Azərbaycanda süni intellektlə hazırlanmış foto, video və audio materialların yayımlanması ilə bağlı yeni hüquqi tələbin tətbiqi müzakirə olunur. Milli Məclisin Hüquq siyasəti və dövlət quruculuğu və İnsan hüquqları komitələrinin birgə iclasında “İnformasiya, informasiyalaşdırma və informasiyanın mühafizəsi haqqında” qanuna əlavə təklif edilib. Layihəyə əsasən, süni intellekt vasitəsilə hazırlanmış məzmun kütləvi şəkildə yayımlanarkən onun AI texnologiyası ilə yaradıldığını göstərən xüsusi nişanlama olmalıdır. Eyni zamanda İnzibati Xətalar Məcəlləsinə təklif olunan dəyişikliklərə görə, belə materialların nişanlanma olmadan mediada və ya internetdə yayılması hallarında 80 manatdan 150 manata qədər cərimə tətbiq oluna bilər. Bu addımın əsas məqsədi süni intellektlə yaradılan saxta və manipulyativ məzmunların yayılmasının qarşısını almaq və informasiya mühitində şəffaflığı gücləndirməkdir.
Süni intellekt texnologiyalarının sürətli inkişafı qlobal informasiya ekosistemində yeni çağırışlar formalaşdırıb. Son illərdə generativ AI alətləri vasitəsilə hazırlanan görüntülər, videolar və səs yazıları real məzmundan vizual və texniki baxımdan demək olar ki, seçilməz hala gəlib. Bu texnologiyalar yaradıcılıq, media və reklam sektorunda yeni imkanlar açsa da, eyni zamanda dezinformasiya risklərini də artırır. Beynəlxalq araşdırmalara görə, son iki ildə internetdə yayılan “deepfake” videoların sayı bir neçə dəfə artıb və onların əhəmiyyətli hissəsi sosial şəbəkələr vasitəsilə geniş auditoriyaya çatır. Bu səbəbdən bir çox ölkələr süni intellekt məzmununun identifikasiyası ilə bağlı hüquqi mexanizmlər formalaşdırmağa başlayıb.
Dünya təcrübəsi göstərir ki, AI məzmununun nişanlanması informasiya təhlükəsizliyi və media etibarlılığı baxımından mühüm alət hesab olunur. Avropa İttifaqının süni intellekt üzrə hüquqi çərçivəsi sayılan “AI Act” sənədində də generativ süni intellektlə yaradılmış materialların şəffaf şəkildə təqdim olunması xüsusi tələblərdən biri kimi müəyyən edilib. ABŞ-da isə texnologiya şirkətləri və media platformaları süni intellektlə hazırlanan məzmun üçün xüsusi “watermark” və ya identifikasiya sistemləri tətbiq etməyə başlayıblar. Bu yanaşmanın məqsədi istifadəçilərin gördüyü və ya eşitdiyi informasiyanın mənşəyi barədə aydın təsəvvürə malik olmasını təmin etməkdir.
Azərbaycanda təklif olunan hüquqi mexanizm də məhz bu qlobal tendensiyanın tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilə bilər. İnformasiya mühitində süni intellekt texnologiyalarının istifadəsi sürətlə genişlənir və bu proses mediadan tutmuş reklam sənayesinə, sosial şəbəkə kontentindən təhsil və biznes kommunikasiyasına qədər bir çox sahəni əhatə edir. Belə şəraitdə AI məzmununun identifikasiyası informasiya şəffaflığının qorunması və ictimai etimadın saxlanılması baxımından vacib faktor kimi çıxış edir. Xüsusilə seçki dövrləri, ictimai müzakirələr və sosial həssas mövzular zamanı saxta vizual və audio materialların yayılması cəmiyyət üçün ciddi risk yarada bilər.
Digər tərəfdən, süni intellekt texnologiyalarının inkişafı rəqəmsal iqtisadiyyatın mühüm istiqamətlərindən biridir və bu sahədə hüquqi çərçivənin formalaşdırılması innovasiya mühitinin sağlam inkişafına da təsir göstərir. Beynəlxalq analitik mərkəzlərin hesablamalarına görə, süni intellekt texnologiyalarının qlobal iqtisadiyyata töhfəsi yaxın onillikdə trilyonlarla dollar səviyyəsinə çata bilər. Bu səbəbdən bir çox ölkələr AI sahəsində həm innovasiyanı dəstəkləyən, həm də informasiya təhlükəsizliyini qoruyan balanslı hüquqi mexanizmlər üzərində çalışır.
