ain.az, Ayna portalına istinadən məlumat yayır.
Politoloq: “İrandakı müharibə Trampın komandasında parçalanmaya səbəb olmur”
ABŞ-ın İrana qarşı əməliyyatı iki həftədir ki, davam edir, lakin nəticəsi hələ də bəlli deyil. Amerika lideri Donald Tramp qələbə iddiası ilə çıxış edərkən, eyni zamanda, İrana hədələrini də davam etdirir. İran tərəfindən də eyni dərəcədə ziddiyyətli siqnallar göndərilir: diplomatlar danışıqlara işarə edir, İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (SEPAH) isə sonuna qədər müharibəyə çağırır. Bu açıqlamalar neft bazarlarını sarsıdır və ABŞ-da uzunmüddətli müharibə ilə bağlı qorxuları artırır. “Lenta.ru” Yaxın Şərqdəki münaqişənin necə inkişaf etdiyini, İran və ABŞ-ın onun gələcəyi barədə nə dediklərini və Donald Tramp administrasiyasının uzunmüddətli müharibəyə hazır olub-olmadığını araşdırıb. AYNA.AZ araşdırmanı istinadla təqdim edir:
İranın hərbi rəhbərliyi müharibə zamanı daha güclü silahlardan istifadə etməyə hazır olduğunu bəyan edib. SEPAH Aerokosmik Qüvvələrinin komandanı general Məcid Musəvinin sözlərinə görə, ordu bir tondan çox ağırlığında döyüş başlığı olan raketlərdən istifadə etmək, raket zərbələrinin tezliyini artırmaq və zərbə zonasını genişləndirmək niyyətindədir.
Lakin Milli Təhlükəsizlik Məsələləri üzrə Yəhudi İnstitutunun analitiklərinin fikrincə, İran son günlərdə qonşu ölkələrə raket zərbələrinin intensivliyini azaldıb. Bildirilib ki, İran raketlərdən münaqişənin ilk günlərindəkindən təxminən on dəfə az istifadə edir. Ekspertlər həmçinin qeyd edirlər ki, İran ordusu dronlardan fəal şəkildə istifadə etməyə davam edir. Onlardan neft obyektlərinə, hava limanlarına və ABŞ diplomatik nümayəndəliklərinə zərbələr endirmək üçün istifadə olunur.
Eyni zamanda, ölkə Hörmüz boğazının tam bağlı saxlanılmasında israr edir. SEPAH-ın son açıqlamasına görə, yalnız Amerika və İsrail səfirlərini qovan ölkələrin gəmilərinin boğazdan keçməsinə icazə veriləcək.
“İran Silahlı Qüvvələri, ABŞ ordusu və sionist rejiminin İran xalqına və onun infrastrukturuna qarşı davam edən təcavüzü qarşısında, növbəti xəbərdarlığa qədər regiondan bir litr belə neftin ixracına icazə verməyəcək”, SEPAH nümayəndəsi, general Sərdar Naini bildirib.
İran ABŞ ilə danışıqların mümkünlüyünə şübhə ilə yanaşır. Xarici işlər naziri Abbas Əraqçinin sözlərinə görə, bu məsələ hazırda gündəmdə deyil: “İran hakimiyyəti nüvə proqramı ilə bağlı danışıqlar təcrübəsini göstərici hesab edir: əldə edilən razılaşmalara baxmayaraq, ABŞ sonda İslam Respublikasına qarşı hərbi əməliyyata başladı. Düşünmürəm ki, amerikalılarla danışmaq və ya danışıqlar aparmaq məsələsi yenidən gündəmə gələcək. Çünki bildiyiniz kimi, amerikalılarla münasibətlərimizin çox acı bir təcrübəsi oldu”.
SEPAH isə daha sərt mövqe tutur. Təşkilatın sözçüsü Əli Məhəmmədin sözlərinə görə, hərbi əməliyyatlar yalnız İranın şərtləri ilə başa çatacaq: "Müharibəni genişləndirmək üçün sərbəstliyimiz var. Müharibənin nə vaxt bitəcəyinə qərar verən bizik".
Eyni zamanda, bəzi diplomatlar gələcəkdə danışıqlara qayıtmaq ehtimalını da istisna etmirlər. Məsələn, İranın Çindəki səfiri Əbdülrza Rəhmani-Fəzlinin sözlərinə görə, dialoq yalnız ABŞ və İsrail dərhal hərbi əməliyyatları dayandırdıqda mümkündür: “Dialoq zamanı gələcək təcavüz aktlarının olmamasına dair məcburi və sarsılmaz zəmanətlər zəruridir”.
Münaqişənin əsas məsələlərindən biri İranın siyasi sisteminin gələcəyi ilə bağlı olaraq qalır. Ayətullah Seyid Əli Xameneyinin öldürülməsindən sonra oğlu Müctəba Xameneyi İslam Respublikasının yeni Ali Rəhbəri seçildi. Lakin ABŞ Prezidenti Donald Tramp bu qərarı "böyük səhv" adlandırıb. Onun sözlərinə görə, administrasiya artıq İranın gələcək siyasi liderliyi üçün mümkün variantları nəzərdən keçirir.
Müharibə artıq enerji bazarlarına təsir göstərib. Yaxın Şərqdən xammal tədarükündəki fasilələr qlobal neft qiymətlərinin kəskin şəkildə artmasına səbəb olub. Düzdür, neft qiymətləri daha sonra bir barel üçün 100 dollardan aşağı düşdü, lakin münaqişədən əvvəlki səviyyələrdən yuxarıda qalır. Bu fonda ABŞ-da benzinin pərakəndə satış qiyməti 10 faizdən çox artaraq qallon üçün 3,32 dollara çatıb ki, bu da 2024-cü ilin sentyabr ayından bəri ən yüksək göstəricidir.
Nəticədə Tramp digər ölkələrin neft sənayesinə qarşı bəzi sanksiyaları müvəqqəti olaraq yumşaltmaq planlarını açıqladı. “Reuters”in məlumatına görə, buraya Rusiya nefti də daxildir. Eyni zamanda, Rusiyadan Hindistana yanacaq tədarükü bərpa olunub.
“Bəzi ölkələrə qarşı sanksiyalar tətbiq etmişik və vəziyyət yaxşılaşana qədər onları qaldırmağı planlaşdırırıq. O zaman onları bərpa etmək məcburiyyətində qalmayacağıq”, Tramp deyib.
Donald Tramp iddia edir ki, ABŞ artıq İranı məğlub edib: "İnanıram ki, müharibə demək olar ki, bitib. Onların nə donanması, nə rabitəsi, nə də hava qüvvələri var. Amma düşməni tam məğlub etmək niyyətindəyik. Uzun müddətdir davam edən təhlükəyə birdəfəlik son qoyacaq son qələbəyə nail olmaq üçün daha da böyük qətiyyətlə irəliləyirik”.
Onun sözlərinə görə, İran "bir neçə gün əvvəl" təslim olmalı idi və hərbi əməliyyatın gedişi ilkin cədvəldən "əhəmiyyətli dərəcədə irəlidədir".
Tramp bildirib ki, əgər İran müqavimət göstərməyə davam edərsə, ABŞ zərbələrinin gücünü 20 dəfə artıra bilər. Amerika liderinin sözlərinə görə, əsas enerji infrastrukturu obyektləri də hədəfə alına bilər. Onlar "sonraya" saxlanılsa da, iddialara görə, "bir gündə" məhv edilə bilər.
"Əgər onları vurmalı olsaq, onları bərpa etmək uzun illər çəkəcək. Biz elektrik enerjisi istehsalı və bir çox başqa şeylərdən danışırıq", - deyə o bildirib.
Amerikaşünaslıq üzrə mütəxəssis və “Dubravsky Consulting” agentliyinin rəhbəri Pavel Dubravskinin sözlərinə görə, İrana qarşı əməliyyatlarla bağlı Ağ Ev adminstrasiyasında fikir ayrılıqları var: “Administrasiya daxilində aşkar fikir ayrılıqlarına baxmayaraq, İrana qarşı hərbi əməliyyat Prezident Trampın komandasında parçalanmaya səbəb olmayıb. Əsas amil administrasiya üzvlərinin Prezidentə şəxsi sədaqəti olaraq qalır. Tramp administrasiyası şəxsən Trampa sədaqətlə birləşmiş monolit bir komandadır”.
“Lakin administrasiya daxilində əməliyyata daha ehtiyatla yanaşa biləcək bir neçə şəxs var. Buraya təkcə Cey. Di. Vens deyil, həm də əvvəllər Amerika müdaxilələrini kəskin tənqid edən ABŞ Milli Kəşfiyyat direktoru Tulsi Qabbard da daxildir. Lakin Venesueladakı əməliyyatdan sonra onun təsiri nəzərəçarpacaq dərəcədə azalıb. Bütün hallarda bu cür fikir ayrılıqları Trampla açıq münaqişəyə çevrilmir. Komanda daxilində fikir ayrılıqları və fikir ayrılıqları ola bilər. Amma nəticə etibarilə bu, Prezidentə qarşı mövqe deyil, eyni komandanın üzvləri arasında mübahisədir”, Dubravski əlavə edib.
Onun sözlərinə görə, eyni zamanda, administrasiya ölkənin uzunmüddətli hərbi kampaniyaya hazır olmadığını başa düşür: “Noyabr ayında ABŞ-da aralıq konqres seçkiləri keçiriləcək. Sorğulara görə, amerikalıların 60 faizinə qədəri İrana qarşı hərbi əməliyyatları dəstəkləmir. Buna görə də Prezidentin komandası üçün təkcə tez bir qələbə qazanmaq deyil, həm də seçicilərə müharibənin iqtisadi xərclərini üstələyəcək konkret nəticələr nümayiş etdirmək vacibdir. Trampın tez bir qələbəyə və bunun kubok kimi göstərmək imkanına ehtiyacı var. İranın yüksək vəzifəli şəxslərini vəzifədən öldürülərək kənarlaşdırılması da bununla bağlı idi. Lakin seçicilərin buna inanması ehtimalı azdır; onlar daha çox iqtisadiyyat və təhlükəsizliklə maraqlanırlar”.
Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün ain.az saytını izləyin.
