Ürək sağlamlığından danışarkən çoxları ilk növbədə qidalanma və fiziki aktivliyin təsirini düşünür. Şübhəsiz ki, bunlar ürək-damar sistemi üçün vacibdir. Lakin kardioloqların sözlərinə görə, ürəyi gizli şəkildə qocaldan daha bir vərdiş var - bu da yuxusuzluqdur...
Poliqon xəbər verir ki, bu barədə EatingWell yazır.
Məqalənin müəllifi, qeydiyyatdan keçmiş dietoloq və terapevt həkim Andrea Matis bildirir ki, yuxu sadəcə istirahət deyil, qan təzyiqini, iltihabı, qanda şəkər səviyyəsini və hətta ürək ritmini tənzimləyən aktiv bərpa prosesidir. Onun sözlərinə görə, ABŞ Milli Ürək, Ağciyər və Qan İnstitutunun məlumatlarına əsasən, xroniki yuxusuzluq və ya keyfiyyətsiz yuxu ürək-damar sisteminə əlavə yük yaradan dəyişikliklərə səbəb ola bilər.
Mütəxəssislər xroniki yuxu çatışmazlığının ürəyə necə təsir etdiyini izah ediblər.
Qan təzyiqini yüksəldir
Bütün heyvanlar yatır və bu, yuxunun həyatın təbii və vacib hissəsi olduğunu göstərir. Tibb elmləri doktoru, kardioloq Elizabet Klodas qeyd edir ki, kifayət qədər və keyfiyyətli yuxunun olmaması orqanizmə geniş təsir göstərə bilər.
2025-ci ildə Autonomic Neuroscience jurnalında dərc olunan araşdırmaya əsasən, yuxusuzluğun ən geniş yayılmış nəticələrindən biri "döyüş və ya qaç" reaksiyasına cavabdeh olan simpatik sinir sisteminin tonusunun artmasıdır. Yəni insan kifayət qədər yatmadıqda orqanizm yüksək ayıqlıq vəziyyətində qalır.
"Yuxusuzluq ürək-damar sisteminə simpatik tonusun artması və iltihabın güclənməsi yolu ilə təsir edir. Yüksək simpatik tonus arterial təzyiqin artmasına və aritmiyalara səbəb olur", deyə Klodas bildirib.
Onun sözlərinə görə, zaman keçdikcə yüksək təzyiq ürəyi qanı daha güclü vurmağa məcbur edir, ürək əzələsini qalınlaşdırır və damarları zədələyir, nəticədə ürək-damar sistemi daha tez qocalır.
İltihabı və damar daxilində lövhəciklərin yaranmasını artırır
2023-cü ildə Portland Press nəşrində dərc olunan araşdırmada alimlər müəyyən ediblər ki, iltihab aterosklerozun – yəni damarların daxilində lövhəciklərin toplanmasının – əsas səbəblərindən biridir.
Diyetoloq Daniel Smaylinin sözlərinə görə, yuxu çatışmazlığı C-reaktiv zülal (CRP) və interleykin-6 kimi iltihab markerlərinin artması ilə əlaqəlidir. Xroniki iltihab qan damarlarının daxili qişasını – endoteli zədələyir, lövhəciklərin yaranmasını sürətləndirir və ürək-damar riskini artırır.
İnsulinə davamlılığı gücləndirir
Xroniki yuxusuzluq orqanizmin qlükoza səviyyəsini tənzimləmə qabiliyyətinə də mənfi təsir göstərir. Smaylinin sözlərinə görə, hətta qısamüddətli yuxu məhdudiyyəti insulinə həssaslığı azalda bilər. Araşdırmalar göstərir ki, bu, qanda şəkərin artmasına və 2-ci tip diabet riskinin yüksəlməsinə gətirib çıxarır. Zamanla bu, damarları zədələyir və arteriyalarda piy maddələrinin toplanmasına şərait yaradır, ateroskleroz və ürək-damar xəstəlikləri riskini artırır.
Klodas əlavə edib ki, yuxusuzluq ümumi sağlamlığa diqqəti də azaldır.
"Biz artıq yorğun olduğumuz üçün daha az hərəkət edə bilərik. Sağlam seçimlər etməyə kifayət qədər diqqətli olmaya və ya sadəcə bizi sakitləşdirən qidalara üstünlük verə bilərik. Bu amillərin hər ikisi qanda şəkər səviyyəsinə nəzarətin pisləşməsinə səbəb ola bilər", deyə o bildirib.
Nə qədər yatmaq lazımdır?
Mükəmməl yuxu müddəti fərdi olsa da, mütəxəssislər gündə 7–9 saat yatmağı tövsiyə edirlər. Sabit yuxu rejimini qorumaq çətin olarsa, həkimə müraciət etmək məsləhətdir.
Yuxu keyfiyyətini yaxşılaşdırma yolları
Məqalədə yuxunu yaxşılaşdırmağa və bununla da ürək-damar sistemini qorumağa kömək edən strategiyalar sadalanır.
Hər gün hərəkət edin. Fiziki aktivlik sirkadiyal ritmləri tənzimləyir, stress hormonlarını azaldır və yuxu keyfiyyətini yaxşılaşdırır.
Yatmazdan əvvəl alkoqoldan imtina edin. Alkoqol yuxuya getməyi asanlaşdıra bilər, lakin onun metabolitləri stimullaşdırıcı təsir göstərərək yuxunu pozur. Axşam saatlarında su və ya çobanyastığı kimi bitki çayları içmək tövsiyə olunur.
Yatmazdan əvvəl ekranlardan uzaq durun. Telefon, planşet və televizor ekranlarının yaydığı mavi işıq yuxu hormonu olan melatoninin ifrazını azaldır.
Yuxunu dəstəkləyən qidalar seçin. Melatonin, maqnezium və kalium tərkibli məhsullar daha keyfiyyətli istirahətə kömək edə bilər. Axşam saatlarında şəkərli və ağır yeməklərdən uzaq durmaq da vacibdir, çünki onlar yuxunu və qlükoza tənzimlənməsini poza bilər.
Poliqon.info
