...İnsanlar qarı parıldayan və ağ bir şey kimi düşünməyə meyllidirlər... Amma bu, həmişə olmur və mütləq ağ olmaq məcburiyyətində deyil. Əslində, o, heç də ağ deyil: qar dənəcikləri kiçik buz kristallarıdır və buz, su kimi, şəffafdır. Bəs niyə şəffaf deyil, ağ qar görürük?
SİA-nın məlumatına görə, Popsci.com bu məsələni araşdırıb.Qar dənəciklərinin niyə qar kimi ağ göründüyünü anlamazdan əvvəl, qarın əslində nə olduğunu anlamaq yaxşı olar.
Əslində, bu, sadəcə buzdur. Bütün yağışlar qar kimi başlayır, lakin yağdıqca əriyir və isti hava ciblərindən keçir.
Hətta iyul ayında isti yay yağışları belə qar kimi başlayır. Qar dənəciklərinin yerə düşməsi üçün qar müxtəlif temperatur təbəqələrindən keçərkən donmuş qalmalıdır.
Qarın ağ görünməsinin səbəbi qar dənəciklərinin quruluşu ilə bağlıdır.
Həqiqət budur ki, qar yağışı zamanı buludlarla yer arasındakı “nəqliyyat” olduqca sıx olur.
Hava toz, his və tozcuq kimi kiçik hissəciklərlə doludur. Qar dənəsi əmələ gəlməsi üçün donmuş su damlası bu hava hissəciklərindən birinə yapışmalıdır.
Düşdükcə daha çox su buxarı hissəciyi kiçik buz kristalına yapışır. Donma zamanı su molekullarının bir-biri ilə necə əlaqə qurduğuna görə, onlar tədricən altıbucaqlı naxış əmələ gətirirlər.
Mürəkkəb kristal quruluşu sayəsində işığı effektiv şəkildə əks etdirən altıbucaqlı qar dənəsi belə yaranır.
Qarın niyə ağ göründüyünü anlamaq üçün Günəşin özünün xüsusiyyətlərinə baxmaq vacibdir.
O, görünən spektrin bütün rənglərində işıq saçır: qırmızı, narıncı, sarı, mavi, yaşıl, indigo və bənövşəyi...
Qara dəyəndə hər çoxşaxəli kristal və ya qar dənəsi bu rəngləri kiçik bir prizma kimi yayır. Onlar bütün istiqamətlərdə bərabər şəkildə əks olunur və insan gözünün bu rənglərin toqquşmasını ağ kimi qəbul etməsinə səbəb olur. Bəs onda niyə buz və qar vizual olaraq fərqli görünürlər - niyə biri şəffaf, digəri isə ağdır?
Hamısı işığın onların quruluşu ilə qarşılıqlı təsiri ilə bağlıdır. Bəzən işıq birbaşa şəffaf buz kubundan keçə bilər, lakin qar bir növ qırıq güzgü effekti yaradır, işıq kələ-kötür kənarlardan sıçrayır.
Bundan əlavə, qarın həmişə ağ olmadığını xatırlamaq lazımdır.
...Bəli, əksər hallarda ağ olur, lakin digər çalarları da ala bilər - məsələn, qum, pas, bakteriya və ya yosunların olması səbəbindən.
Sözdə "qanlı" və ya "çəhrayı" qar, dondurucu suda bitən soyuğu sevən yosun olan Chlamydomonas nivalis-in mövcudluğunun nəticəsidir.
Qar xarakterik rəngini yosunlardakı bir piqmentdən alır və bu piqment bitkinin yaşıl xlorofilini zərərli ultrabənövşəyi şüalardan qoruyur.
Bu növ qar müntəzəm olaraq Alp dağları və ya Himalay dağları kimi yüksək hündürlükdə, qarla örtülü bölgələrə düşür.
İslandiya və Alyaskada buzlaqlar bəzən mavimsi rəngə malikdir.
Bu, dərin, sıx buzun qırmızı və sarı kimi uzun dalğa uzunluqlu işığı udması və daha qısa mavi dalğa uzunluqlarını səpələməsi səbəbindən baş verir.
Buludlar da qarın görünüşündə rol oynaya bilər.
Məsələn, onlar səmanı və qarı ayırd etməyi demək olar ki, qeyri-mümkün edən təhlükəli bir qış fenomeni olan ağ rəngə səbəb ola bilərlər.
Səmanı kəfən kimi örtən alçaqdan uçan stratus buludları və qarla örtülü torpaq işığı eyni dərəcədə əks etdirir və insan dərinlik qavrayışını çox çaşdırır.
Nəhayət, fotokeratit və ya qar korluğu unudulmamalıdır. Əslində, qar dənəcikləri sınmış güzgünün hissəcikləri kimi hərəkət edə bilər və onlara fənər çəksəniz, əks olunan işıq sizi asanlıqla kor edə bilər.
Buna görə də bəzi insanlar günəşli qış günlərində günəş eynəyi və günəşdən qoruyucu krem olmadan çölə çıxmamağı üstün tuturlar - qar günəş şüalarını o qədər yaxşı əks etdirir ki, qoruyucu olmadan günəş yanığı almaq olduqca mümkündür.
Nazlı Almurdova
