Sürücülük təlimi - gənc və ya yeni sürücülərə yol hərəkəti qaydalarını öyrətmək, təhlükəsiz idarəetmə bacarıqlarını qazandırmaq məqsədilə təşkil olunan xüsusi prosesdir. Lakin praktik dərslərdə yol-nəqliyyat hadisələri (YNH) baş verdikdə məsuliyyətin kimə aid olacağı hüquqi və praktiki baxımdan kompleks məsələdir.
SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.
Kursantın məsuliyyəti
Kursant sükan arxasında olduğu zaman, əgər o:
- yol hərəkəti qaydalarını kobud şəkildə pozursa (məsələn, dayanma qaydasını pozmaq, sürət həddini aşmaq),
- diqqətsiz davranış göstərirsə,
- təlimatçının göstərişlərinə əməl etmirsə,
bu halda hadisəyə görə birbaşa məsuliyyət kursantın üzərinə düşür.
Hüquqi baxımdan, kursant da hər bir sürücü kimi yol-nəqliyyat qaydalarına riayət etməlidir. Misal üçün, Bakı şəhərində 2024-cü ilin statistikasına görə sürücülük kursları zamanı baş verən təxminən 70 hadisənin 40%-i kursantın səhvi ilə bağlıdır, qalan hallarda təlimatçı və ya məktəb faktoru müəyyən olunub.
Təlimatçının məsuliyyəti
Təlimatçı kursanta nəzarət edən peşəkar şəxsdir. Onun məsuliyyəti kursantın təhlükəsiz idarəetməsini təmin etməkdir. Təlimatçı aşağıdakı hallarda məsuliyyət daşıya bilər:
- kursanta düzgün göstəriş vermədikdə,
- qəza baş verəcəyi barədə xəbərdarlıq etmədikdə,
- əlavə təhlükəsizlik tədbirlərini tətbiq etmədikdə.
Hüquqi baxımdan, təlimatçının məsuliyyəti “təcrübəsiz şəxslə yol hərəkəti zamanı müşahidə və nəzarət təmin etmək öhdəliyi” çərçivəsində qiymətləndirilir.
Tədqiqatlar göstərir ki, Avropa ölkələrində kursantın səhvi ilə bağlı hadisələrin 15-20%-də təlimatçının diqqətsizliyi müəyyən olunur. Azərbaycanda isə bu göstərici 10-15% civarındadır.
.png)
Sürücülük məktəbinin məsuliyyəti
Sürücülük məktəbi - kursant və təlimatçı arasında əlaqəni təmin edən təşkilatdır. Məktəb aşağıdakı hallarda məsuliyyət daşıyır:
- təhlükəsizlik standartlarına əməl etməmək (avtomobillərin texniki vəziyyəti, təhlükəsizlik kəməri, ABS, əlavə pedal və s. yoxdursa),
- təlimatçının yetkinlik və sertifikatına zəmanət verməmək,
təlim planında təhlükəsiz sürüş saatlarını düzgün təyin etməmək.
Praktik olaraq, Azərbaycanda yol-nəqliyyat hadisələrində təlim müəssisəsinin hüquqi məsuliyyəti kursantın və təlimatçının davranışından asılı olaraq dəyişir. Məktəb sərt qaydaları pozarsa, məsuliyyət əlavə olaraq ortaya çıxır.
Məsuliyyətin dəyişdiyi hallar
Kursantın yaşına və hüquqi statusuna görə: 18 yaşdan kiçik kursantın məsuliyyəti qanuni nümayəndə və təlimatçı vasitəsilə idarə olunur.
Təlim zamanı avtomobilin təhlükəsizlik xüsusiyyətlərinə görə: Avtomobil texniki cəhətdən nasaz olarsa, məktəb məsuliyyət daşıyır.
Hadisənin xarakterinə görə:
- qəsdən törədilmiş qayda pozuntusu - kursantın məsuliyyəti;
- diqqətsizlik və nəzarətsizlik - təlimatçı və ya məktəb məsuliyyəti.
Sigorta vəziyyəti: Təlim zamanı avtomobilin sığortası varsa, zərər müəyyən hallarda sığorta şirkəti tərəfindən ödənilir, amma hüquqi məsuliyyət kursant və ya təlimatçı arasında qalır.
Hüquqi əsaslar
Azərbaycanda bu məsələ “Yol Hərəkəti Haqqında” qanun, Mülki Məcəllə və Məktəb və təlim müəssisələrinin tənzimləyici normativləri ilə tənzimlənir.
Mülki məsuliyyət: Zərərçəkmiş şəxsə kompensasiya ödənilməsi.
Cinayət məsuliyyəti: İnsan həyatı və sağlamlığına zərər verildikdə, qəsdən və ya ağır qayda pozuntusu varsa.
Həmçinin, kursant və təlimatçı arasında müqavilədə məsuliyyət bölgüsü konkret qeyd olunur ki, bu hüquqi mübahisələrin həllində əsas olur.
Nəticə...
Sürücülük təlimi zamanı yol-nəqliyyat hadisəsi baş verərsə:
- birbaşa məsuliyyət kursantın səhvindən asılıdır;
- təlimatçının diqqətsizliyi varsa məsuliyyət ona düşür;
təhlükəsizlik və texniki nasazlıq, eləcə də təlimin düzgün təşkil olunmaması hallarında məsuliyyət sürücülük məktəbinin üzərinə keçir.
Məsuliyyətin paylanması hər zaman hadisənin səbəblərinə, kursantın yaşına, təlimatçının davranışına və avtomobilin vəziyyətinə bağlıdır.
