Yaxınlarda Monqolustanda tapılmış fosil izlər göstərir ki, bəzi dinozavrlar ən yaxşı velosipedçilərlə müqayisə edilə biləcək sürətlə qaça bilirdilər.
HİT.az xəbər verir ki, bu barədə "Daily Galaxy" yazır.
Bu kəşf alimlərin dinozavrların hərəkəti haqqında təsəvvürünü dəyişdirir və kiçik dinozavrların əslində sürətli qaçışçılar olduğu uzun illər əvvəl irəli sürülmüş nəzəriyyələri təsdiqləyir.
İzləri öyrənmək alimlərə dinozavrların həyatına unik bir baxış imkanı verir. Sümüklər yalnız heyvanın bədəninin hissələrini göstərirsə, izlər zamanın bir anını qeydə alır və heyvanın necə hərəkət etdiyini göstərir.
Monqolustanda tapılmış və təxminən 120 milyon il əvvələ aid izlər alimlərə bir dinozavrın sürəti və çevikliyi haqqında yeni anlayış verib. Bu dinozavr, ehtimal ki, peşəkar velosipedçilərin sürəti ilə müqayisə edilə biləcək sürətlə qaçırmış.
İzlərin Krayd dövrünə aid qatlarda tapıldığı və iki fərqli dinozavr növünə aid olduğu bildirilir. Bir dəst iz böyük teropoda aid idi və yavaş hərəkət edirdi. Lakin digər izlər əla vəziyyətdə idi və orta ölçülü Eubrontidae ailəsinə aid olduğu düşünülən dinozavrın tam sürətlə qaçdığını göstərir. Bu dinozavrın saatda 45 kilometr sürətinə çatdığı güman edilir ki, bu da onun ölçüsü üçün möhtəşəm bir nailiyyətdir.
Müəlliflər yazır: “Bu sürət məlum Mezozoy erası teropod izləri arasında ən yüksək sürətdir. Biomekanik modellər davamlı göstərir ki, böyük teropod dinozavrlar (xüsusilə 1000 kq-dan ağır olanlar) adətən aşağı sürətlə yürüyür və ya qaçır, lakin kiçik və orta ölçülü teropodlar daha yüksək qaçış sürətinə nail ola bilirlər".
Bu kəşf uzun illər ərzində alimlərin irəli sürdüyü nəzəriyyələri təsdiqləyir. Modellər və simulyasiyalar göstərirdi ki, orta ölçülü teropodlar sürətli qaça bilirdi və bu izlər həmin nəzəriyyənin doğruluğunu təsdiqləyir.
Sürəti təyin etmə prosesi dinozavrın ölçüsünü ayaq izlərindən qiymətləndirməklə başlayır. Sonra addımlar arasındakı məsafəni ölçməklə, dinozavrın addım uzunluğu hesablanır ki, bu da sürətin müəyyən edilməsində əsas amildir.
Növbəti addım addım uzunluğunu dinozavrın bud hündürlüyü ilə müqayisə etməkdir. 2,9-dan yuxarı nisbət heyvanın qaçdığına işarə edir. Monqoliyadakı teropod 5,25 nisbət göstərmişdi, bu da onun tam sürətlə qaçdığını göstərir.
“Müəyyən olunan orta ölçülü teropodun qaçış sürəti mövcud biomekanik modellərin proqnozları ilə üst-üstə düşür, bu da biomekanik araşdırmalara əhəmiyyətli dəstək verir və teropodların lokomotor qabiliyyətlərini daha yaxşı başa düşməyimizə kömək edir”, deyə müəlliflər izah ediblər.
Bu metod, “Science China Earth Sciences” jurnalında dərc olunan araşdırmada təsvir edildiyi kimi, göstərir ki, orta ölçülü teropodlar yalnız çevik deyil, həm də əvvəlcə düşündüyümüzdən çox daha sürətlidir.
Samir
