“Uliss”in bir hissəsini yataqda uzanaraq yazıb. Sağlamlıq problemləri ucbatından aylarla yataq rejimində qalır, bölümləri şifahi diktə ilə də yazdırırdı.
Coys pulu idarə edə bilmirdi. Qazandığı pulları tez xərcləyir, tez-tez borca düşürdü. Onu illərlə dostları və oxucuları maddi cəhətdən saxlayıb.
Öz ölkəsində sevilmədiyini düşünürdü. Dublinlə obsesiv bağlılığına baxmayaraq, İrlandiyanı “məni anlamayan yer” adlandırır, həyatının çoxunu sürgündə keçirirdi.
“Finneganlərin oyanışı”nı çoxları başa düşmürdü. Son romanını yazarkən dostları belə etiraf edirdi: “Biz anlamırıq”. Coysun cavabı məşhurdur:
“Bu kitabı başa düşmək üçün yox, hiss etmək üçün yazmışam”.
Ölümündən sonra belə mübahisəli qaldı. Uzun illər ailəsi onun məktublarının və əlyazmalarının dərcinə icazə vermirdi, Coys hətta ölümündən sonra da “çətin müəllif” olaraq qaldı.
Əsərdə bütün hadisələr cəmi bir gündə -16 iyun 1904-cü ilin Dublinində baş verir.
Həmin tarix hər il dünyada Bloomsday kimi qeyd olunur; oxunuşlar, yürüşlər, performanslar təşkil edilir.
Roman Homerin “Odisseya”sının müasir şəhər variasiyasıdır; hər bölüm mifoloji bir epizoda uyğundur.
Şüur axını inqilabı yaradan əsərdə daxili monoloq texnikası elə radikal işlədilib ki, sonrakı modernist ədəbiyyatı köklü çəkildə dəyişib.
Roman uzun illər ABŞ və Britaniyada “ədəbsiz” sayılaraq qadağan edilib; 1933-də ABŞ məhkəməsi romanı leqal elan edib.
Son bölümdəki Molli Blümün durmadan axan monoloqu ədəbiyyat tarixinin ən məşhur parçalarındandır və qadın monoloqunun zirvəsi hesab edilir.
Roman o qədər təfərrüatlı yazılıb ki, Dublin xəritəsi ilə addım-addım izləmək mümkündür.
Əsərdə hər bölümdə dil və üslub tam başqa qaydada qurulub — parodiya, qəzet dili, elmi traktat tonu və s.
Klassik süjet yoxdur; roman səbr və hazırlıq tələb edir. Bələdçi nəşrlər boşuna yaranmayıb.
Kitab haqqında “ən çətin” reputasiyası var. Tez-tez “ən çətin roman” adlandırılsa da, ədəbiyyatşünaslar onu "XX əsrin ən təsirli əsəri" hesab edirlər.
Ədəbiyyat tarixində Ceyms Coys və “Uliss” bir-birindən ayrı düşünülə bilməz. Yazıçının ağrıları, obsessiyaları, daxili xaosu və sərhəd tanımayan düşüncəsi bu romanın damarlarında axır.
“Uliss” hamı üçün asan oxu deyil, amma onu oxuyan insan ədəbiyyata artıq əvvəlki kimi baxa bilmir.
Bu, oxucunu əyləndirməyə yox, düşüncəni sarsıtmağa yazılmış bir əsərdir — müəllifinə tam uyğun şəkildə.
