Dalaq, bədənin ən vacib orqanlarından biridir və əsasən qan dövranı, immun sistem və toksinlərin atılması kimi həyati funksiyaları yerinə yetirir. Bu orqanda baş verən hər hansı bir problem, bir çox fərqli simptomlarla özünü göstərir və zamanında diaqnoz qoyulmadığı təqdirdə daha ciddi sağlamlıq problemlərinə yol aça bilər..
Poliqon bu yazıda, dalaq xəstəliklərinin simptomlarını və erkən diaqnozun əhəmiyyətini izah edəcək.
Dalaq xəstəliklərinin növləri və Əsas səbəbləri
Dalaq xəstəlikləri bir neçə fərqli şəkildə özünü göstərə bilər. Bunlar arasında ən geniş yayılmış olanlar dalaq böyüməsi (splenomeqaliya), dalaq yırtığı, dalaq absesi və hemolitik anemiya kimi vəziyyətlərdir. Bu xəstəliklər müxtəlif səbəblərdən irəli gələ bilər:
İnfeksiyalar: Viruslar, bakteriyalar, parazitlər dalaq funksiyasını poza bilər.
Autoimmun xəstəliklər: Lupus, reumatoid artrit kimi xəstəliklərdə dalaq zədələnə bilər.
Qan xəstəlikləri: Leukeemiya, anemiya və digər qan xəstəlikləri dalağı təsir edə bilər.
Təhlükəli həyat tərzi və zədələr: Fiziki zədələr və uzun müddətli stres də dalaq xəstəliklərinə səbəb ola bilər.
Dalaq xəstəliklərinin ən yayğın simptomları
Dalaq xəstəliklərinin simptomları orqanın vəziyyətinə görə dəyişə bilər. Aşağıda dalaq xəstəliklərinin ən çox rastlanan əlamətlərini qeyd etmişəm:
1) Qarın ağrıları və şişkinlik
Dalaq böyüdükdə (splenomeqaliya), qarın sol tərəfini əhatə edən ağrılar müşahidə oluna bilər. Bu ağrı, dalağın böyüməsi nəticəsində orqanizmdəki digər strukturlara təzyiq göstərməsi ilə yaranır. Şişkinlik hissi və qarın dolğunluğu da baş verə bilər.
2) Yorğunluq və ümumi zəiflik
Dalaq funksiyalarını düzgün yerinə yetirmədikdə, qan dövranı sistemində pozğunluqlar meydana gəlir. Bu da orqanizmin oksigen və qida maddələrini düzgün şəkildə daşımamasına səbəb olur. Bu vəziyyət yorğunluğa, ümumi zəifliyə və hətta halsızlığa yol açar.
3) Qanama və mavi damarlar
Dalaq, qan təmizləmə və qan hüceyrələrinin yaranmasında mühüm rol oynayır. Dalaq xəstəlikləri olan şəxslərdə qan laxtalanma problemi yaranaraq, asanlıqla qanama və mavi damarlar müşahidə edilə bilər. Bu, bədənin normal qan təmizləmə funksiyasının pozulması nəticəsində baş verir.
4) Ağrı və təsirlənmiş sızan dəri
Dalaqda meydana gələn hər hansı bir şişkinlik və ya infeksiya bədənin toxumalarında şişlik və ağrıya səbəb ola bilər. Bu simptomlar dəridə sızan hissiyatla müşayiət oluna bilər.
5) Fərəhsizlik və iştahın azalması
Dalaq böyüdükcə, qarın boşluğunda daha çox yer tutmağa başlayır və bu, həzm sisteminə təzyiq göstərir. Bu vəziyyət mədə və bağırsaqlarda dolğunluq və fərəhsizlik hissi yaradır. Nəticədə, insanın iştahı azalır və yedikdən sonra tez doyması müşahidə olunur.
6) Sarılıq
Dalaq problemi olan şəxslərdə bədənin qırmızı qan hüceyrələrinin parçalanmasında və toksinlərin aradan qaldırılmasında çətinliklər yaşana bilər. Bu, qaraciyərin yükünü artırar və sarılıq əlamətləri ortaya çıxar. Əgər dalaq problemi ciddi mərhələyə çatarsa, dəridə və gözlərdə sarılıq baş verə bilər.
7) Qızdırma və şişkinlik
Dalaq absesi və infeksiya kimi hallarda bədəndə qızdırma (yüksək hərarət) və ümumi şişkinlik baş verə bilər. Qızdırma infeksiyanın əlaməti ola bilər və dərhal tibbi müdaxilə tələb edir.
8) Əlavə simptomlar
Anemiya: Dalaqdan qan hüceyrələrinin normal işləməməsi səbəbindən anemiya (qan azlığı) baş verə bilər. Bu, üz və bədən dərisində solğunluq, nəfəs darlığı, baş gicəllənməsi və digər simptomlarla müşayiət oluna bilər.
Nəbz artışı: Dalaq xəstəliyi olan insanlarda, qan dövranı sistemindəki pozulmalar nəticəsində nəbz sürətlənə bilər.
Dalaq xəstəliklərində erkən diaqnozun əhəmiyyəti
Dalaq xəstəlikləri ilkin mərhələlərdə çox vaxt gizli şəkildə inkişaf edir və bəzən ciddi simptomlar ortaya çıxmadan əvvəl xəbərdarlıq vermir. Bu səbəbdən erkən diaqnoz qoyulması çox vacibdir. Erken diaqnoz və müalicə, dalaq problemini idarə etmək və onun digər sağlamlıq problemlərinə yol açmasının qarşısını almaq üçün həyati əhəmiyyət daşıyır.
Diaqnoz üsulları:
Dalaq xəstəliklərinin təyin edilməsi üçün aşağıdakı müayinələrdən istifadə olunur:
Fiziki müayinə: Həkim, qarın bölgəsini əllə yoxlaya bilər və dalağın böyüməsi ilə bağlı əlamətləri müəyyən edə bilər.
Ultrasonoqrafiya: Dalaq böyüməsinin olub-olmaması və daxili strukturların vəziyyəti müayinə edilə bilər.
CT skan və MRİ: Daha ətraflı müayinə üçün bu görüntüləmə texnikalarından istifadə oluna bilər.
Qan testləri: Qan testləri ilə qan hüceyrələrinin sayını və bədənin immun reaksiyasını yoxlamaq mümkündür.
Dalaq xəstəlikləri çox vaxt yüngül əlamətlərlə başlayır və çox vaxt insanlar bu simptomları diqqətə almayaraq gecikirlər. Lakin, erkən müdaxilə və düzgün müalicə ilə bu problemlərin qarşısını almaq mümkündür. Əgər qarın ağrısı, yorğunluq, qanama meyli, şişkinlik və digər simptomlarla qarşılaşırsınızsa, mütləq bir həkimə müraciət etməlisiniz.
MayoMed Medikal Fizioterapiya və Reabilitasiya Mərkəzində dalaq xəstəlikləri ilə bağlı hər cür müayinələr və müalicə üsulları ilə sizə kömək etməyə hazırıq. Unutmayın, erkən diaqnoz həyat qurtara bilər!
Nərminə Abbasova
MayoMed Medikal Fizioterapiya və Reabilitasiya Mərkəzinin baş həkimi, terapevt və ailə həkimi
Poliqon.info
