“Süni intellekt tədricən müasir müharibələrin əsas faktorlarından birinə çevrilir. Son illərin münaqişələri, o cümlədən Rusiya‑Ukrayna müharibəsi, həmçinin Yaxın Şərqdə İran, ABŞ və İsrail arasında artan gərginlik göstərir ki, süni intellekt texnologiyaları artıq döyüş əməliyyatlarının aparılma üsullarını dəyişməyə başlayıb”.
Bunu “Yeni Sabah”a açıqlamasında süni intellekt və texnologiyalar üzrə analitik Dilarə Zamanova deyib.
O bildirib ki, süni intellektin təsir göstərdiyi əsas sahələrdən biri də pilotsuz sistemlərdir:
“Ancaq əsas sual başqa yerdədir: süni intellekt həqiqətən döyüş meydanında güc balansını dəyişə bilərmi, yoxsa onun rolu hələ də yalnız köməkçi səviyyədə qalır?
Süni intellektin artıq nəzərəçarpacaq təsir göstərdiyi sahələrdən biri pilotsuz sistemlərdir. Rusiya‑Ukrayna müharibəsində dronlar ən geniş istifadə olunan silah növlərindən birinə çevrilib. Analitiklərin qiymətləndirməsinə görə, döyüş meydanında itkilərin 70–80%-ə qədəri pilotsuz uçuş aparatları ilə bağlı ola bilər. Bu isə dronları müasir müharibələrin əsas elementlərindən birinə çevirir.
Süni intellekt dronların zərbələrinin dəqiqliyini artırmaq, kameradan gələn məlumatları analiz etmək və naviqasiya üçün istifadə olunur. Məsələn, bəzi sistemlər drona düşmən texnikasını avtomatik tanımağa və radioelektron maneələr şəraitində belə hədəfi izləməyə imkan verir.
Bundan əlavə, “dron sürüləri” adlandırılan texnologiyalar da inkişaf etdirilir. Bu zaman onlarla pilotsuz aparat alqoritmlər vasitəsilə bir‑biri ilə koordinasiya olunmuş şəkildə fəaliyyət göstərir. Belə sistemlər gələcək müharibələrin mümkün ssenarilərindən biri kimi qiymətləndirilir”.
Dilarə Zamanova qeyd edib ki, süni intellekt həm də böyük məlumat kütlələrinin analizində aktiv istifadə olunur:
“Müasir alqoritmlər peyk şəkillərini, kəşfiyyat məlumatlarını və müxtəlif sensorlardan gələn informasiyanı insanlardan xeyli sürətli emal edə bilir.
Bu isə hərbçilərə daha tez qərar qəbul etməyə, hədəfləri müəyyənləşdirməyə və rəqibin mümkün addımlarını proqnozlaşdırmağa imkan verir. Bəzi hallarda süni intellekt sistemləri hərbi əməliyyatların planlaşdırılması üçün tələb olunan insan resurslarının sayını da əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər.
Sürətli texnoloji inkişaflara baxmayaraq, əksər ekspertlər hesab edir ki, süni intellekt hələ döyüş meydanında insanı tam əvəz edə biləcək səviyyədə deyil.
Birincisi, bir çox sistem hələ də operator nəzarətini tələb edir. Ən inkişaf etmiş dronlar belə adətən yarı‑avtonom rejimdə işləyir və silahdan istifadə ilə bağlı son qərarı insan verir.
İkincisi, süni intellekt texnologiyaları radioelektron mübarizə, siqnal maneələri və kiberhücumlar qarşısında həssas qalır. Rabitənin itirilməsi və ya məlumatların səhv şərh edilməsi yanlış qərarlara səbəb ola bilər”.
Analitik mövcud məhdudiyyətlərə baxmayaraq, hərbi münaqişələrdə süni intellektin rolunun gələcəkdə daha da artacağını bildirib:
“Üçüncüsü, tam avtonom silah sistemlərinin istifadəsi ciddi hüquqi və etik müzakirələr doğurur. Buna görə də beynəlxalq ictimaiyyət artıq belə texnologiyaların istifadəsinin məhdudlaşdırılması ilə bağlı müxtəlif təşəbbüsləri müzakirə edir.
Mövcud məhdudiyyətlərə baxmayaraq, hərbi münaqişələrdə süni intellektin rolu gələcəkdə daha da artacaq. Bir çox analitik hesab edir ki, gələcəyin müharibələri ənənəvi silahlarla yanaşı avtonom sistemlərin də istifadə olunduğu modelə əsaslanacaq. Bu sistemlərdə süni intellekt kəşfiyyat, naviqasiya, məlumat analizi və koordinasiya funksiyalarını yerinə yetirəcək.
Başqa sözlə desək, süni intellekt böyük ehtimalla müstəqil bir “əsgər” olmayacaq, lakin orduların imkanlarını ciddi şəkildə gücləndirə bilər.
Bu səbəbdən yaxın illərin əsas sualı süni intellektin insanı müharibədə əvəz edib‑etməyəcəyi deyil, hansı dövlətlərin bu texnologiyaları öz hərbi sistemlərinə daha sürətlə inteqrasiya edə biləcəyidir”.
Aydan Hacı
Telegram kanalımız
