İsrailin Baş naziri Binyamin Netanyahu, ABŞ Prezidenti Donald Trampla Ağ Evdə planlaşdırılan görüşə hazırlıq məqsədilə Vaşinqtona səfərini bir həftə təxirə salıb.İsrail mediasının məlumatına görə, əvvəllər 18 fevrala planlaşdırılan səfər ABŞ və İran arasında davam edən danışıqların gedişatına təsir göstərmək cəhdi ilə irəli sürülüb.

11 fevralda Ağ Evdə keçiriləcək görüş Trampın ikinci müddətinin başlanğıcından bəri iki lider arasında yeddinci görüş olacaq; əvvəlki görüşlərdən beşi ABŞ-da, biri isə İsraildə baş tutub.
İsrail hökuməti İranla danışıqların yalnız nüvə proqramından kənara çıxmasını və raket proqramını və Tehranın regiondakı müttəfiqlərinə dəstəyini də əhatə etməsini istəyir.

Lakin, Omanda keçirilən ABŞ-İran danışıqlarının ilk mərhələsindən sonra İsrailin Tramp administrasiyasının Təl-Əvivin tələblərinə nə dərəcədə əməl edəcəyinə dair tərəddüd etdiyi bildirilir.

İsrailin "Maariv" qəzeti yazıb ki, İsraildə Tramp administrasiyasının İran siyasəti ilə bağlı xeyli qeyri-müəyyənlik var.

Məruzədə bildirilir ki, İsraildə ABŞ-ın danışıqlar yolu ilə İrana təzyiqi artırıb-artırmayacağı və ya fərqli bir strategiya yürüdəcəyi ilə bağlı gərgin müzakirələr gedir. Sual budur ki, danışıqlar İranın geri çəkilməsinə səbəb olacaqmı, yoxsa mümkün hərbi variantlar üçün vaxt qazanmağı hədəfləyirmi.

Bundan əlavə, qeyd edilib ki, İsrail Amerikanın İrana qarşı potensial hərəkətlərini "nadir strateji fürsət" kimi görür və ABŞ-ın potensial əməliyyata başlayıb-başa çatdırmayacağı Təl-Əvivin ən böyük narahatlıqlarından biridir.

İranın artan raket imkanlarının İsrail üçün "qırmızı xətt" kimi qəbul edildiyi və Netanyahunun Vaşinqton danışıqları zamanı bu məsələni aydınlaşdırmağı hədəflədiyi bildirilib.

İsrailin dövlət televiziyası KAN-ın verdiyi məlumata görə, Netanyahu Vaşinqton görüşləri zamanı ABŞ-İran danışıqlarının gedişatına təsir göstərməyi və İsrailin milli təhlükəsizliyi üçün fundamental hesab etdiyi məsələləri ön plana çıxarmağı hədəfləyir.

Məruzədə Netanyahunun xüsusilə İranın ballistik raket proqramına məhdudiyyətlərin qoyulmasını və Tehranın regional müttəfiqlərinə dəstəyinin danışıqlar mövzularına daxil edilməsini müdafiə etdiyi bildirilir.

Vaşinqtona gedən İsrail nümayəndə heyətinin yekun tərkibinin hələ dəqiqləşdirilmədiyi və bəzi hərbi rəsmilərin də iştirak üçün nəzərdən keçirildiyi qeyd edilib. Səfərin planlaşdırılan tarixdən təxminən iki həftə irəli çəkildiyi bildirilir.

Bundan əlavə, İsrail ordusunun texnoloji üstünlüyünün qorunması məsələsinin Türkiyə və Səudiyyə Ərəbistanı kimi regional ölkələrə F-35 satışı ilə bağlı danışıqlarda İsrail və Amerika rəsmiləri arasında müzakirə edildiyi bildirilib.

İsrailin "Yediot Ahronot" qəzeti yazıb ki, Netanyahunun Vaşinqtona "təcili" səfəri Tramp administrasiyasına İrana verilə biləcək güzəştləri məhdudlaşdırmaq üçün təzyiq göstərmək məqsədi daşıyır.

Hesabatda səfərin erkən vaxtının iki əsas səbəbə əsaslandığı bildirilirdi. Birincisi, Stiv Vitkoff və Cared Kuşnerin İran rəsmiləri ilə apardıqları danışıqlarda edilə biləcək güzəştlərin əhatə dairəsini daraltmaq üçün Trampı əvvəlcədən inandırmaq istəyi idi.

İkinci səbəbin isə İsraildə İranın ballistik raket və dron imkanlarını yenidən qurma sürəti ilə bağlı narahatlıq olduğu bildirilirdi.

İddia edilirdi ki, 2025-ci ilin iyun ayında baş verən 12 günlük müharibədən əldə edilən dərslərə uyğun olaraq, İran ballistik raketləri əsas maneə kimi görür və sürətlə raket inkişafı və buraxılış sistemlərini yenidən qurmağa çalışır.

Hesabatda bildirilirdi ki, Trampın çıxışları əsasən yalnız İranın nüvə proqramına yönəlib, nadir hallarda onun raket proqramından və ya regional proksi qüvvələrindən bəhs edilib ki, bu da İsraildə narahatlıq doğurub.

Vaşinqtonun Trampın böyük diplomatik uğur kimi təqdim edə biləcəyi və 2015-ci ildə Obama dövründə əldə edilən razılaşmadan daha yaxşı olduğunu iddia edə biləcəyi bir nüvə razılaşması ilə razılaşa biləcəyi ilə bağlı narahatlıqların artdığı bildirilirdi.

Hesabatda ballistik raketlərin mənzilini məhdudlaşdırmayan hər hansı bir razılaşmanın İsrail üçün ciddi risk yaradacağı və İsraildə sanksiyaların qaldırılmasının İran iqtisadiyyatını yüngülləşdirə və rejimin sabitliyini gücləndirə biləcəyi ilə bağlı fikirlərin də ifadə edildiyi qeyd olunurdu.

Yediot Ahronot qəzetinin məlumatına görə, Vaşinqton səfərinin digər vacib mövzusu Qəzza zolağıdır.

Hesabatda Netanyahunun Həmasın tərksilah etmədən Qəzzanın yenidən qurulmasına imkan verəcək diplomatik prosesdə iştirak etməkdən narahat olduğu bildirilir və İsrailin mövqeyinin "Qəzza tamamilə tərksilah olunana qədər yenidənqurma prosesinə başlamamaq" olduğu qeyd olunurdu.

aia.az
Tərcümə şöbəsi