Azərbaycan xalqının yaddaşında silinməz iz buraxmış hadisələrdən biri 1992-ci ilin fevralında baş vermiş Xocalı faciəsidir. Bu hadisə təkcə bir şəhərin deyil, bütövlükdə bir millətin taleyinə yazılmış qanlı səhifədir. Lakin tarix yalnız faciələrlə deyil, həm də dirçəliş və qayıdışla yazılır. Bu gün Xocalıya qayıdış prosesi Azərbaycan dövlətinin siyasi iradəsinin, xalqın birliyinin və ədalətə inamının təcəssümüdür.
1992-ci il fevralın 25-dən 26-na keçən gecə Ermənistan silahlı qüvvələri və keçmiş sovet ordusunun 366-cı motoatıcı alayının iştirakı ilə Xocalı şəhərinə hücum edildi. Nəticədə yüzlərlə dinc sakin qadınlar, uşaqlar, qocalar amansızcasına qətlə yetirildi. Rəsmi məlumatlara görə, 613 nəfər öldürüldü, 1000-dən çox insan yaralandı, yüzlərlə sakin əsir və girov götürüldü.
Xocalı faciəsi beynəlxalq humanitar hüququn kobud şəkildə pozulması idi. Dinc əhaliyə qarşı törədilmiş bu kütləvi qırğın insanlığa qarşı cinayət kimi qiymətləndirilir. Bu hadisə bir daha göstərdi ki, münaqişə şəraitində belə mülki əhali hədəfə çevrilməməlidir. Xocalı hadisələri Azərbaycan xalqının milli yaddaşında dərin yara açdı. Hər il fevralın 26-da ölkə boyu şəhidlərin xatirəsi ehtiramla yad edilir, dünya ictimaiyyətinə bu həqiqətlərin çatdırılması üçün müxtəlif tədbirlər keçirilir. “Xocalıya ədalət” kampaniyası çərçivəsində bir sıra ölkələr və beynəlxalq təşkilatlar bu hadisəni soyqırımı və ya kütləvi qətliam kimi tanımışdır. Azərbaycan dövləti Xocalı həqiqətlərinin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması istiqamətində ardıcıl siyasət həyata keçirmişdir. Müxtəlif ölkələrin parlamentlərində Xocalı ilə bağlı qətnamələr qəbul edilmiş, beynəlxalq konfranslar və anım mərasimləri təşkil olunmuşdur. Xocalı faciəsi ilə bağlı həqiqətlərin yayılması yalnız siyasi deyil, həm də mənəvi məsələdir. Bu, həm şəhidlərin xatirəsinə ehtiram, həm də gələcək nəsillərin ədalət və humanizm prinsipləri əsasında tərbiyəsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşı
2020-ci ildə baş vermiş Vətən müharibəsi nəticəsində Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü bərpa etdi. Bu Qələbə yalnız hərbi deyil, həm də tarixi ədalətin bərpası idi. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən elan edilən “Böyük Qayıdış” proqramı çərçivəsində işğaldan azad olunmuş ərazilərdə genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işlərinə start verildi. Xocalı şəhəri də bu prosesin mühüm istiqamətlərindən biridir. Uzun illər işğal altında qalmış şəhər artıq yenidən dirçəlmək yolundadır. İnfrastruktur layihələri, yolların, məktəblərin, yaşayış binalarının tikintisi və kommunikasiya xətlərinin bərpası Xocalının əvvəlkindən daha müasir və abad şəhərə çevriləcəyini göstərir. Xocalıya qayıdış təkcə fiziki köç deyil, həm də mənəvi zəfərdir. Bu, öz doğma torpaqlarından didərgin düşmüş insanların ata-baba yurduna qayıtması, xatirələrin yenidən dirçəldilməsi deməkdir. Qayıdış prosesi təhlükəsizlik, infrastruktur və sosial təminat məsələləri nəzərə alınmaqla mərhələli şəkildə həyata keçirilir. Dövlət tərəfindən köçürüləcək ailələr üçün müasir standartlara cavab verən evlər tikilir, sosial obyektlər yaradılır, məşğulluq imkanları təmin edilir. Məqsəd yalnız insanları torpağa qaytarmaq deyil, həm də davamlı və layiqli yaşayış şəraiti yaratmaqdır. Xocalıya qayıdış Azərbaycan xalqının sarsılmaz iradəsinin, milli birliyinin və dövlət-xalq həmrəyliyinin bariz nümunəsidir. Xocalı faciəsi unudulmur və unudulmayacaq. Şəhidlərin xatirəsi xalqın qəlbində əbədi yaşayır. Eyni zamanda, Xocalıya qayıdış gələcəyə ümidlə baxmağın simvoludur.
Xocalı faciəsi Azərbaycan xalqına qarşı törədilmiş ən ağır cinayətlərdən biridir. Lakin xalqın iradəsi, dövlətin qətiyyəti və beynəlxalq hüquqa əsaslanan mövqe nəticəsində bu faciənin üstündən zaman keçsə də, həqiqətlər dünyaya çatdırılır və ədalət uğrunda mübarizə davam edir.
Xocalıya qayıdış isə bu mübarizənin məntiqi nəticəsidir – dağıdılmış şəhərin yenidən qurulması, həyatın bərpası və tarixi ədalətin təntənəsi. Bu, həm keçmişə ehtiram, həm də gələcəyə inamın ifadəsidir.
Azər Ağayev
YAP Tərtər rayon təşkilatının sədr müavini
