Beləliklə, 1 aprel 2026-cı ildən qüvvəyə minəcək qadağa yalnız elektron siqaretlərin dövriyyəsinin dayandırılması deyil, eyni zamanda sağlam həyat tərzinə çağırış, gənc nəslin qorunması və nikotin asılılığına qarşı mübarizədə yeni mərhələnin başlanğıcı kimi dəyərləndirilə bilər.
Mövzu ilə bağlı Olaylar.az-a danışan tibb elmləri doktoru, professor Adil Qeybulla bildirib ki, elektron siqaret ideyası ilk dəfə XX əsrin 70-ci illərində ortaya çıxmışdır. Həmin dövrdə bu cihazlar əsasən adi tütün məmulatlarına alternativ kimi təqdim olunurdu. Məqsəd ondan ibarət idi ki, siqaret çəkməkdən imtina etmək istəyən insanlar üçün daha "asan", daha "müasir" və guya daha az zərərli bir vasitə yaradılsın. Elektron siqaretlər bu kontekstdə nikotinə olan asılılığı tədricən azaltmaq və tütün tüstüsünün zərərli təsirlərindən uzaqlaşmaq üçün bir növ keçid mərhələsi kimi təqdim edilirdi. Lakin aparılan elmi araşdırmalar və tibbi müşahidələr sonradan göstərdi ki, elektron siqaretlərin yaradılmasında bu məqsədlər tam şəkildə reallaşmamışdır. Əksinə, elektron siqaretlərin tərkibinə adi siqaretin əsas asılılıq yaradan maddəsi olan nikotin daxil edilmişdir. Üstəlik, bu nikotinin miqdarı bir çox hallarda ənənəvi siqaretlərdə olan nikotin miqdarından heç də az olmur, bəzi hallarda isə daha yüksək səviyyədə olur. Bu isə o deməkdir ki, elektron siqaretlər nikotin asılılığını aradan qaldırmaq əvəzinə, onu davam etdirir və hətta gücləndirə bilir.
"Elektron siqaretlərin digər ciddi və təhlükəli cəhəti onların tərkibində olan kimyəvi maddələrlə bağlıdır. Bu cihazlarda istifadə edilən mayelərin tərkibinə müxtəlif aromatik maddələr, dadvericilər və kimyəvi birləşmələr daxil edilir. İlk baxışdan bu maddələr zərərsiz və ya cəlbedici görünə bilər. Lakin elektron siqaretin işləmə mexanizmi zamanı, yəni mayenin qızdırılması və buxarlanması prosesində həmin maddələr kimyəvi dəyişikliklərə uğrayır. Nəticədə polisiklik aromatik karbohidratlar və digər birləşmələr kanserogen, yəni xərçəng törədən maddələrə çevrilə bilir. Bu baxımdan elektron siqaretlə adi siqaret arasında sağlamlığa vurulan zərərin dərəcəsi baxımından ciddi və köklü bir fərq mövcud deyil. Sadəcə olaraq zərərli maddələrin orqanizmə daxil olma forması dəyişir. Adi siqaret çəkilərkən zərərli maddələr əsasən qatran və tüstü şəklində ağciyərlərə daxil olur. Elektron siqaretdə isə bu rol aromatik maddələrə, kimyəvi buxarlara və birbaşa nikotinə düşür. Yəni forma dəyişsə də, mahiyyət dəyişmir - zərər verici maddələr yenə də insan orqanizminə daxil olur və eyni təhlükəli təsirləri yaradır", - deyə A. Qeybulla əlavə edib.
Professorun sözlərinə görə, elektron siqaretlərin uzunmüddətli istifadəsi ciddi sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər. Bu məhsullar ağciyər toxumalarına zərər verir, tənəffüs yollarının qıcıqlanmasına, bronxitin yaranmasına və xroniki tənəffüs xəstəliklərinin inkişafına gətirib çıxara bilər. Bundan əlavə, elektron siqaretlərin tərkibində olan kanserogen maddələr həm ağciyər toxumalarında, həm də digər orqanlarda bədxassəli şişlərin, yəni xərçəng xəstəliklərinin yaranma riskini artırır.
"Elektron siqaretlərin "təhlükəsiz alternativ" kimi təqdim edilməsi elmi və tibbi baxımdan özünü doğrultmur. Onlar adi siqaretlər kimi insan sağlamlığı üçün ciddi risklər yaradır. Bu təhlükələr təkcə elektron siqaretlə məhdudlaşmır, eyni zamanda qəlyan, tütünlü və qeyri-tütünlü digər tüstülənən məhsullara da aiddir. Bütün bu vasitələr fərqli adlar və formalar altında təqdim edilsə də, ümumi cəhətləri insan orqanizminə zərərli maddələrin daxil olması və sağlamlığın tədricən məhv edilməsidir", - deyə tibb elmləri doktoru sonda qeyd edib.
Lamiyə Cəbrayılova
