Təbiətin sanki rəssam fırçasından çıxmış əsəri təsiri bağışlayan Göy qurşağı evkalipti ilk baxışda süni zəka ilə yaradılmış görüntünü və ya fantastik film kadrını xatırladır. Lakin bu heyranedici ağac Cənub-Şərqi Asiyanın yağış meşələrində tamamilə real şəkildə mövcuddur.
HİT.az xəbər verir ki, mənşəyi Filippin, İndoneziya və Papua-Yeni Qvineyaya gedib çıxan bu növ 80 metrədək hündürlüyə çata bilir. Bu gün o, yalnız təbii arealında deyil, həmçinin iqlim baxımından oxşar bölgələrdə — Havay, Cənubi Kaliforniya və Florida kimi ərazilərdə park və bağları bəzəyir. Gövdəsində qızılı sarı, neon yaşıl, parlaq qırmızı, gün batımı narıncısı və hətta mavi-bənövşəyi çalarları birləşdirərək təbiətin ən rəngarəng gövdə quruluşuna malik ağacı hesab olunur.
Bu rəng müxtəlifliyinin arxasında dayanan mexanizm hələ tam şəkildə araşdırılmayıb. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, bu xüsusiyyət ağacın özünəməxsus qabıq yenilənmə prosesi ilə bağlıdır. Palıd kimi bir çox ağac növündə qalın və sərtləşmiş qabıq təbəqəsi formalaşdığı halda, Göy qurşağı evkalipti qabığını nazik zolaqlar şəklində davamlı olaraq yeniləyir. Xarici qəhvəyi qat soyulduqda altından xlorofil tərkibli parlaq yaşıl təbəqə üzə çıxır. Bu təzə qat hava ilə təmasda olduqca rəng dəyişimi başlayır.
Ağac göbələk infeksiyalarına qarşı qorunmaq üçün “tanin” adlı təbii birləşmələr ifraz etdikcə yaşıl rəng mavi və bənövşəyi çalarlara çevrilir. Zaman keçdikcə bu rənglər tündləşərək qırmızı və qızılı sarı tonlara transformasiya olunur. Sonda yenidən qəhvəyi rəng alan qabıq tökülür və proses fasiləsiz şəkildə təkrarlanaraq ağacın gövdəsini canlı tabloya çevirir.
Lakin bu vizual effekt yalnız xarici səthdə müşahidə olunur. Ağacın oduncaq hissəsi emal edildikdə bütün rəng çalarlarını itirir və mebel, döşəmə örtüyü və ya kağız istehsalında istifadə edilən adi material görünüşü alır.
Göy qurşağı evkaliptinin faydalı xüsusiyyətləri təəssüf ki, onu həddindən artıq istismarın hədəfinə çevirib. Qiymətli oduncağı və sürətli böyüməsi səbəbindən təbii populyasiyası ciddi təzyiq altındadır. Beynəlxalq Təbiəti və Təbii Sərvətləri Mühafizə İttifaqı ("IUCN") bu növü nəsli kəsilmə təhlükəsi ilə üz-üzə olan həssas kateqoriyaya daxil edib.
Bununla belə, ağacın qeyri-adi estetik görünüşü onun qorunmasına da töhfə verir. Dünyanın müxtəlif ölkələrində botanika bağlarında və parklarda xüsusi qayğı ilə yetişdirilir.
Samir
