Erkən yaşlanmanın səbəblərindən biri DNT zədələrinin yığılması ola bilər, bu isə xroniki iltihabı işə salır.
HİT.az xəbər verir ki, bu nəticəyə Frankfurtdakı Gete Universiteti Tibb Fakültəsinin II Biokimya İnstitutunun alimləri gəliblər. Tədqiqatın nəticələri "Science" jurnalında dərc olunub.
Tədqiqatın mərkəzində SPRTN adlı zülal dayanır, bu zülal genomun sabitliyinin qorunmasında əsas rol oynayır. Normal şəraitdə DNT və zülallar qarşılıqlı əlaqədə olduqda ciddi şəkildə nəzarət olunur, lakin bəzən zülallar DNT ilə kovalent və geri dönməz şəkildə bağlanaraq DNT-zülal krossoverləri (DPC) əmələ gətirir.
Bu strukturlar hüceyrə üçün çox toksikdir: əgər vaxtında aradan qaldırılmazsa, DNT-yə zərər verir, hüceyrə bölünməsini pozur və erkən yaşlanmaya və orqanizmin vaxtından əvvəl ölümünə səbəb ola bilər. Bu əvvəlki siçan təcrübələrində də müşahidə olunmuşdu.
Əvvəllər hesab olunurdu ki, SPRTN bu zədələri yalnız DNT-nin replikasiyası zamanı aradan qaldırır. Lakin yeni tədqiqat göstərdi ki, bu zülal mitoz — yəni xromosomların paylanmasının baş verdiyi hüceyrə bölünməsi mərhələsində də aktivdir. SPRTN olmayan hüceyrələrdə toksik birləşmələr yığılır, xromosom seqreqasiyasında səhvlər yaranır və zədələnmiş DNT ilə mikroyağlar formalaşır.
Proteom analizi və CRISPR/Cas9 texnologiyasından istifadə edərək alimlər göstərdilər ki, təmir olunmamış DPC-lər cGAS–STING təbii immun yolunu aktivləşdirir. Bu mexanizm normal halda orqanizmi viruslardan qoruyur, lakin burada xroniki iltihabı işə salır və yaşlanma proseslərini sürətləndirir.
Əlavə eksperimentlər nadir irsi xəstəlik — Ruiz-Alfs proqeriya sindromu modellərində aparılıb. Bu sindrom SPRTN genində mutasiyalarla bağlıdır. Belə mutasiyaları olan siçanlarda insanlarda müşahidə olunan simptomlara oxşar ciddi pozğunluqlar inkişaf edir. Eyni zamanda cGAS–STING yolunun genetik olaraq və ya dərman vasitəsilə dayandırılması erkən yaşlanmanı və heyvanların ölümünü əngəlləyir.
Müəlliflərin sözlərinə görə, bu işin nəticələri yalnız DNT təmirindəki qüsurların yaşlanma ilə necə bağlı olduğunu izah etmir, həm də yaşla əlaqəli xəstəliklərin müalicəsi üçün potensial hədəfləri göstərir.
Samir
