Almaniyada keçirilən 62-ci Münhen Təhlükəsizlik Konfransı (MSC) beynəlxalq nizamın "bitdiyini və daha Avropa NATO-suna çağırış etdiyini" bildirən bir mesajla başa çatdı.
Hafta.az yazır ki, ABŞ Dövlət Katibi Marko Rubio Avropaya dəyər verən daha barışdırıcı bir mesaj verdi, lakin bu, etimadı bərpa etmək üçün kifayət olmadı. Qərb mediası konfransın nəticələrini geniş şəkildə işıqlandırdı.
Qiymətləndirmələrdə Rubionun çıxışının daha nəzakətli şəkildə ifadə olunsa da, keçən il ABŞ vitse-prezidenti C.D. Vensin etdiyi "dağıdıcı" çıxışa olduqca bənzədiyi qeyd edildi. Həmçinin Rubionun əməkdaşlıq mesajının inandırıcı olmadığı və NATO-nun daha Avropaya çevrilmə ehtimalının şübhə altına alındığı vurğulandı.
Münhen Konfransının bəzi maraqlı qiymətləndirmələrini nəzərə çatdırırıq:
“POlitico”: Conatan Martinin “Politico”da dərc edilmiş məqaləsində ABŞ Prezidenti Donald Trampın "əvvəlkindən daha çox "axsaq ördək"ə bənzədiyi" şərh edilib. Avropa paytaxtları ABŞ Dövlət Katibi Marko Rubionun "Amerika ilə Avropa bir yerdədir" mesajını alqışlasa da, Trampın son açıqlamaları Avropa şəhərlərində ehtiyatlı planlaşdırmaya səbəb olub. "Münhen Təhlükəsizlik Konfransı uzun müddətdir ki, ABŞ siyasətçilərinin intensiv iştirakı səhnəsi olub. Lakin Amerika daxili siyasətinin bu qədər diqqət çəkməsini nadir hallarda görmək olar" deyən məqalədə Kaliforniya qubernatoru Qevin Nyusomun görüşləri ətraflı şəkildə təsvir edilib və onun "Amerikanın uzunmüddətli münasibətləri ölü deyil, sadəcə hərəkətsizdir" mesajı vurğulanıb.
“Euractiv”: İlana Bet-El tərəfindən “Euractiv”də dərc olunmuş məqalədə Münhen Təhlükəsizlik Konfransının mövcudluğu və funksiyası şübhə altına alınıb. Məqalədə bildirilir ki, Soyuq Müharibə dövründə 1963-cü ildə qurulan konfrans o dövrdə mənalı idi, lakin bu günlərdə rəsmilər artıq tez-tez görüşürlər, buna görə də oxşar görüşlər təkrarlanır.
Məqalədəki ən diqqət çəkən element ABŞ Dövlət Katibi Marko Rubionun çıxışının ayaq üstə alqışlarla qarşılanması idi. Məqalədə Rubionun Soyuq Müharibə-dən sonrakı qaydalara əsaslanan beynəlxalq nizamı, qloballaşmanı və iqlim siyasətini tənqid etdiyi və bu yanaşmanın "ABŞ ilə ittifaqın indi millətçi-xristian qlobal liderlik gündəliyini həyata keçirmək demək olduğunu" qeyd etdiyi bildirilir. Bu, millətçi-xristian qlobal liderlik gündəliyini həyata keçirmək deməkdir, əks halda, sizə məhəl qoyulmayacaq və bu sözlər avropalılar tərəfindən alqışlandı", - deyə məqalədə bəyanatı tənqid edənlər bildiriblər.
Məqalədə əlavə edilib ki, "konfrans boyunca bir çox şərhlər NATO-nun köhnə versiyasına və transatlantik münasibətlərə qayıtmaq ideyasına yönəlib" və eyni zamanda, "NATO-nun köhnə versiyasına qayıtmaq müzakirələrindən kənarda ABŞ-ın 19-cu əsr tipli güc və sivilizasiya anlayışına doğru irəlilədiyi" bildirilir.
“Bloomberg”: Mark Çempion “Bloomberg”də yayımlanan məqaləsinə belə başlayıb: "Alman aparıcısı və moderatoru Volfqanq İşinqerin sözlərinə görə, Marko Rubionun çıxışı "Avropa auditoriyasında kollektiv rahatlıq hissi yaratdı". Amma əgər belə bir hiss həqiqətən yaranarsa, bu, yanlış bir fikir olardı".
Məqalədə qeyd olunur ki, Rubionun çıxışı ötən il konfransda iştirak edən ABŞ vitse-prezidenti C.D. Vansin çıxışına çox bənzəyir. Vens, qitənin əhəmiyyətini "Amerikanın sizin üçün edə biləcəyi heç nə yoxdur" sözləri ilə rədd etməsindən fərqli olaraq, Rubio Avropanı Trampın mədəni inqilabına qoşulmağa çağırıb; "O, ittifaqı “MAGA” xətti ilə yenidən formalaşdırmağı təklif edib" deyilir.
"Trampın qayıdışından bir il sonra yeganə müsbət inkişaf avropalıların artıq vəziyyətlərini inkar etməməsidir" ifadəsini özündə əks etdirən məqalədə qeyd olunur: "Bu ilki görüş göstərir ki, Avropa müdafiə məsələsində daha ciddi mövqe tutmağa başlayır; bu, müsbət inkişafdır. Lakin transatlantik alyansın sağlamlığı ABŞ rəsmilərinin xoşməramlı bəyanatlarından və ya çıxış tonundan daha çox, ABŞ-ın öhdəliyini sınayacaq inkişaflar qarşısında Avropanın silahlanma sürətinin nə dərəcədə adekvat olacağından asılı olacaq".
BBC: Entoni Zürçerin BBC-də dərc etdiyi rəy məqaləsində Münhenə gələn Demokrat nümayəndələrin açıqlamaları geniş işıqlandırılıb və "Dövlət Katibinin sözləri müsbət qarşılanmasa belə və ya keçən il eyni konfransda Avropanı sərt tənqid edən vitse-prezident C.D. Vens kimi danışsa belə, bəzi digər ABŞ siyasətçiləri avropalılara "bu da keçəcək" mesajını verməyə hazır idilər" deyə şərh edilib. Məqalədə vurğulanıb ki, "Trampın "Amerika Birinci" yanaşması və Qərb mədəniyyətinin qorunmasına vurğu Co Bayden dövründə müdafiə olunan liberal beynəlxalq nizam konsepsiyasından kəskin şəkildə fərqlənir".
Məqalədə belə bir nəticəyə gəlinib ki, "Rubio çıxışı ilə bəzi sərt məqamları yumşaltmış ola bilər. Lakin Münhenə gələn Demokrat siyasətçilər Tramp administrasiyasına daha aydın müxalifət təqdim etməyə çalışıblar".
"The Guardian": Natali Tokçinin "The Guardian"da dərc etdiyi rəy məqaləsində deyilir ki, "Münhen Təhlükəsizlik Konfransından xoş xəbər transatlantik münasibətlərdə kəskin pisləşmənin olmamasıdır". “Rubionun builki çıxışı və Vensin 2025-ci il çıxışı eyni medalın iki üzü kimi idi. Vensin üslubu kobud və təxribatçı, Rubionun çıxışı daha incə və ardıcıl idi. Lakin Vaşinqtondan gələn əsas mesaj dəyişməz qaldı”, - deyə məqalədə bildirilir və əlavə olunur: “Avropa və ABŞ mədəniyyətə, ənənəyə və dinə əsaslanan etno-siyasi dəyərlərlə müəyyən edilməlidir. Bu tarixi irsin millətçiliyə, irqçiliyə, faşizmə və müstəmləkəçiliyə səbəb olması, görünür, utanılacaq bir şey kimi qəbul edilmir”.
Toççi sözünə davam edərək deyir: “Rubionun mesajı Vensinkindən daha strateji və incə idi. Lakin məhz bu səbəbdən daha təhlükəli ola bilər, çünki gərginliyi azaltmaqla Avropanı yalançı məmnunluq hissi ilə susdura bilər. Fransanın Avropa işləri üzrə naziri Benjamin Haddadın Münhendə dediyi kimi, Avropa yenidən “təxirəsalma düyməsini basmağa” meylli ola bilər”. Toççi məqaləsini bu sözlərlə yekunlaşdırıb: "ABŞ qitənin müdafiəsindəki rolunu azaltdığı bir vaxtda NATO daxilində güclü Avropa sütunu təhlükəsizliyi təmin etməyin ən real yolu ola bilər. Bu, Aİ-ni hərbi ittifaqa çevirməkdən və ya könüllülərdən ibarət koalisiyalar qurmaqdan daha mümkün görünür. Lakin, ABŞ hazırkı imperialist istiqamətini davam etdirərsə, bu, Avropanın təhlükəsizliyinə zəmanət verə bilməz. Münhendəki Bayerischer Hof-dan yalançı rahatlıq hissi ilə ayrılan avropalılar Maga America tərəfindən qurulmuş tələyə düşmüş ola bilərlər".
"The New York Times": Stiven Erlanger və Devid E.Sangerin "The New York Times"da Münhen Təhlükəsizlik Konfransı ilə bağlı yayımlanmış təhlilində bildirib ki, Avropa liderləri son bir ildə ABŞ-dan üç fərqli yanaşma eşidiblər; bunların hamısı Vaşinqtonun müdafiə öhdəliyinə yeni məhdudiyyətlər qoyduğunu göstərir. Məqalədə bu üç yanaşma aşağıdakı kimi ümumiləşdirilib:
"Birinci yanaşma ötən il vitse-prezident C.D.Vens tərəfindən ifadə edilib. O, Avropa tipli demokratiyanı sərt tənqid edərək, miqrasiya dalğalarının və Avropanın ifrat sağçı partiyalara qoyduğu məhdudiyyətlərin qitə üçün Rusiya təcavüzündən daha böyük təhlükə yaratdığını iddia edib.
İkinci yanaşmanı şənbə günü Dövlət Katibi Marko Rubio verib. Oxşar mesajı daha yumşaq tonda verən Rubio, Avropa ilə ABŞ arasında paylaşılan bəzən qeyri-müəyyən və idealizə edilmiş mədəni tarixdən danışıb, sərhədlər nəzarət altına alınmazsa, hər iki tərəfin "sivilizasiyanın silinməsi" təhlükəsi ilə üzləşəcəyini iddia edib.
Eyni konfransda çıxış edən ən yüksək vəzifəli müdafiə rəsmisi olan Müdafiə Nazirinin siyasi işlər üzrə müavini Elbric Kolbi klassik Amerika milli təhlükəsizlik yanaşması təklif edib. Dəyərlərdən daha çox ortaq maraqları vurğulayan Kolbi, tərəflərin "konkret tərəfə" diqqət yetirməli olduqlarını bildirib.
Məqalədə Rubionun Rusiya təhlükəsinə məhdud dərəcədə diqqət yetirdiyi, Münhendən sonra Slovakiya və Macarıstana səfərinin diqqətəlayiq olduğu qeyd edilib. Bəzi Avropa rəsmiləri bu yanaşmanı "zəhər həbi" kimi təsvir edərək, ABŞ-ın təhlükəsizlik çətiri müqabilində Avropadan ideoloji uyğunluq tələb etdiyini irəli sürüblər. Təhlildə həmçinin bildirilir ki, Avropa hansı Amerika ilə müttəfiq olduğunu şübhə altına alır. Bəzi müşahidəçilər Rubionun ritorikasını İkinci Dünya Müharibəsindən sonrakı klassik Amerika xəttinə qayıdış kimi qiymətləndirməyin "özünü aldatma" ola biləcəyini iddia edirlər. Təhlildə Avropanın ABŞ-dan təhlükəsizlik asılılığının davam etdiyi, lakin Tramp administrasiyasının getdikcə artan ideoloji dəyişikliyinin narahatlıq üçün əsas səbəb olduğu qənaətinə gəlinir.
