Avropa İttifaqı Ukraynaya artıq gələn ildən etibarən blokda qismən üzvlük verə biləcək misilsiz bir plan üzərində düşünür. Brüssel ölkənin Avropadakı mövqelərini gücləndirməyə və onu Moskvadan birdəfəlik uzaqlaşdırmağa çalışır...
Poliqon xəbər verir ki, bu barədə Politico yazır.
Kiyev dörd illik genişmiqyaslı müharibənin yekununda Kreml ilə bağlanacaq sülh sazişinə Aİ-yə 2027-ci ildə üzvlüyün daxil edilməsində israr edir. Müzakirələrin erkən mərhələsində olan bu ideya yeni ölkələrin qəbul mexanizminin köklü şəkildə dəyişdirilməsini nəzərdə tutur. Plan Ukraynanın tamhüquqlu üzvlük üçün tələb olunan bütün islahatları həyata keçirməmişdən əvvəl Aİ masası arxasında yer almasını nəzərdə tutur.
Avropa rəsmiləri və Ukrayna hökuməti bildirir ki, Kiyevin müraciəti təcili yanaşma tələb edir. Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski cümə günü Kiyevdə jurnalistlərə bildirib ki, Rusiya çox güman, Ukraynanın Aİ-yə doğru hərəkətini dayandırmağa çalışacaq. O, 2027-ci ilin üzvlük tarixi kimi rəsmi təsdiqinin vacibliyini də vurğulayıb.
"Buna görə də deyirik: tarix deyin. Niyə konkret tarix? Çünki bu tarix altında Ukrayna, Avropa, ABŞ və Rusiya imza atacaq", deyə Zelenski qeyd edib.
Bildirilir ki, Aİ-nin bu ideyası Fransa Prezidenti Emmanuel Makronun 2017-ci ildən bəri dəfələrlə səsləndirdiyi "müxtəlif sürətli Avropa" konsepsiyası ilə səsləşir. Aİ rəsmisi və iki diplomatın sözlərinə görə, planın son versiyası qeyri-rəsmi olaraq "əksinə genişlənmə" adlandırılır, çünki ölkələr faktiki olaraq üzvlük meyarlarını prosesin sonunda deyil, əvvəlində yerinə yetirməyə başlayaraq bloka daxil olurlar.
Aİ rəsmiləri hesab edirlər ki, bu yanaşma Kiyevə demokratik institutlar, məhkəmə və siyasi sistem üzrə islahatları başa çatdırmaq üçün nəfəs alma imkanı verəcək, eyni zamanda ölkənin üzvlük ümidini itirib Qərbdən üz döndərməsi riskini azaldacaq. Lakin qarşıda ciddi maneələr var və onların başında Macarıstanın Baş naziri Viktor Orban dayanır.
Politico beş müxtəlif ölkədən diplomatlarla, üç Aİ rəsmisi və iki ukraynalı məmurla apardığı söhbətlərə əsaslanaraq bu planın beş addımını təqdim edib.
Addım 1: Ukraynanı hazırlamaq (önləyici oyun)
Aİ Ukraynanın müraciətini sürətləndirir. Bu, Kiyevə üzvlüyə aparan hüquqi mərhələlər olan "klasterlər" üzrə danışıqlarla bağlı qeyri-rəsmi göstərişlərin verilməsini də əhatə edir. Blok artıq altı danışıqlar klasterindən üçü üzrə Ukraynaya detalları təqdim edib. Mart ayında Kiprdə keçiriləcək Avropa məsələləri üzrə nazirlərin qeyri-rəsmi görüşündə Aİ qalan klasterlər üzrə məlumatları da Ukrayna nümayəndə heyətinə vermək niyyətindədir ki, işlər paralel başlasın.
"Çətin şəraitə və davam edən Rusiya təcavüzünə baxmayaraq, Ukrayna islahat səylərini sürətləndirir", deyə Aİ Şurasına sədrlik edən Kiprin Avropa məsələləri üzrə nazir müavini Marilena Rauna bildirib.
Bununla belə, Aİ rəsmisi vurğulayıb ki, islahatlar məsələsində "qısa yollar" olmayacaq. Ukraynanı fəal dəstəkləyən ölkələrin diplomatları da bu fikri bölüşür. Kiyev isə işi görməyə hazır olduğunu bildirir. "Biz 2027-ci ilə texniki baxımdan hazır olacağıq", deyə Zelenski vurğulayıb.
Addım 2: "yüngül üzvlük" formatı yaratmaq
Bu yaxınlarda Brüsseldə keçirilən görüşdə Aİ ölkələrinin hökumətləri Avropa Komissiyasının sədri Ursula fon der Lyayendən yeni ölkələrin qəbulundakı çıxılmaz vəziyyətdən çıxış yollarını soruşublar. Diplomatların sözlərinə görə, o, bir neçə variant təqdim edib və onların arasında "əksinə genişlənmə" ideyası da olub.
"Bu, prosesin bir növ yenidən kalibrlənməsi olacaq – əvvəl üzv olursan, sonra isə hüquq və öhdəlikləri mərhələli şəkildə əldə edirsən", deyə Aİ rəsmisi bildirib.
Məqsəd tələblərin səviyyəsini azaltmaq deyil, müharibə və ya Budapeşt kimi paytaxtların müqaviməti səbəbindən üzvlüyü gecikən ölkələrə güclü siyasi siqnal göndərməkdir. Bu yanaşma təkcə Ukraynaya deyil, Moldova və Albaniyaya da aiddir.
Zelenski daha əvvəl Ukraynanın Aİ-də ikinci dərəcəli statusla razılaşmayacağını desə də, nəşrin mənbələrindən biri bildirib ki, Kiyev ölkənin tamhüquqlu üzv olmamışdan əvvəl Aİ-yə gedən yolunu hüquqi cəhətdən möhkəmləndirən variantlara açıq ola bilər. Lakin Almaniya bir neçə səviyyəli üzvlüyün yaradılmasına qarşı çıxır, çünki Brüsselin yerinə yetirə bilməyəcəyi vədlər verəcəyindən ehtiyat edir. Ümid Paris, Roma və Varşavanın dəstəyilə Berlini razı salmaqdır.
Addım 3: Orbanın istefasını gözləmək
Əsas problem 27 Aİ ölkəsinin yekdil dəstəyinin tələb olunmasıdır. Putinin Aİ-dəki ən yaxın müttəfiqi sayılan Viktor Orban buna qəti şəkildə qarşıdır. Avropa Komissiyası və Aİ paytaxtları apreldə keçiriləcək Macarıstan seçkilərini izləyir və eyni zamanda Orbanın vetosunu aşma yollarını axtarır. Orban ciddi rəqabətlə üz-üzədir və sorğularda geri qalır.
Seçki kampaniyasında o, Ukraynanın üzvlüyü mövzusundan siyasi silah kimi istifadə edir, "Ukrayna Macarıstanın düşmənidir" və "heç vaxt" Aİ-yə daxil olmamalıdır kimi bəyanatlar səsləndirir. Sorğuda iştirak edən heç bir rəsmi Orbanın seçkilərə qədər mövqeyini dəyişəcəyinə inanmır. "Bu, Orbanla Zelenski arasında şəxsi məsələdir. Bu, strategiya və ya taktikadan da artığıdır", deyə bir diplomat bildirib.
Aİ-də ümid edirlər ki, Orban uduzarsa, onun rəqibi Peter Madjar kursu dəyişə bilər, çünki o, bu məsələni referenduma çıxarmağa söz verib. Əgər Orban yenidən seçilərsə, dördüncü addım işə düşəcək.
Addım 4: Tramp kartını oynamaq
Orbanın müqaviməti sarsılmaz görünsə də, Avropa liderləri hesab edirlər ki, onun fikrini dəyişə biləcək bir şəxs var – ABŞ Prezidenti Donald Tramp. Orbanla sıx əlaqələri olan Tramp Ukrayna və Rusiyanı sülh sazişinə yaxınlaşdırmaq istəyini gizlətmir. Ukraynanın 2027-ci ilə qədər Aİ-yə daxil olması 20 maddəlik sülh təklifi layihəsində yer aldığından, Trampın Budapeştə zəng edərək razılaşmanı bağlayacağına ümid edilir.
Zelenski də son açıqlamalarından birində buna eyham vurub: "Biz Birləşmiş Ştatların bəzi Avropa subyektləri ilə siyasi işləyib [razılaşmanı] bloklamamalarına nail olub-olmayacağını müzakirə edirik".
Addım 5: Heç nə kömək etməsə – Macarıstanın səsvermə hüququnu əlindən almaq
Əgər Trampın "razılaşma sənəti" də nəticə verməsə, Aİ-nin əlində son kozır qalır: Macarıstana qarşı Aİ müqaviləsinin 7-ci maddəsini yenidən gündəmə gətirmək. Bu maddə Aİ-nin tətbiq edə biləcəyi ən ağır siyasi sanksiyadır və üzv ölkənin, o cümlədən yeni ölkələrin qəbulunda səsvermə hüququnun dayandırılmasını nəzərdə tutur.
Hazırda Aİ bu addımı atmaq niyyətində deyil, çünki bunun Orbanın apreldə keçiriləcək seçkilər öncəsi mövqeyini gücləndirəcəyindən ehtiyat edir. Lakin paytaxtlar Orban yenidən seçilərsə və Aİ qərarlarını bloklamağa davam edərsə, bu alətin tətbiqi üçün dəstəyi artıq qiymətləndirirlər. Bir diplomatın sözlərinə görə, belə bir addım "tamamilə mümkündür".
Poliqon.info
