BAKI,TurkicWorld, Orxan Qədirzadə
“Sahibkar” termini ilk dəfə XIX əsrin əvvəllərində fransız iqtisadçısı Jan Batist Sey tərəfindən elmi dövriyyəyə daxil edilib.
Bu termin fransız dilindəki entreprendre sözündən yaranıb və “təşəbbüs göstərən”, “riskə girən” mənalarını ifadə edir. Jan Batist Səy bu anlayışla yeni biznes yaradan, risklərin böyük hissəsini üzərinə götürən və əldə olunan mənfəətdən əsas payı qazanan şəxsi təsvir edib. Onun yanaşmasına görə, sahibkar yalnız biznes qurucusu deyil, eyni zamanda yeni ideyaların, məhsulların, xidmətlərin və istehsal üsullarının əsas hərəkətverici qüvvəsidir.
Qeyd edilir ki, klassik iqtisadiyyatın banilərindən sayılan Adam Smit bazar iqtisadiyyatını dərindən təhlil etsə də, “sahibkar” anlayışını ayrıca termin kimi işlətməyib. Məhz bu boşluğu Smitin ideyalarından ilhamlanan Jan Batist Sey dolduraraq, sahibkarları kapitalizmin mərkəzi fiquru kimi təqdim edib.
Mütəxəssislərin fikrincə, Seyin əsas töhfəsi sahibkarların resurslardan səmərəsiz istifadə olunan sahələri müəyyən edərək onları daha məhsuldar istiqamətlərə yönəltməsi ideyasını ön plana çıxarmasıdır. Onun baxışına görə, mənfəət axtarışı yeni bazarların yaranmasına, rəqabətin güclənməsinə və inhisarçılığın qarşısının alınmasına xidmət edir.
İqtisadçılar bildirirlər ki, sahibkarlıq anlayışı XX əsrin ortalarına qədər iqtisadi modellərdə yetərincə yer almırdı. Sonradan Cozef Şumpeter, Frenk Nayt və İsrail Kirzner kimi iqtisadçılar bu boşluğu dolduraraq sahibkarlığı iqtisadi inkişafın əsas mənbələrindən biri kimi təqdim ediblər. Xüsusilə Şumpeterin “yaradıcı dağıdıcılıq” konsepsiyası yeni innovasiyaların köhnə strukturları əvəz etməklə iqtisadi artımı sürətləndirdiyini izah edir.
Tarixi yanaşmalara əsasən, ilk sahibkarlar hələ minilliklər əvvəl mövcud olub. Qədim dövrlərdə tacirlər və ticarət yolları quran şəxslər, eləcə də XIII əsrdə Avropa ilə Asiya arasında ticarət əlaqələrini genişləndirən Marko Polo bu baxımdan erkən sahibkarlıq nümunələri kimi göstərilir.
Analitiklərin qənaətinə görə, Jan Batist Seyin sahibkarlıq anlayışını sistemli şəkildə izah etməsi müasir iqtisadi düşüncənin formalaşmasında həlledici rol oynayıb. Bu gün innovasiya, startap mədəniyyəti və iqtisadi dinamika məhz onun qoyduğu nəzəri təməl üzərində inkişaf edir.
