Meksikada Venesuela variantı təkrarlanmadı
Ötən gün Meksika Müdafiə Nazirliyi ölkənin "Xalisko Yeni Nəsil" adlı ən böyük narkokartelinin başçısı, El Menço ləqəbli Nemesio Oseqera Servantesin zərərsizləşdirilməsi istiqamətində əməliyyat keçirib. Bu tədbirdə narkobaron öldürülüb. Əməliyyata Meksikanın Hərbi Hava Qüvvələrinin (HHQ) təyyarələri və Milli Qvardiyanın çevik müdaxilə xüsusi qüvvələri cəlb edilib. Nazirliyin açıqlamasında bildirilib ki, əməliyyat zamanı hərbçilər hücuma məruz qalıblar: "Nəticədə cinayətkar qrupun dörd üzvü hadisə yerində həlak olub və üçü ağır yaralanıb".
Məlumata görə, əməliyyat nəticəsində narkokartelin iki üzvü tutulub, meksikalı üç hərbçi yaralanıb: "Kartel üzvlərindən müxtəlif silahlar və zirehli texnika, o cümlədən təyyarələri vurmağa və zirehli texnikanı məhv etməyə qadir raket qurğuları müsadirə edilib".
Silahlılar liderlərinin ölüm xəbərindən sonra müharibə elan ediblər. Onlar mülki şəxsləri öldürəcəklərinə söz veriblər. Kartel üzvləri Milli Qvardiyanın bazasına hücum ediblər.
El Menço öldürüləndən sonra ölkənin səkkiz ştatında, o cümlədən Xalisko, Miçoakan, Kolima, Tamaulipas, Quanaxuato və Aquaskalyentesda kartel üzvləri avtomobil yollarını bağlayıb, iğtişaş törədiblər. Meksikanın bir sıra regionunda avtomobil yollarının kütləvi şəkildə bağlanması, maşınların və kommersiya müəssisələrinin yandırılması faktı qeydə alınıb.
Yeri gəlmişkən, Azərbaycanın Mexikodakı səfirliyi davam edən iğtişaşlarla bağlı Meksikadakı azərbaycanlılara müraciət edib. Bildirilib ki, Meksikanın bəzi bölgələrində təhlükəsizlik vəziyyətinin pisləşməsi ilə əlaqədar olaraq bu ölkədə səfərdə olan və ya müvəqqəti yaşayan Azərbaycan vətəndaşlarına Xalisko ştatı, eləcə də qonşu Miçioakan, Quanaxuato, Kolima, Aquaskalientes, Zakatekas və Nayarit ştatlarında yerli dövlət orqanları tərəfindən verilən təhlükəsizlik tövsiyələrini diqqətlə izləmələri və onlara ciddi şəkildə riayət etmələri tövsiyə olunur.
Nemesio Oseqera Servantes, yəni El Menço qəddarlığı ilə tanınıb. Narkotik sindikası 2010-cu ildə Xalisko ştatında yaranıb, zaman keçdikcə öz təsirini bütün ölkəyə yayıb. El Menço əvvəllər polis əməkdaşı olub. O, ABŞ-yə böyük həcmdə kokain, metamfetamin və fentanil qaçaqmalçılığına cavabdeh olan güclü cinayətkar təşkilat yaradıb. 60 yaşlı El Menço Meksikanın ən çox axtarılan cinayətkarlarından biri olub. Dövlət Departamenti El Mençonun həbsinə və ya məhkum edilməsinə səbəb ola biləcək məlumat üçün 15 milyon dollara qədər mükafat elan etmişdi.
ABŞ Dövlət Departamentinin qiymətləndirməsinə görə, o, ölkədə kokain, heroin və metamfetamin qaçaqmalçılığı üzrə ən böyük imkanlara malik idi, həmçinin fentanil tədarükü ilə məşğul olurmuş. El Menço rəqib qruplaşmaların üzvlərinin və Meksika hüquq-mühafizə orqanları əməkdaşlarının çoxsaylı qətllərində təqsirli bilinir, həmçinin Meksika hökuməti nümayəndələrinə sui-qəsd cəhdlərinə aidiyyəti olduğu güman olunur.
Ağ Evin mətbuat katibi Kerolin Livitt bildirib ki, ABŞ kəşfiyyatı Meksika hakimiyyətinə "Xalisko Yeni Nəsil" narkokartelin başçısı, El Menço ləqəbi ilə tanınan Nemesio Ruben Oseqera Servantesi izləyib zərərsizləşdirməyə kömək edib. Mətbuat katibi bildirib ki, Birləşmiş Ştatlar Meksika hökumətinə Talpalpa əməliyyatının keçirilməsinə kəşfiyyat dəstəyi göstərib: "Bu əməliyyat zamanı El Menço - bədnam narkobaron və "Xalisko Yeni Nəsil" kartelinin lideri zərərsizləşdirilib. ABŞ ərazimizə ölümcül narkotik göndərən narkoterrorçuların çoxdan layiq olduqları məhkəmə qarşısına çıxması üçün mümkün olan hər şeyi edəcək".
Hələ bu ilin yanvarında Prezident Donald Tramp Meksikanı narkokartellərin mövqelərinə zərbələr endirəcəkləri ilə bağlı bir neçə dəfə xəbərdarlıq etmişdi. Venesuelada Nikolas Maduroya qarşı əməliyyat keçirildikdən sonra Meksikada Donald Trampın xəbərdarlığından narahat olmağa başladılar. Bunun ardınca Meksika Prezidenti Klaudia Şeynbaum Ağ Evə, Donald Trampa antinarkotik tədbirləri keçirdiklərini isbatlamaq üçün yanvarın 20-də ABŞ-yə cinayətkar qruplaşmanın 37 üzvünü təhvil verib.
Klaudia Şeynbaum hökuməti bəyan etdi ki, bu addım hər iki ölkənin xeyrinədir, suverenlik və ərazi bütövlüyünə tam hörmət edilməsi üçün ABŞ ilə koordinasiyalı iş aparılır.
Meksika hökumətinin Birləşmiş Ştatlara təhvil verdiyi 37 nəfər Vaşinqton, Hyuston, Nyu-York, Pensilvaniya, San-Antonio və San-Dieqoda mühakimə olunacaqlar. Onlar müəyyən müddətə azadlıqdan məhrum ediləcək, ABŞ prokurorları onlara ölüm cəzası tələb etməyəcək.
ABŞ-nin Baş prokuroru Pem Bondi onda bildirmişdi, bu, Donald Tramp administrasiyasının kartelləri məhv etmək missiyasında daha bir tarixi nailiyyətdir: "Onlar Amerika xalqına qarşı cinayətlərinə görə cavab verəcəklər".
Donald Tramp Venesuela kimi Meksikanı da narkokartellərin idarə etdiyi iddiasını irəli sürürdü. ABŞ-nin Federal Təhqiqat Bürosunun (FTB) direktoru Kaş Patel bu ölkəyə səfər edərək hakimiyyət orqanları ilə narkotacirlərin təhvil verilməsi istiqamətində danışıqlar apardı. O, Mexikodan əliboş qayıtmadı. Yanvarın 23-də FTB-nin ən çox axtardığı on qaçqın cinayətkar siyahısına daxil olan Alexandro Rosalesi və Rayan Ueddinqi götürüb ABŞ-yə apardılar. Birinci 2016-cı ildə Şimali Karolinada bir qadının öldürülməsi işi üzrə axtarışda idi. İkinci, FTB-nin iddiasına görə, böyük idmandan ayrıldıqdan sonra (Ueddinq 2002-ci il Olimpiadasında snoubordda medal uğrunda mübarizə aparmışdı) Meksikanın Sinaloa kartelinə qoşulmayıb, Kolumbiyadan Meksika vasitəsilə ABŞ və Kanadaya kokain tədarükünün transmilli şəbəkəsinə rəhbərlik etməyə başlamışdı.
Rəsmi Vaşinqton Latın Amerikası ölkələrindən, o cümlədən Meksikadan ABŞ-yə narkotik maddələrin axını olduğunu dəfələrlə bildirib. Hətta mühacirlərin və narkotiklərin qarşısının alınması məqsədilə iki ölkə arasında beton divar da hörüldü. O vaxt rəsmi Mexiko Ağ Evin bu addımını qınamışdı.
Hələ 2023-cü ildə Donald Tramp bildirmişdi ki, yenidən prezident seçiləcəyi təqdirdə Meksika kartellərinin mövqelərinə zərbə vurmaq barədə düşünür. Nikolas Maduronun həbsindən sonra Ağ Evin rəhbəri kəskin şəkildə diqqətini Latın Amerikasının başqa ölkələrinə, o cümlədən Kuba və Meksikaya yönəltdi.
ABŞ-nin dövlət katibi Marko Rubioya Meksikanın 75 deputatı məktub göndərərək bildirmişdilər ki, birtərəfli hərbi hərəkətlər Meksikanın suverenliyini pozar və Prezident Klaudia Şeynbaumun başlatdığı yeni əməkdaşlıq dövrünü kölgələyər. Onlar ölkə prezidentinin mütəşəkkil cinayətkarlığa qarşı mübarizədə kəşfiyyat imkanlarını gücləndirdiyini, qətllərin səviyyəsini əhəmiyyətli dərəcədə azaltdığını, ölkə tarixində ən böyük fentanil müsadirəsini həyata keçirdiyini və başqa uğurları qeyd ediblər.
Klaudia Şeynbaum 2024-cü ilin oktyabrında vəzifəsinin icrasına başladıqdan sonra paytaxtda zorakılıq epidemiyasının qarşısı alındı. Şəhər hakimiyyətləri polisin səlahiyyətlərini genişləndirdi, əməkdaşların maaşını 50%-dən çox artırıldı və videomüşahidə sistemi kəskin şəkildə (beş il ərzində, Şeynbaum mer olduğu illərdə Mexikoda küçə kameralarının sayı təxminən 15 mindən 80 minə qədər artıb) gücəndirildi. Bundan başqa, zorakı olmayan cinayətlərə – narkotik saxlama və ya oğurluğa görə tutulan gənclər psixoloqların və polisin iştirakı ilə çoxaylıq reabilitasiya kurslarından keçmək qarşılığında həbsdən azad edilirdilər. Bir sözlə, Donald Trampın narkotikə, narkokartellərə qarşı mübarizə konsepsiyası Klaudia Şeynbaumun həyata keçirdiyi plana tam uyğun gəlirdi.
2025-ci ilin məlumatına əsasən, cinayətkar qruplar Meksikanın üçdə birinə nəzarət edir. Onlar dövlətin rəsmi qurumları ilə paralel idarəetmə institutları yaradıb, rəsmi institutlarla rəqabət apararaq paralel hakimiyyət sistemi formalaşdırıblar. Bu qruplar sadəcə narkotik ticarəti ilə məşğul olmur, vergi toplayır, ədalət mühakiməsi həyata keçirir və əhaliyə sosial xidmətlər göstərirlər.
Donald Tramp 2025-ci ilin fevralında Meksikada səkkiz ən böyük karteli terror təşkilatı elan etdi. Bununla da o, yerli problemi qlobal müstəvidə beynəlxalq təhlükəsizlik çağırışına çevirdi.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, Meksika kartelləri müasirliyin sistemli fenomenidir. Onlar eyni anda iki ölçüdə mövcuddur: qlobal biznes strukturları və kölgə hökumətləri kimi. Bildirilib ki, bu ikili xarakter onları faktiki olaraq toxunulmaz edir. Çünki dövlət onlarla cinayətkar kimi davrana bilmir. Bu halda dövlət alternativ hakimiyyət sistemi ilə üzləşir.
Nəzarət altındakı ərazilərdə kartellər mübahisələri kölgə məhkəmələri vasitəsilə həll edir, biznesdən müntəzəm ödənişlər toplayır, yerli hakimiyyətlərin kadr siyasətinə təsir göstərir və ictimai davranış qaydaları müəyyən edirlər. Məsələn, "Xalisko Yeni Nəsil" karteli müasir tipli qlobal françayz kimi fəaliyyət göstərir. Mərkəzi rəhbərlik strategiyanı müəyyən edir, Meksikanın 32 ştatından 28-də regional nümayəndəliklər isə yüksək muxtariyyət dərəcəsi ilə işləyir. Odur ki, bu cinayətkar dəstə halından kadr siyasəti və marketinq strategiyaları olan transmilli korporasiya kimi fəaliyyət göstərir.
Məlumatlara görə, Meksikada 2023-cü ilə qədər kriminal strukturların işçilərinin sayı 175 min nəfərə çatmışdı. Çünki kartellər ölkənin beşinci ən böyük işəgötürəninə çevrilmişdi.
Meksikada hər dördüncü biznes gəlirinin dörddə birindən yarısına qədərini kriminal strukturlara verir. Pullar qanuni bank kanalları vasitəsilə keçir – beləliklə, dövlət vergiləri itirir, kartellər isə yuyulmuş vəsaitlər əldə edirlər.
Kartellər Meksikanın rəsmi siyasi həyatına da fəal qatılırlar. Onlar yalnız paralel hakimiyyət strukturları yaratmır, həm də seçki kampaniyalarının maliyyələşdirilməsi, xoşagəlməz namizədlərin qorxudulması və birbaşa zorakılıq vasitəsilə mövcud institutlara təsir göstərirlər. 2023–2024-cü illər seçkiləri zamanı kartellər tərəfindən 36 siyasətçinin qətl edildiyi, 828 namizədə isə hücum olunduğu bildirilir.
Meksikada hakimiyyətə paralel kartellərin təmizlənməsi prosesində ABŞ-nin də iştirakı istisna edilmir. Çünki Ağ Ev üçün Meksika Venesuela deyil. Venesuelanın keçmiş prezidenti və Klaudia Şeynbaum yəhudi olsalar da, rəsmi Mexiko qarşısında qoyulan şərtlər də Madurodan edilən tələblərdən fərqlənir. Venesuela ABŞ-nin dostu olmayanlarla əməkdaşlıq edirdi.
ABŞ və Meksika 2 min millik ortaq sərhəd və sıx iqtisadi əlaqələrlə bağlı olan əsas strateji tərəfdaşlardır. Meksika 2022-ci ildə 779 milyard dollardan çox göstərici ilə ABŞ-nin ən böyük ticarət tərəfdaşlarından biridir. Əməkdaşlıq ticarət, təhlükəsizlik, narkotik qaçaqmalçılığı ilə mübarizə və idarəetmə sahələrini əhatə edir.
2024-cü ilin yekunlarına görə, ikitərəfli ticarətin həcmi tarixi maksimuma çataraq 839 milyard dolları keçib. Bununla yanaşı, Meksika ABŞ idxalının əhəmiyyətli hissəsini təmin edərək Çin və Kanadanı xeyli qabaqlayır. Odur ki, Meksika ABŞ üçün vacib tərəfdaş sayılır. Odur ki, bu ölkəni narkokartellərin və başqa cinayətkar strukturların idarə etməsi Vaşinqtonun regional və geostrateji maraqlarına uyğun sayılmır.
Venesueladan sonra növbədə Kuba, ya da Kolumbiyanın olacağı ehtimal edilirdi. Donald Tramp Venesueladakı "parlaq" adlandırdığı əməliyyatdan danışarkən "hazırlaşmalı olacaq" daha üç ölkənin adını açıqlamışdı: "Meksika ilə nəsə etmək lazım olacaq. Kartellər Meksikanı idarə edirlər". O qeyd etmişdi ki, bu məsələni Klaudia Şeynbaum ilə söhbətlərində dəfələrlə qaldırıb, ancaq nəticə əldə etməyib. Fevralın 22-də isə bu istiqamətdə Vaşinqtonla Mexikonun birgə əməliyyatı artıq başlayıb.
Tramp həmin çıxışında Kubaya dair demişdi: "Kubada işlər pis gedir. Biz Kubada olan və ölkəmizdə yaşayan insanlara kömək etmək istəyirik".
Dövlət katibi Marko Rubio isə onun çıxışına əlavə etmişdi: "Havanada yaşasaydım, hökumətdə olsaydım, narahat olardım".
Donald Tramp Kolumbiya Prezidenti Qustavo Petroya da açıq şəkildə hədə-qorxu gəlmişdi: "Onun kokain fabrikləri, kokain istehsal etdiyi zavodları var". ABŞ lideri bildirmişdi ki, Qustavo Petro "həqiqətən öz arxasını qorumalıdır".
Donald Trampın prezidentliyi dövründə bu ölkələrdə müxtəlif istiqamətdə əməliyyatlar keçirilə bilər, xüsusən, antinarkotik əməliyyatların bir istiqaməti ABŞ-də reallaşa bilər. Çünki bu, qlobal şəbəkədir. Onlar "ağ ölümü" bu ölkənin ərazisində pula çevirirlər. Bu baxımdan, yaxın gələcəkdə onların ABŞ-dəki patronları, yaxud lobbilərinə qarşı da əməliyyat keçirilməsi ehtimal olunur. Əks halda, xərçəng xəstəliyinə oxşar belə kartel yenidən dirçələcək. Ona görə ABŞ, Kuba, Meksika, Venesuela, Kolumbiya və Latın Amerikasının başqa ölkələrini əhatə edən bu şəbəkənin sıradan çıxarılması Donald Trampın ən uğurlu regional əməliyyatı ola bilər.(Report)
