ABŞ-ın Vitse-Prezidenti Ceyms D. Vensin Azərbaycana rəsmi səfəri iki ölkə arasında münasibətlərin inkişafında mühüm siyasi hadisə kimi qiymətləndirilir. Bu səfər yalnız diplomatik protokol çərçivəsində həyata keçirilmiş adi görüşlər toplusu deyil, həm də regional geosiyasi proseslər fonunda strateji məna daşıyan addımdır. Cənubi Qafqazın artan beynəlxalq əhəmiyyəti, enerji təhlükəsizliyi məsələləri və sülh prosesinin həssas mərhələsi bu səfəri xüsusi aktuallıqla ön plana çıxarır.
Fevralın 10-da Bakı şəhərində Azərbaycan Respublikası və Amerika Birləşmiş Ştatları arasında “Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyası” imzalandı. Sənəd Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və ABŞ-ın Vitse-Prezidenti Ceyms D. Vens tərəfindən rəsmi şəkildə təsdiqlənərək iki ölkə münasibətlərini yeni strateji çərçivəyə çıxardı. Bu sənəd yalnız texniki əməkdaşlıq razılaşması deyil, həm də regional və qlobal səviyyədə mövcud geosiyasi dinamikaya təsir edən mühüm siyasi addımdır.
Xartiya mətnində ilk növbədə iki tərəfin qarşılıqlı suverenlik, müstəqillik, ərazi bütövlüyü və sərhədlərin toxunulmazlığı prinsiplərini açıq şəkildə təsdiqləməsi önəmli və əhəmiyyətli məsələdir. Bu addım, həm beynəlxalq hüququn əsas prinsiplərini bir daha gücləndirir, həm də Cənubi Qafqazda sabitlik üçün dövlətlərin öz milli hüquqlarını qoruyub saxlamasına zəmin yaradır.
Xartiya enerji təhlükəsizliyi sahəsində tərəflər arasında əməkdaşlığın genişləndirilməsini əhatə edir, neft, qaz və elektrik sektorlarında qarşılıqlı layihələr üçün ictimai və özəl layihələrin dəstəklənməsi nəzərdə tutulur. Bu, Azərbaycanın enerji ixrac potensialını və ABŞ-ın strateji maraqlarını birləşdirən mühüm addımdır. Bu əməkdaşlıq yalnız iki ölkə arasındakı neft-qaz əlaqələrini deyil, həm də Avropa bazarına enerji tədarükü və nəqli marşrutlarının diversifikasiyasını dəstəkləyir ki, bu da Avropa enerji təhlükəsizliyinə töhfə verir.
Xartiyada süni intellekt, data mərkəzləri və texnologiya sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi də xüsusi yer tutur. Bu, iki ölkə üçün yeni investisiya və innovasiya imkanları açır və xüsusilə Azərbaycan üçün yüksək texnologiyaların tətbiqini sürətləndirə bilər. Xartiyanın regiondakı təsiri yalnız iki ölkənin əlaqələri ilə məhdudlaşmır. Sənəd, xüsusilə Cənubi Qafqazda uzunmüddətli sülh və təhlükəsizlik üçün mühüm rol oynaya bilər. Xüsusi ekspertlər qeyd edirlər ki, bu cür strateji çərçivə regional əməkdaşılığı gücləndirə və mövcud münaqişələrin sülh yolu ilə həllinə təkan verə bilər. ABŞ-ın vasitəçiliyi ilə Azərbaycanın və Ermənistanın sülh prosesi və regionun tranzit infrastrukturu üçün irəli sürülmüş layihələr (məsələn, TRIPP marşrutu) ilə paralel olaraq bu anlaşma iki dövlətin stabil inkişafı üçün mühüm bünövrə sayılır.
ABŞ-Azərbaycan Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyası yalnız rəsmi sənəd deyil həm də bu, iki ölkə arasında münasibətlərin ən yüksək səviyyəli siyasi-iqtisadi və təhlükəsizlik çərçivəsinə keçirilməsi, regional sabitliyin stimullaşdırılması və qlobal siyasətdə yeni geosiyasi reallıqların formalaşdırılması üçün mühüm addımdır.
Bu sənəd iki dövlətin qarşılıqlı fayda, sülh və tərəqqi məqsədlərini birləşdirir, eyni zamanda iqtisadi və texnoloji inteqrasiyanı daha da dərinləşdirir. Beləliklə, ABŞ-Azərbaycan əlaqələri yalnız bilateral əməkdaşlıq səviyyəsində deyil, həm də regional və qlobal səviyyədə mühüm dinamika qazanır.
Samirə Zeynalova
YAP Tərtər rayon təşkilatının mühasibi
