Bu ilin yanvar ayında “AzStateNet” şəbəkəsi üzrə 14 milyon 795 min zərərli keçid bloklanıb ki, bu da ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 68 faiz azalma deməkdir. Eyni zamanda son istifadəçilərin cihazlarında quraşdırılmış mərkəzi antivirus sistemi vasitəsilə 319 min 100, “Sandbox” mühafizə sistemi vasitəsilə isə 12 min 273 zərərverici tərkibli elektron sənəd zərərsizləşdirilib. Hər iki istiqamətdə illik azalma qeydə alınıb. Xatırladaq ki, 2025-ci il üzrə ümumilikdə 449,39 milyon zərərli keçid bloklanmışdı ki, bu da təhdidlərin miqyasının kifayət qədər geniş olduğunu göstərir.
Rəqəmlər ilk baxışdan kibertəhdidlərin azaldığını göstərə bilər. Lakin qlobal kontekstdə kibermühitdə risklərin azalması deyil, əksinə mürəkkəbləşməsi müşahidə olunur. “Cybersecurity Ventures”in hesablamalarına görə, dünya üzrə kibercinayətkarlığın illik iqtisadi zərəri 2025-ci ildə 10 trilyon ABŞ dollarını ötüb. Hücumların sayı ilə yanaşı, onların texniki səviyyəsi və hədəf seçimi də dəyişir. Ənənəvi kütləvi spam və zərərli keçid modellərindən daha çox hədəfli fişinq, sosial mühəndislik və dövlət infrastrukturuna yönəlmiş kompleks hücumlar üstünlük təşkil edir.
“AzStateNet” üzrə bloklanmış keçidlərin 68 faiz azalması bir neçə amillə əlaqələndirilə bilər. Birincisi, filtrasiya və erkən aşkarlama sistemlərinin təkmilləşdirilməsi nəticəsində təhdidlərin şəbəkəyə çatmadan neytrallaşdırılması mümkündür. İkincisi, istifadəçilərin rəqəmsal savadlılığının artması və təhlükəsizlik protokollarına riayət səviyyəsinin yüksəlməsi risklərin azalmasına təsir göstərir. Üçüncüsü isə hücumların formasının dəyişməsi ehtimalıdır; yəni kəmiyyət azalarkən keyfiyyət baxımından daha mürəkkəb hücumlar üstünlük qazana bilər.
Mərkəzi antivirus və “Sandbox” sistemləri üzrə bloklanmış zərərli sənədlərin azalması da eyni dinamikanı əks etdirir. “Sandbox” texnologiyası şübhəli faylları izolə olunmuş mühitdə analiz etməklə sıfır gün tipli təhdidlərin qarşısını almağa xidmət edir. Qlobal təcrübədə dövlət şəbəkələrində bu tip sistemlərin tətbiqi kibermüdafiənin əsas sütunlarından biri hesab olunur. Avropa İttifaqında və NATO məkanında dövlət informasiya infrastrukturunun qorunması üçün çoxsəviyyəli müdafiə modeli tətbiq edilir ki, burada da real vaxt monitorinqi və davranış əsaslı analiz əsas rol oynayır.
Azərbaycanda dövlət şəbəkəsində milyonlarla zərərli keçidin bloklanması rəqəmsal mühitin miqyasını və təhdidlərin intensivliyini göstərir. Eyni zamanda azalma dinamikası müdafiə mexanizmlərinin effektivliyinin artdığını göstərən göstərici kimi qiymətləndirilə bilər. Qlobal miqyasda dövlət infrastrukturu kibercinayətkarlar üçün strateji hədəf hesab olunur. Enerji, maliyyə, nəqliyyat və kommunikasiya sistemlərinin rəqəmsallaşması hücum səthini genişləndirir. Bu baxımdan statistik azalma yalnız təhlükənin yox olması deyil, risklərin daha effektiv idarə olunması kimi şərh edilməlidir.
