ain.az, Qaynarinfo portalına istinadən məlumat verir.
Bəzi insanlar harada olursa-olsun ağcaqanadların əsas "hədəfinə” çevrildiyini hiss edir. Alimlərin sözlərinə görə, bunun səbəbi sadəcə təsadüf deyil. Araşdırmalar göstərir ki, bəzi insanlar həqiqətən də ağcaqanadlar üçün daha cəlbedicidir.
Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "Forbes” nəşri yazır.
Mütəxəssislərin fikrincə, bunun əsas səbəbi dərinin kimyəvi tərkibi, bədən qoxusu və dəridə yaşayan mikroorqanizmlərin xüsusiyyətləri ilə bağlıdır. Xalq arasında yayılan "şirin qan” kimi fikirlər isə elmi əsaslara malik deyil.
Ağcaqanadlar qoxuya görə ov edir
Ağcaqanadların yalnız dişi fərdləri insanları dişləyir. Onlar qurbanı təsadüfi seçmir, xüsusi sensor siqnallar vasitəsilə müəyyən edirlər. Bu siqnallara aşağıdakılar daxildir:
* nəfəs aldıqda yaranan karbon qazı izləri
* bədən istiliyi və vizual kontrast
* insan bədənindən yayılan mürəkkəb kimyəvi qoxular
Alimlər uzun müddətdir ağcaqanadların əsasən qoxu hissinə güvəndiyini bilirdilər. 2022-ci ildə "Cell” jurnalında dərc olunan tədqiqat isə bu seçimin konkret kimyəvi maddələrlə bağlı olduğunu göstərib.
Araşdırma zamanı alimlər sarı qızdırma ağcaqanadı olan "Aedes aegypti” növünün bəzi insanlara digərlərindən daha çox cəlb olunduğunu müəyyən ediblər. Bu fərq təsadüfi olmayıb və aylar, hətta illər ərzində sabit qalıb.
Tədqiqat nə göstərdi?
Tədqiqatın əsas nəticələrindən biri odur ki, ağcaqanadlar daha çox dərisində karboksil turşuları yüksək olan insanlara cəlb olunur. Bu maddələr dəridəki yağların mikroblar tərəfindən parçalanması nəticəsində yaranır.
Eksperiment zamanı iştirakçılar bir neçə saat ərzində qollarında neylon qolçaqlar taxıblar ki, dərinin təbii qoxusu parçaya hopsun. Daha sonra laboratoriyada ağcaqanadlara iki fərqli parça arasında seçim imkanı verilib.
Nəticədə bəzi nümunələr digərlərinə nisbətən yüz dəfəyə qədər daha çox ağcaqanad cəlb edib. Ən cəlbedici nümunələrdə karboksil turşularının miqdarı xeyli yüksək olub.
Bədən qoxusu niyə fərqlidir?
İnsanlarda bu maddələrin miqdarı bir neçə amilin birgə təsiri ilə formalaşır:
* genetika və DNT xüsusiyyətləri
* dəridə yaşayan mikroorqanizmlər
* bədənin kimyəvi xüsusiyyətləri
DNT dərinin nə qədər yağ ifraz etdiyini müəyyən edir. Daha sonra dəridə yaşayan bakteriyalar bu yağları parçalayaraq müxtəlif qoxulu birləşmələr yaradır. Məhz bu maddələr ağcaqanadları daha çox cəlb edir.
Araşdırma göstərib ki, insanın bu "qoxu imzası” zamanla çox dəyişmir. Hətta pəhriz, sabun və gündəlik vərdişlər dəyişsə belə, ağcaqanadlar üçün cəlbedicilik səviyyəsi adətən sabit qalır.
Başqa hansı amillər təsir edir?
Karboksil turşuları əsas faktor sayılsa da, digər amillər də müəyyən rol oynaya bilər:
* karbon qazı və bədən istiliyi
* bəzi qan qrupları (məsələn, O qrupu)
* dəridəki bakteriyaların müxtəlifliyi
* alkoqol qəbulu və intensiv fiziki fəaliyyət
Bununla belə, alimlər bildirirlər ki, bu amillərin təsiri bədən qoxusunun kimyəvi tərkibi ilə müqayisədə daha zəifdir.
Gələcək tədqiqatların əhəmiyyəti
Ağcaqanadların niyə bəzi insanları daha çox seçdiyini anlamaq tibb üçün böyük əhəmiyyət daşıyır. Çünki ağcaqanadların yaydığı xəstəliklər – danq, Zika, sarı qızdırma və malyariya – hər il bir milyondan çox insanın ölümünə səbəb olur.
Bu səbəbdən alimlər daha effektiv qoruyucu vasitələr hazırlamaq üçün araşdırmaları davam etdirirlər. Onlar:
* ağcaqanadların qoxu reseptorlarını öyrənməyə
* dərinin mikrobiomunu dəyişdirməyə
* yeni nəsil repelentlər hazırlamağa çalışırlar.
Mütəxəssislərin fikrincə, bu sahədə aparılan araşdırmalar gələcəkdə ağcaqanad dişləmələrinin qarşısını almaq üçün daha effektiv üsulların yaranmasına kömək edə bilər.
Aydın
Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün ain.az saytını izləyin.
