliyyat və logistika imkanlarının artmasına əlverişli şərait yaradır. Bununla yanaşı, Zəngəzur dəhlizi Azərbaycan ilə Türkiyə arasında quru nəqliyyat əlaqəsini daha da genişləndirərək Mərkəzi Asiya ölkələri üçün də yeni iqtisadi imkanlar yarada bilər. Bu marşrut vasitəsilə Mərkəzi Asiya dövlətləri Avropa bazarlarına daha qısa və təhlükəsiz nəqliyyat xətti vasitəsilə çıxış əldə edə bilərlər. Bu isə türk dövlətləri arasında iqtisadi, nəqliyyat və logistika inteqrasiyasının güclənməsinə mühüm töhfə verə bilər”.
“Bütün bu amillər göstərir ki, Zəngəzur dəhlizi yalnız regional nəqliyyat layihəsi deyil, həm də Avrasiya miqyasında ticarət və logistika sisteminin yenidən formalaşmasına təsir göstərə biləcək mühüm geoiqtisadi təşəbbüslərdən biridir. Dəhlizin reallaşması Şərqlə Qərb arasında yeni logistika platformasının formalaşmasına, beynəlxalq ticarət marşrutlarının diversifikasiyasına və Cənubi Qafqaz regionunun qlobal iqtisadi sistemdə rolunun daha da güclənməsinə xidmət edəcək. Beləliklə, Zəngəzur dəhlizi gələcəkdə Avrasiyanın nəqliyyat və ticarət xəritəsini dəyişdirə biləcək ən mühüm strateji layihələrdən biri kimi qiymətləndirilir. Bu layihənin həyata keçirilməsi regionda iqtisadi inteqrasiyanın daha da dərinləşməsinə, nəqliyyat əlaqələrinin genişlənməsinə və uzunmüddətli sabitliyin möhkəmlənməsinə yeni imkanlar yaradacaq, eyni zamanda Avrasiya məkanında yeni iqtisadi dinamikanın formalaşmasına mühüm töhfə verəcək”, - deyə deputat fikirlərini tamamlayıb.
