"İqlim dəyişiklikləri və su qıtlığı fonunda ərzaq sistemi sarsılır..."
2050-ci ilə qədər dünya ciddi böhranla - aclıq təhlükəsi ilə üz-üzə qala bilər.
Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "bloomberg.com" nəşri yazıb.
Nəşr yazır ki, son bir əsrdə kənd təsərrüfatında məhsuldarlığın artması və beynəlxalq ticarət bəşəriyyəti aclıqdan qorusa da, bu balans indi eyni anda üç istiqamətdən sarsılır: iqlim dəyişikliyi, yeraltı su ehtiyatlarının tükənməsi və ərzaq ticarətinin siyasi alətə çevrilməsi.
Məhsuldarlıq artımı dayanır
Məqalədə qeyd olunur ki, sənaye inqilabından bəri kənd təsərrüfatında məhsuldarlığın sabit artımı demək olar ki, “təbiət qanunu” kimi qəbul edilirdi. Lakin qlobal istiləşmə bu meyli pozmağa başlayıb. Təxminən 60 il ərzində illik artım 2 faizdən çox olduğu halda, 2020-ci ildən sonra bu göstərici 1,6 faizə qədər enib.
Qarğıdalı, düyü və buğda kimi əsas dənli bitkilərin, eləcə də bitki yağlarının məhsuldarlığında artım son illərdə demək olar ki, dayanıb. Xüsusilə Afrika, tropik Amerika və Sakit okean adalarında yüz milyonlarla insanın dolanışığında mühüm rol oynayan maniok, yams və platan kimi bitkilərdə də eyni durğunluq müşahidə olunur.
Yeraltı suların tükənməsi və su böhranı
"Bloomberg" yazır ki, məhsuldarlığın zəifləməsinin əsas səbəblərindən biri minilliklər ərzində formalaşmış yeraltı su ehtiyatlarının sürətlə tükənməsidir. BMT-nin son hesabatına görə, dünya artıq "su böhranı" mərhələsindən "su çöküşü" mərhələsinə keçib. Hazırda planetdəki su laylarının təxminən 70 faizi uzunmüddətli geriləmə vəziyyətindədir.
Bu isə həm məişət su təchizatını, həm də suvarmanı risk altına salır. Səudiyyə Ərəbistanında buğda istehsalının demək olar ki, tam çökməsi, Hindistanın Pəncab bölgəsində yeraltı suların hər il sürətlə azalması və İranda su çatışmazlığının sosial gərginlik yaratması bu prosesin real nəticələri kimi göstərilir.
Ticarət də risk altındadır
Üçüncü əsas dayağımız olan beynəlxalq ticarət də artıq əvvəlki qədər etibarlı görünmür. Onilliklər boyu ABŞ başda olmaqla bir neçə ölkə dünya ərzaq bazarını təmin edib, aclıq riski olan regionlara "virtual su" və qida ixracı həyata keçirib. Lakin nəşr vurğulayır ki, bu sistem siyasi oyunların təsiri altına düşür. Ərzaq ixracına məhdudiyyətlər müxtəlif münaqişə zonalarında təzyiq alətinə çevrilib.
Məqalədə qeyd olunur ki, aclıq tarixən siyasi məcburetmənin ən köhnə üsullarından biridir və iqlim dəyişiklikləri ilə daha da qeyri-sabitləşən dünyada onun yenidən əsas vasitəyə çevrilməsi istisna edilmir. Nəşrin qənaətinə görə, məhsuldarlıq, su və ticarət eyni vaxtda zəiflədikcə, bəşəriyyət uzun müddətdir unutduğu aclıq təhlükəsinə yenidən yaxınlaşır.
