Rəqəmsal texnologiyalar iş, təhsil və gündəlik həyatın ayrılmaz hissəsinə çevrildikcə “rəqəmsal yorğunluq” anlayışı da daha çox müzakirə olunur. Daim onlayn olmaq, fasiləsiz bildirişlər, çoxsaylı platformalarda paralel aktivlik və məsafədən iş rejimi insanın diqqət resurslarını parçalayır. Sual isə açıq qalır: fasiləsiz bağlantı həqiqətən məhsuldarlığı azaldırmı, yoxsa problem texnologiyanın özündə deyil, istifadə modelindədir?
Qlobal tədqiqatlar göstərir ki, diqqətin tez-tez bölünməsi məhsuldarlığa birbaşa təsir edir. Kaliforniya Universitetinin professoru olan Gloria Mark-ın apardığı araşdırmalara görə, iş zamanı bir tapşırıqdan digərinə keçid orta hesabla 20 dəqiqədən çox bərpa vaxtı tələb edir. Bu isə gün ərzində onlarla bildiriş və mesaj alan əməkdaş üçün ciddi effektivlik itkisi deməkdir. Eyni zamanda “daim əlçatan olma” gözləntisi psixoloji təzyiq yaradır və koqnitiv yüklənməni artırır.
Pandemiya dövründə məsafədən iş modelinin geniş yayılması rəqəmsal yorğunluğu daha görünən edib. Microsoft tərəfindən yayımlanan Work Trend Index hesabatlarında əməkdaşların əhəmiyyətli hissəsinin iş saatlarından kənarda da onlayn qaldığı, görüş sayının artdığı və fasilələrin azaldığı qeyd olunur. Bu tendensiya qısamüddətli reaksiya sürətini artırsa da, uzunmüddətli perspektivdə diqqət dağınıqlığı və emosional tükənmə riskini yüksəldir.
Məsələyə nevrobioloji aspektdən yanaşdıqda da oxşar nəticə görünür. İnsan beyni fasiləsiz məlumat axınına uyğunlaşsa da, davamlı olaraq yüksək stimullaşdırma rejimində qalmaq diqqət dərinliyini azaldır. “Deep work” konsepsiyasını irəli sürən Cal Newport vurğulayır ki, yüksək keyfiyyətli nəticə üçün diqqətin uzun müddət fasiləsiz bir işə yönəldilməsi vacibdir. Daim bildiriş alan mühit isə bu imkanı zəiflədir və səthi məhsuldarlıq yaradır.
Bununla yanaşı, rəqəmsal alətlər məhsuldarlığın artımına da xidmət edə bilər. Avtomatlaşdırma, bulud əsaslı əməkdaşlıq platformaları və süni intellekt tətbiqləri vaxt itkilərini azaldır, qərarverməni sürətləndirir və məsafədən koordinasiyanı asanlaşdırır. Problemin mahiyyəti texnologiyanın mövcudluğunda deyil, idarə olunmasındadır. Struktursuz və fasiləsiz onlayn mühit yorğunluq yaradır, planlı və məqsədli istifadə isə effektivliyi yüksəldə bilər.
İqtisadi baxımdan rəqəmsal yorğunluq insan kapitalının məhsuldarlığına təsir edən amildir. Bilik iqtisadiyyatında əsas resurs fiziki əmək deyil, diqqət və yaradıcılıqdır. Əgər əməkdaş gün ərzində vaxtının böyük hissəsini reaktiv mesajlaşmaya sərf edirsə, strateji düşüncə və innovativ yanaşma üçün resurs azalır. Bu isə şirkətlərin uzunmüddətli rəqabət qabiliyyətinə təsir edə bilər.
