Varşava artıq İkinci Dünya müharibəsi zamanı itkilər və zərərə görə Almaniyaya qarşı 1,3 trilyon avro məbləğində iddia qaldırıb...
The Financial Times nəşri
Varşava artıq İkinci Dünya müharibəsi zamanı itkilər və zərərə görə Almaniyaya qarşı 1,3 trilyon avro məbləğində kompensasiya iddiası qaldırıb.
Polşa Rusiyaya qarşı reparasiya iddiası hazırlayır, bu isə Almaniyadan İkinci Dünya müharibəsi cinayətlərinə görə 1,3 trilyon avro kompensasiya tələbini təkrarlayır.
Baş nazir Tuskun tarixi cinayətləri araşdırmaq tapşırığı verdiyi institutun direktoru Bartosz Qondek bildirib ki, araşdırma nasist zorakılığının öyrənilməsi ilə müqayisədə xeyli daha geniş olacaq, çünki Polşa soyuq müharibə dövründə dörd onillikdən çox sovet təsiri altında qalıb.
İddia qaldırılması Moskva ilə münasibətlərdə gərginliyin artması riskini daşıyır, xüsusilə Varşava Vladimir Putini hibrid müharibəni gücləndirməkdə ittiham etdiyi bir vaxtda. Bu ittihamlar ötən ilin sentyabrında rus pilotsuz aparatlarının Polşa hava məkanına daxil olmasından sonra daha da artıb.
Tuskun hökuməti həmçinin bildirir ki, Polşa hazırda Rusiya kiberhücumlarının ən tez-tez hədəfi sayılır və Rusiyanın xeyrinə casusluqda şübhəli bilinən bir neçə nəfər saxlanılıb.
Qondek qeyd edib ki, Moskvadan tələb ediləcək kompensasiyanın məbləğinin 2022-ci ildə Berlindən tələb edilən məbləği keçib-keçməyəcəyini müzakirə etmək üçün hələ tezdir.
Onun sözlərinə görə, təxminən 10 polşalı tarixçi və tədqiqatçıdan ibarət komanda alman iddiasının hesablanması zamanı qarşılaşdıqları çətinliklərdən daha böyük maneələrlə üzləşir və araşdırmanı “uzunmüddətli layihə” adlandırıb.
Polşalı tarixçilərin Rusiya arxivlərinə çıxışı yoxdur, bir çox mühüm sənədlər isə sovet dövründə saxtalaşdırılıb və ya məhv edilib.
Polşanın Almaniyaya qarşı reparasiya iddiaları hələ də həll olunmayıb və mübahisəli olaraq qalır, o cümlədən daxili siyasətdə. Almaniya hesab edir ki, reparasiya məsələsi İkinci Dünya müharibəsindən sonra hüquqi baxımdan bağlanıb. Bu arada Polşanın sağ radikal müxalif “Hüquq və Ədalət” partiyası Tuskun Berlini reparasiya ödəməyə məcbur etmək üçün kifayət qədər addım atmadığını bildirir.
2022-ci ildə Almaniyaya qarşı iddianın təşəbbüskarı olmuş Avropa Parlamentinin deputatı Arkadiuş Mularçik bildirib ki, onun partiyası həmişə sonradan Rusiyaya qarşı da analoji tələb irəli sürməyi planlaşdırıb.
Lakin o, Tusku Moskvaya qarşı narazılıqdan istifadə edərək Almaniya ilə reparasiyalar üzrə danışıqlardakı “durğunluğu” kölgədə qoymağa çalışmaqda ittiham edib.
Mularçik bildirib ki, Rusiyadan reparasiyalar məsələsinin qaldırılması əslində əsas məsələni, yəni Almaniyanın hələ də həll olunmamış məsuliyyət problemini dolanmaq cəhdidir.
O əlavə edib ki, Tusk artıq “Hüquq və Ədalət” partiyasının uğurlarını öz adına çıxarıb və Rusiyadan reparasiya tələb etməklə siyasi dividendlər qazanmağa çalışması təəccüblü olmaz.
Kreml uzun müddət 1940-cı ildə baş vermiş Katın qətliamı kimi vəhşilikləri inkar edib. Həmin hadisə zamanı Almaniya və Sovet İttifaqı Polşanı böləndən az sonra təxminən 22 min polşalı zabit və mülki şəxs edam olunmuşdu.
Lakin 2010-cu ildə Rusiya parlamenti nəhayət sovet lideri İosif Stalinin Katın qətliamına göstəriş verdiyini etiraf etdi.
Ukraynada müharibə başlayandan sonra isə Putin Polşaya qarşı yönəlmiş revizionist tarix versiyasını təşviq edir.
2023-cü ildə Rusiya parlamentinin o zamankı sədri Vyaçeslav Volodin Polşanın İkinci Dünya müharibəsinin sonunda ölkənin azad edilməsinə görə Rusiyaya 750 milyard dollar ödəməsini təklif etmişdi.
Yanvarda Rusiya Federal Arxivinin rəhbəri Andrey Artizov Putinin sifarişi ilə aparılmış araşdırmanın guya Polşanın Sovet İttifaqının Böyük Britaniya və Fransa ilə Almaniyaya qarşı əməkdaşlıq səylərini pozduğunu göstərdiyini bildirib. Polşa bu iddianı rədd edir.
Polşalı tarixçi Pavel Maxçeviç bildirib ki, Tusk Sovet İttifaqının cinayətləri barədə hesabat tələb etməklə ehtimal ki, iki siyasi məqsəd güdür.
Birincisi, onun sözlərinə görə, hökumət Putinin Polşaya qarşı güclənən dezinformasiya kampaniyasına qarşı çıxmaq istəyir. İkincisi isə Tusk ictimai rəyə göstərmək istəyir ki, Polşa maraqlarının qayğısına yalnız sağçılar və “Hüquq və Ədalət” partiyası qalmır.
Ötən yay vəzifəyə gələndən bəri “Hüquq və Ədalət” partiyasını təmsil edən və tarixçi olan Polşa prezidenti Karol Navrotski Almaniyaya reparasiyalar məsələsində təzyiq göstərir.
O, yanvarda Auşvits düşərgəsinin azad edilməsinin ildönümü münasibətilə çıxışında bildirib ki, bu günə qədər Almaniya dövləti İkinci Dünya müharibəsi cinayətlərinə görə Polşaya reparasiya ödəməyib və belə yanaşma ilə dünyada sülh qurmaq mümkün deyil.
Almaniyanın Polşanın reparasiya iddialarını rədd etməsinə baxmayaraq, kansler Fridrix Merts son vaxtlar müəyyən barışdırıcı addımlar atıb, o cümlədən Berlində Polşa memorialının tikiləcəyini və talan edilmiş Polşa artefaktlarının qaytarılacağını vəd edib.
Merts Tusklə görüşdən sonra dekabrda bildirib ki, Polşa xalqına münasibətdə humanitar jestlərin digər imkanları müzakirə olunur, konkret məbləğlər açıqlanmır, lakin Almaniya hökuməti Polşa qarşısında tarixi məsuliyyətini yaxşı anlayır.
Tuskun kanselyariyasının rəhbər müavini Yakub Stefanak bildirib ki, Polşa Sovet İttifaqı cinayətlərinin faktlarını müəyyən etmək yolunun başlanğıcındadır və sovet dövrünü yaşamış, əksəriyyəti yaşlı olan insanların ifadələrini toplamaq üçün “son çağırış” mərhələsinə daxil olub.
Hökumətin tapşırığı ilə araşdırma aparan institutun direktoru Bartosz Qondek əlavə edib ki, institut yalnız sovet hərbi cinayətlərini deyil, həm də 1945-ci ildən sonra əhali və şərq ərazilərinin itirilməsi nəticəsində Polşanın ödədiyi bədəli müəyyənləşdirməyə çalışacaq.
Onun sözlərinə görə, hesabatda soyuq müharibə dövründə “sovet sistem üstünlüyünün” uzunmüddətli iqtisadi və sosial nəticələri də əks olunmalıdır.
Poliqon.info
